W siedzibie Giełdy Papierów Wartościowych 11 czerwca odbyła się kameralna uroczystość, którą prowadził Roman Młodkowski z telewizji Biznes24. Stanowiła ona podsumowanie trzeciej edycji Akademii GPW Growth.

Jest to kompleksowy program szkoleniowy skierowany do managerów, wspierający ich rozwój w zakresie zarówno kompetencji osobistych, umiejętności zarządzania zespołem, zmianą, jak i pozyskiwania finansowania dla prowadzonej działalności. Celem programu jest wspieranie rozwoju małych i średnich firm w oparciu o zidentyfikowane potrzeby przedsiębiorstw. W ramach projektu odbywają się spotkania z ekspertami i praktykami biznesu, warsztaty, a także case studies. Program jest adresowany do prezesów, członków zarządów i dyrektorów odpowiedzialnych za realizację kluczowych celów w firmach. Udział w nim pozwala nabyć kompetencje, które w przyszłości mogą pomóc firmom w debiucie na warszawskim parkiecie.

– Unikalność programu polega na tym, że oprócz typowych wykładów organizowanych przez wykładowców EY Academy of Business, czyli naszego partnera merytorycznego, obejmuje też warsztaty prowadzone przez praktyków biznesowych – informuje Maciej Bombol, dyrektor Działu Rynku Pierwotnego GPW. – Ważny element stanowią spotkania z ekspertami z najwyższej półki, przedsiębiorcami, którzy odnieśli sukces w swojej branży ,zarządzający firmami wartymi miliardy czy setki milionów złotych. Przekazują słuchaczom wiedzę na temat tego, w jaki sposób tworzyli biznes i jak nim zarządzają. Mówią o wyzwaniach i problemach, jak również o tym, w jaki sposób osiągnęli sukces. Wydaje mi się, że jest to największa wartość tych spotkań, które nazywamy „Godziną z ekspertem”.

– W tej edycji wzięli udział przedstawiciele bardzo różnorodnych branż i firm, m.in. dużej piekarni, start-upów czy drukarni – dodaje Ewa Opolska z EY Academy od Business. – Było to fantastyczne, ponieważ uczestnicy mogli się wymieniać doświadczeniami, a jednocześnie uzmysławiać sobie, że pewne problemy wszyscy mamy takie same, tylko inaczej sobie z nimi radzimy. Oczywiście, problemy bywają specyficzne, zależnie od tego, czy firmy prowadzą produkcję, czy świadczą usługi. Natomiast wszyscy managerowie zawsze pełnią funkcję liderów. Pewne zachowania zarządcze powinny być takie same niezależnie od branży. Często słyszę od swoich klientów: „Jesteśmy bardzo specyficzni”. Ale potem, kiedy wchodzimy w głąb i określony problem rozważamy szczegółowo, nagle się okazuje, że pewne rozwiązania – oczywiście po adaptacji – można zastosować w zupełnie innej branży.

Atrakcyjny program Akademii GPW Growth odpowiada na oczekiwania i potrzeby przedstawicieli różnych sektorów gospodarki. W tym miejscu warto oddać głos uczestnikom Akademii Growth:

– Podejście tutaj zaprezentowane, ze strony biznesu, było bardzo ciekawym elementem uzupełniającym wiedzę prawniczą – mówi Agnieszka Wiszowaty z Kancelarii Kurek, Wójcik i Partnerzy.

– Kurs pokazywał, jak zarządzać projektami i zespołem, jak wykorzystywać te zasoby i jak wyznaczać cele. Prawnicy często wspierają zarządy spółek, więc dla mnie jest to komplementarna wiedza, którą będę mogła wykorzystać w praktyce, lepiej doradzając naszym klientom w tego typu projektach.

– Z tych dziesięciu sesji kilka uważam za najistotniejsze, ale nie dlatego, że były po prostu najciekawsze, ale z powodu moich zainteresowań – stwierdza Łukasz Piela, prezes zarządu E-KIOSK SA. – Trochę mniej interesowała mnie tematyka dotycząca komunikowania się z rynkiem czy relacji inwestorskich, ale za to zapamiętam na długo wykład Ewy Opolskiej na temat wartości, które ma przedstawiać leader w organizacji. Z mojej perspektywy inspirujące były zajęcia, które traktowały o marketingu. Dowiedziałem się sporo zaskakujących rzeczy, zaprezentowano kilka interesujących case’ów. Najciekawsze były jednak spotkania z przedstawicielami biznesu, bo takie spotkania poszerzają horyzonty.

