Wzrost wartości usług faktoringowych byłby prawdopodobnie znacznie mniej dynamiczny, gdyby nie zmiany jakościowe na tym rynku. To dzięki nim faktoring  w Polsce nie tylko nadąża za światowymi tendencjami, ale pod względem  elastyczności w podejściu do potrzeb klientów co najmniej im dorównuje

Podobnie jak większość usług i produktów finansowych faktoring podlega procesom zmian, podążającym za potrzebami i wymaganiami klientów, a także motywowanym rozwojem rynku, rosnącą konkurencją, przenikaniem się różnych obszarów kompetencji instytucji finansowych czy dążeniem do integracji oferowanych usług. Tempo tych zmian będzie zapewne coraz większe, a ich kierunki rozpatrywać trzeba w trzech głównych obszarach: struktury i potrzeb klientów oraz modelu działania firm świadczących usługi faktoringowe.

Od korporacji do małych firm

Można uznać, że w kontekście struktury klientów większość zasadniczych zmian już się w dużej mierze dokonała, a obecnie nadchodzi czas ostatecznego jej kształtowania. W pierwszej fazie rozwoju zarówno popyt, jak i podaż koncentrowały się na dużych firmach. Ze strony korporacji zgłaszane było zapotrzebowanie na usprawnianie i optymalizację procesów zarządzania płynnością finansową, strumieniami należności i zobowiązań oraz planowania przepływów i rozliczeń. Również firmy faktoringowe początkowo nastawione były właśnie na ten rodzaj klientów, zarówno ze względów efektywnościowych, jak i kompetencyjnych, dotyczących obu stron. Przy faktoringu niepełnym istotne były także kwestie kondycji finansowej klientów, jej stabilności i oceny ryzyka.

Oprócz zalet rynek dużych firm ma jednak również swoje ograniczenia. Potrzeba rozwoju biznesu faktoringowego szybko skierowała uwagę działających na nim instytucji w stronę średnich, a w dalszej kolejności i małych przedsiębiorstw, zgodnie zresztą z pojawiającymi się w tych grupach potrzebami. Obecnie wciąż pod względem wartości świadczonych usług czy wartości obsługiwanych płatności dominują korporacje, ale ilościowo, zarówno jeśli chodzi o liczbę obsługiwanych podmiotów, jak i faktur, najliczniejszą grupę stanowią mniejsze firmy i drobni przedsiębiorcy.

Wraz z tymi zmianami postępowało także różnicowanie się firm faktoringowych zarówno pod względem specjalizacji, jak i organizacji biznesu i technologii jego realizacji. Ten proces wciąż trwa i należy się spodziewać dalszej ewolucji.

Wszystko wskazuje na to, że będzie on zmierzał w kierunku tworzenia, z jednej strony, silnych centrów specjalizujących się w realizacji określonych zadań operacyjnych, a z drugiej – powstawania licznych podmiotów zajmujących się pozyskiwaniem i bezpośrednią obsługą klientów. W ten sposób będzie możliwe zarówno uzyskiwanie efektów skali w zakresie standardowych procesów (a co za tym idzie, także obniżanie kosztów), jak i dużej elastyczności w dostosowywaniu do potrzeb i wymagań rosnącej i zróżnicowanej grupy odbiorców usług. Pozwoli to uzyskiwać istotne korzyści i firmom factoringowym, i ich klientom.

Ratunkowy albo systemowy

Długie oczekiwanie na zapłatę za dostarczone wyroby lub usługi to zmora zwłaszcza małych i średnich firm. Nawet jeśli nie grozi im to utratą płynności, z pewnością utrudnia działalność i hamuje rozwój. Przedsiębiorcy przyparci do muru często ratują się faktoringiem, ale lepszą metodą jest wprzęgnięcie tej usługi do modelu finansowania

Według szacunków Polskiego Związku Faktorów, zobowiązania handlowe firm stanowią ponad 40 procent wartości ich zobowiązań ogółem. Z innych danych wynika, że średni czas regulowania zobowiązań wobec kontrahentów przekracza trzy miesiące. Przy normalnym, niezakłóconym opóźnieniami cyklu czas ten sięga, w zależności od branży, od ponad 50 do niemal 80 dni.

Oznacza to, że część przedsiębiorstw nadmiernie długo musi czekać na zapłatę, a skala tego „darmowego”, najczęściej niechcianego i nieplanowanego kredytowania, sięga już dziesiątek miliardów złotych. Co gorsza, z reguły tymi kredytodawcami mimo woli są małe i średnie firmy, mające słabszą pozycję wobec kontrahentów i szczególnie wrażliwe zarówno na opóźnienia, jak i konsekwencje rezygnacji z uciążliwych pod tym względem kontrahentów.

Współpraca „na wszelki wypadek”

Z jednej strony bywa tak, że ci ostatni z premedytacją opóźniają moment zapłaty, czyniąc z tej metody źródło darmowego finansowania, z drugiej zaś, zdarza się, że drobni przedsiębiorcy w obliczu utraty płynności decydują się nawet na korzystanie z usług firm pożyczkowych, ponosząc duże koszty i narażając się jeszcze bardziej na ryzyko niewypłacalności. Na szukanie ratunku w firmach faktoringowych w momencie, gdy sytuacja stała się poważna, często już brakuje czasu, a niejednokrotnie wiedzy o ich usługach.