– Dzięki spotkaniom w GPW zobaczyłem, w jak różny sposób można realizować projekty – podkreśla Andrzej Zalega, prezes PZN Sp. z o.o. – Zyskałem inspirację, chociażby po to, żeby trochę mniej konserwatywnie spojrzeć na swój biznes. – Inwestycja w relacje z ludźmi, w dodatku okraszona wiedzą, to bardzo dobry pomysł – mówi Włodzimierz Hrymniak z EkoEnergetyki Polski SA. – Cieszy mnie możliwość follow up w postaci uczestnictwa w klubie, w którym będziemy się dalej spotykać. Uczestnicy trzeciej edycji nie mają wątpliwości, że uczestnictwo w GPW Growth to 10 wartościowych weekendów. Akademia ma już 70 absolwentów, kolejna edycja rusza we wrześniu.

Organizatorem Akademii jest GPW we współpracy z partnerami, wśród których znajdują się m.in.: Polski Fundusz Rozwoju, EY Academy of Business, Grabowski i Wspólnicy Kancelaria Radców Prawnych Sp. k., NBS Communications, CFA Society, Stowarzyszenie Inicjatywa Firm Rodzinnych, Business Dialog, Polska Agencja Inwestycji i Handlu, Baker McKenzie, Klub Dyrektorów Finansowych „Dialog”. Honorowy patronat nad programem objęło Ministerstwo Rozwoju i Technologii.

Załamanie cen na wtórnym rynku luksusowych zegarków to nie tylko efekt pędzącej inflacji, spadku siły nabywczej i nastrojów konsumentów. Jest oznaką prawdziwej recesji, w którą bezwładnie osuwają się światowe gospodarki.

A to stawia poważny znak zapytania nad teorią odporności dóbr luksusowych na kryzysy gospodarcze – wynika z najnowszej analizy firmy Bellini Market Research.

– Czy luksus traci swój blask? Nie do końca. Ale w latach poprzedniego kryzysu (2007–2009), gdy wskaźnik Savigny Luxury Index (SLI) stracił 62 proc. swojej wartości, ceny akcji czołowych firm z sektora luksusu nie traciły na wartości. W tym roku sytuacja jest inna: wyceny akcji spadają, konsumenci wstrzymują wydatki, wyceny luksusu zmieniają trend, a stagnacja na rynkach azjatyckich (Chiny) i wojna w Ukrainie budzą panikę rynków. I być może nagły spadek cen legendarnego czasomierza Rolex czy Patek Philippe na rynku wtórnym jest właśnie potwierdzeniem niebezpiecznego załamania gospodarczego świata – stwierdza Robert Niczewski z Bellini Market Research.

Luksusowe alternatywy

Inflacja w Polsce i na świecie nie odpuszcza. W Polsce rosnące ceny żywności (średnio o 15 proc.), transportu (ponad 20 proc.), energii i gazu dla gospodarstw domowych (powyżej 50 proc.) bardzo mocno wpłynęły na nastroje konsumentów i ograniczyły konsumpcję. Sytuację potęgowała polityka banków utrzymujących przez długi czas twardą politykę depozytową (zarówno w Polsce, jak i w całej UE), która doprowadziła w końcówce 2021 r. do poszukiwania ciekawych alternatyw inwestycyjnych, m.in. na rynku nieruchomości, złota i… dóbr luksusowych, w tym zegarków. Rynek luksusowych czasomierzy bije rekordy cen i zainteresowania do maja 2022 r. W historii ostatnich 20 lat nie było jeszcze takiego wzrostu cen na rynku luksusowych czasomierzy (na rynku zarówno pierwotnym, jak i wtórnym) jak w okresie ostatnich dwóch lat (2020– 2022). To efekt nadpodaży pieniądza, ograniczonej produkcji, ogromnego zaufania do luksusowych marek i teorii efektu Veblena. Ceny czasomierzy na rynku wtórnym wystrzeliły do poziomów 300–400 proc. ceny detalicznej (katalogowej).

Listy oczekujących

W konsekwencji czołowe firmy (Watches of Switzerland, Richmond, LVHM) musiały wprowadzić listy oczekujących na niektóre produkty, a klienci gremialnie ustawiali się w kolejkach.

Jak to ujął Brian Duffy, dyrektor firmy Watches of Switzerland, zapotrzebowanie konsumentów na marki o bardzo wysokim popycie, takie jak Rolex, Patek Philippe Audemars Piguet, nadal przekracza podaż, a inne marki luksusowych zegarków cieszą się wyjątkowo dużym popytem i sprzedażą. Popyt na luksusową biżuterię jest również bardzo wysoki. – Tak mogło się dziać tylko w sytuacji, gdy konsumenci darzyli zaufaniem i wierzyli w ponadczasową siłę i wartość marki Rolex, Patek Philippe czy Audemars Piquet – podkreślają autorzy raportu. I tak było do kwietnia 2022 r. Po czym nagle nastąpił krach. Chiny zmieniają trendy w ekonomii. Nagła zmiana i załamanie na rynku cen czasomierzy nastąpiły w tym samym momencie (kwiecień 2022 r.), gdy władze Chin wprowadziły (po raz kolejny) restrykcyjną politykę izolacji części obywateli (Szanghaj): nagle wzrosły obawy o powrót pandemii, trwa wojna w Ukrainie, skokowo wzrosła inflacja, a władze banków centralnych (ECB), chcąc skutecznie z nią walczyć, zaczęły podnosić stopy procentowe. Stopy procentowe powoli rosną, stanowiąc pozytywny sygnał dla oszczędności i emerytur, ale zły dla kredytów hipotecznych i pożyczek. Trend ten prawdopodobnie utrzyma się w nadchodzących miesiącach. Oczekuje się, że banki centralne podniosą kluczowe stopy procentowe i ograniczą masowe zakupy (nieruchomości, luksusu) w celu ograniczenia niebotycznie wysokiej inflacji.

Czynniki emocjonalne

Jednak gdy utrzymująca się (w Polsce już 13,9 proc.) inflacja nie wykazuje oznak spadku, wybór między podstawowymi potrzebami a potrzebami posiadania luksusu staje się prosty. Są też – być może ważniejsze – czynniki emocjonalne, takie jak strach przed nową epidemią COVID, wojna na kontynencie europejskim o skutkach globalnych, ograniczenia w podróżowaniu, które diametralnie zmieniają optykę konsumentów. I to wydaje się mieć przeważający wpływ na zachowanie konsumentów, którzy nagle ograniczyli wydatki, zaczęli wycofywać środki z funduszy inwestycyjnych (w Polsce odpływ z TFI to ponad 30 mld zł w 2022 r.), rynków akcji i powoli zmierzają w kierunku „bezpiecznych przystani”.

Na reakcję banków komercyjnych nie trzeba było długo czekać… Na rynku pojawiły się coraz bardziej atrakcyjne oferty depozytów (w EU poziom 1,5– 2 proc., w Polsce 5 proc.). Czynniki te okazały się na tyle silne, że konsumenci (i inwestorzy) po raz pierwszy od lat dali wyraźny sygnał STOP rynkom luksusu. Załamania na rynku luksusu nie wyklucza Erwan Rambourg, szef działu analiz konsumenckich w banku HSBC, autor raportu o nadchodzącej recesji i zagrożeniach. W komentarzu z maja br. czytamy, że globalny rynek i załamanie gospodarcze w końcu uderzą w sprzedaż dóbr luksusowych. Recesja, silniejszy spadek cen akcji i przedłużający się konflikt w Ukrainie to główne zagrożenia, przed którymi stoją wysokiej klasy firmy konsumenckie.

A kiedy konsumenci wstrzymują wydatki, spekulanci rynkowi nie mają rynku zbytu, ceny na rynkach wtórnych spadają i w końcu nieosiągalne modele czasomierzy znów pojawią się w witrynach sklepowych.