Dobrym rozwiązaniem jest przygotowanie się zawczasu na tego typu sytuacje, nie tylko wówczas, gdy już do nich dochodzi, ale, na przykład, także już w momencie pozyskiwania nowych klientów, których solidność trudno ocenić. Nawiązanie kontaktu z firmą faktoringową „na wszelki wypadek” może być swego rodzaju ubezpieczeniem przed ryzykiem, a koszty tej współpracy nie muszą być wysokie. Coraz częściej bowiem faktorzy oferują rozwiązania polegające na oddzieleniu stałej ryczałtowej opłaty „za gotowość” od kosztów rzeczywistej realizacji usługi, czyli przyjęcia faktury do finansowania.

W I kw. 2016 roku przedstawiciele polskiego sektora MŚP oceniają warunki do rozwoju jako umiarkowanie korzystne. Pesymistyczne są mikro i małe firmy, w lepszych nastrojach bieżący rok rozpoczęły średnie przedsiębiorstwa – wynika z indeksu „Barometr EFL”.

Skąd taki wynik? Tylko 18,8 proc. przedstawicieli mikrofirm spodziewa się wzrostu inwestycji w pierwszych miesiącach br., podczas gdy wśród średnich podmiotów odsetek ten jest o 9,8 p.p. wyższy i wynosi 28,6 proc. Średni przedsiębiorcy są też większymi optymistami, jeśli chodzi o poziom sprzedaży – więcej niż co trzeci oczekuje wzrostu jej dynamiki, wśród mikrofirm tylko co piąty.

– Zróżnicowanie ocen sytuacji bardzo często skorelowane jest z wielkością firmy, która tej oceny dokonuje. Więksi gracze czują się pewniej na rynku, śmielej planują kolejne inwestycje i w związku z tym mniej obawiają się przyszłości. Na drugim krańcu mamy mikro i małych przedsiębiorców, którzy wykazują nieco mniejszą aktywność inwestycyjną i ostrożniej podchodzą do prognoz. Potwierdza to odczyt pierwszego w tym roku Barometru, jeśli spojrzymy na subindeksy firm w zależności od ich wielkości. Optymizm wykazują przedstawiciele największych uczestników sektora MŚP, natomiast pesymizm rośnie tym bardziej, im mniejsza jest firma – mówi Radosław Kuczyński, prezes EFL.

Co ciekawe, wynik uzyskany przez średnie przedsiębiorstwa jest wyższy niż indeks główny (o 3,2 pkt.), co może oznaczać, że to właśnie te podmioty w pierwszej części tego roku będą lokomotywą napędzającą wzrost polskiego sektora MŚP – dodaje Kuczyński.

Pesymiści w mniejszych firmach
Subindeks „Barometru EFL”, który informuje o skłonności firm z sektora MŚP do wzrostu, w I kwartale 2016 roku był najwyższy wśród średnich przedsiębiorstw i wyniósł 56,3 pkt. Mikro i małe firmy gorzej oceniają swoją sytuacją – uzyskany przez nie wynik był taki sam i wyniósł tylko 52,2 pkt. Odczyt ten wciąż pozostaje ponad progiem ograniczonego rozwoju (OR ) wynoszącym 50 pkt., czyli także mniejsze przedsiębiorstwa widzą w najbliższych miesiącach szansę na rozwój.

Na lepszy wynik „BarometruEFL” uzyskany przez średnie podmioty miały wpływ przede wszystkim optymistyczne prognozy dotyczące dwóch spośród czterech badanych obszarów. „Średniaki” częściej niż pozostali planują inwestycje w środki trwałe (28,6 proc. wskazań, małe – 25,7 proc., mikro – 18,8 proc.) oraz liczą na wzrost sprzedaży swoich usług i produktów (38,3 proc. wskazań, małe – 32,5 proc., mikro – 22 proc.). Aż co trzeci przedstawiciel małych firm (najwięcej wśród MŚP) prognozuje spadek inwestycji w I kwartale br. Tego samego spodziewa się co czwarty reprezentant mikrofirm i co piąty średnich.

W finansach bez zmian
W pozostałych dwóch kryteriach, dotyczących płynności finansowej oraz zapotrzebowania na finansowanie, wskazania mikro, małych i średnich podmiotów nie odbiegają istotnie od siebie. Według prognoz większości reprezentantów w każdej z trzech grup, w I kwartale br. nie zmieni się zapotrzebowanie na finansowanie zewnętrzne oraz płynność finansowa. Dodatkowo, w całym sektorze MŚP grupa respondentów oczekujących poprawy płynności finansowej jest liczniejsza niż spodziewających się jej pogorszenia.

Główny wynik „Barometru EFL” w I kwartale 2016 roku wyniósł zaledwie 53,1 pkt. i jest to najniższy odczyt od początku realizacji badania. Najwyższą wartość indeks osiągnął w III kwartale ubiegłego roku, kiedy wyniósł 60,3 pkt.

– W tym momencie mamy dopiero trzeci miesiąc roku, więc bardzo trudno jest prognozować, jaki będzie cały 2016 rok. Z jednej strony mamy spory szum związany z obecną sytuacją polityczno-gospodarczą, który z pewnością wpływa na poczucie niepewności wśród przedsiębiorców. Z drugiej jednak strony, najważniejsze wskaźniki ekonomiczne jak PKB, rosnąca konsumpcja czy niska stopa bezrobocia nie wskazują na to, abyśmy w tym roku mieli do czynienia z pogorszeniem koniunktury. I przy tym bym pozostał – podsumowuje Radosław Kuczyński.