Czy pęknie bańka?

Czy sytuacja ta przerodzi się w pęknięcie bańki, krach na rynku luksusowych zegarków i całej kategorii dóbr luksusowych? Dane sprzedaży na rynku pierwotnym (w salonach) na to nie wskazują. Ale negatywny efekt może mieć zmiana sentymentu klientów w Chinach po załamaniu na lokalnym rynku nieruchomości (2021 r.), lockdown w części Chin czy odcięcie Rosji od luksusu w ramach sankcji. W poprzednich kryzysach, kiedy tradycyjne rynki (takie jak Europa) dotknięte były recesją, a sprzedaż luksusowych firm spadła, gospodarki wschodzące (Rosja, Chiny, Azja, Ameryka Łacińska) podtrzymywały sprzedaż produktów luksusowych. Tymczasem od kwietnia br. jesteśmy świadkami drugiego zjawiska – zmiany luksusowego krajobrazu. Ponowny lockdown części chińskich konsumentów, panika na rynkach azjatyckich i całkowite wyłączenie konsumentów rosyjskich z dostępu do rynków luksusu spowodowały nagły krach cen luksusowych zegarków na wtórnym rynku w skali dotychczas niespotykanej. Marki, które powszechnie uważane były za bezpieczniejsze od złota – Rolex, Patek Philippe, Audemars Piguet – nagle tracą na wycenie, a masowy popyt odchodzi w niepamięć w obliczu strachu o bezpieczną przyszłość i schronienie przed wojną, która może rozlać się na kolejne kraje Starego Kontynentu.

– Rynek doświadcza bezprecedensowej zmienności spowodowanej zwiększonymi skutkami wielu czynników makroekonomicznych i geopolitycznych. Należą do nich wojna w Ukrainie, a także presja inflacyjna, która wpływa zarówno na naszą własną działalność, jak i na ogólne wydatki konsumenckie – powiedział Stefan Larsson, dyrektor generalny PVH, która jest właścicielem marek Tommy Hilfiger i Calvin Klein oraz licencjonuje marki Michael Kors i Kenneth Cole New York. Recesja zbliża się wielkimi krokami. Ceny dóbr i usług rosną rok do roku, a działania rządów i banków centralnych nie przynoszą efektów. Inflacja w Polsce (13,9 proc.), EU (7,4 proc.) czy Stanach Zjednoczonych (8,5 proc.) przybiera na sile. Poziomy te – najwyższe od wielu lat – rodzą uzasadnione obawy konsumentów o szybko topniejącą siłę nabywczą ich portfeli, gdzie podstawowe produkty powoli stają się dobrem luksusowym – podsumowuje raport Bellini Market Research.

McKinsey szacuje, że sprzedaż używanych zegarków osiągnęła w 2019 r. 18 mld dol., a do 2025 r. może osiągnąć 30 mld dol. Wtórny rynek luksusowych zegarków stanowi dziś 1/3 całkowitej wartości rynku pierwotnego, a do 2025 r. będzie to 1/2 – wskazują analitycy firmy konsultingowej.

Andrzej Mroziński

Rosnące stopy procentowe i zdecydowane ograniczenie zdolności kredytowej uniemożliwiły niektórym Polakom zaciągnięcie kredytu hipotecznego. Porzucili oni marzenia o zakupie mieszkania przynajmniej na jakiś czas.

Grupa, która wciąż posiada satysfakcjonującą zdolność kredytową, przeżywa ważny dylemat. Jak zwykle w takich sytuacjach warto dokładnie przeanalizować dostępne dane. Wbrew pozorom dla wielu osób zakup mieszkania w 2022 r. będzie opłacalny. Zacznijmy od tego, że w ostatnim okresie obserwujemy wzrost nie tylko stóp procentowych, lecz także cen mieszkań. Ten drugi wskaźnik ostatnimi czasy zwolnił, ale nic nie wskazuje na to, by nieruchomości miały być tańsze. Wręcz przeciwnie, wysoka inflacja, rosnące koszty materiałów, gruntów i pracy powodują, że deweloperzy nie mają przestrzeni do obniżek cen. Dodatkowo, wyraźny wzrost popytu na mieszkania na wynajem sprawił, że inwestorzy kupują nieruchomości w pakietach, np. po 5–6 lokali, i przeznaczają je na najem. Popyt jest wciąż bardzo wysoki, luka mieszkaniowa także.

Przykładem tego, jak kształtują się ceny na rynku popularnym w miastach, jest nowe osiedle w Gdańsku. Nominalna wartość 50-metrowego mieszkania w momencie rozpoczęcia budowy wynosiła mniej niż 500 tys. zł. Obecnie to już prawie 600 tys. zł, przy czym tendencja wzrostowa wciąż się utrzymuje. Przyjrzyjmy się teraz oprocentowaniu kredytu hipotecznego. Z poziomu ponad 2 proc. w drugiej połowie 2021 r. wzrosło ono do ok. 8 proc. Choć teraz trudno w to uwierzyć, sytuacja ta jednak nie będzie trwała wiecznie. Znana w ekonomii hipoteza Fishera mówi o tym, że w długim terminie inflacja jest zbieżna z poziomem rynkowym stóp. Obecne działania Rady Polityki Pieniężnej mają na celu zatrzymanie rosnących cen. Potem sytuacja będzie musiała jednak wrócić do normy. Ustawowy cel inflacyjny w Polsce, do którego NBP powinien dążyć, to od lat 2,5 proc. z dopuszczalnym jednoprocentowym przedziałem wahań. Pozwala to wnioskować, że na podobnym poziomie będą kształtować się stopy rynkowe. Ile czasu będziemy czekać na stabilizację? Nikt nie zna jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie, ale zgodnie z wieloma prognozami stopy procentowe powinny zacząć spadać pod koniec następnego roku.

A jaka będzie sytuacja osób, które zdecydują się na uruchomienie kredytu w transzach? To rozwiązanie dla kupujących dopiero budowane mieszkanie z rynku pierwotnego. Transze są wypłacane przez bank po zrealizowaniu przez dewelopera kolejnych kamieni milowych projektu. W praktyce oznacza to, że klient przez większość okresu realizacji inwestycji płaci niższe raty, co może być sposobem na przetrwanie czasu wysokich stóp procentowych. Podsumowując, zysk, jaki możemy osiągnąć, decydując się na zakup odpowiedniej nieruchomości, wciąż przewyższa koszty. Jeśli posiadamy odpowiednią zdolność kredytową, warto zachować zimną krew i nie rezygnować pochopnie z planów.

Długoletni partner Goldman Sachs, Gerry Cardinale, jest właścicielem Toulouse FC i części Liverpool FC od 2021 r. Teraz amerykański inwestor przejmuje również włoskiego mistrza. Kim jest ten mężczyzna?

Gerry Cardinale został niedawno zapytany, co sądzi o stale rosnących wartościach poszczególnych klubów sportowych i piłkarskich. Odpowiedział: „Tak naprawdę nie ma żadnej rzeczywistej wartości marek, po prostu większość inwestorów zapłaciła więcej niż w poprzednich umowach. Oczywiście nie zawsze tak będzie, bo ceny zespołów nie mogą rosnąć bez końca. Ale wysokie notowania pokazały jedną rzecz w światowym biznesie medialnym i kulturalnym. Sport uważany jest za nowe Hollywood”. Dzięki takiemu podejściu długoletni bankier Goldman Sachs i dyrektor generalny nowojorskiej firmy inwestycyjnej RedBird Capital Partners stał się jednym z najbardziej wpływowych inwestorów sportowych na świecie, a teraz jest również mocno zaangażowany w europejską piłkę nożną. Obecnie przejmuje również większość tradycyjnego klubu AC Milan, który właśnie zdobył mistrzostwo Włoch.

Jak ostatnio ogłoszono, za 1,2 mld euro RedBird Capital przejął większość udziałów od amerykańskiego inwestora Elliotta Singera. Fundusz hedgingowy Singera przejął klub od byłego premiera Silvio Berlusconiego w 2018 r. po tym, jak wycofał się chiński inwestor. Mówi się, że Singer zainwestował ponad 740 mln euro w klub z supergwiazdą Zlatanem Ibrahimoviciem w ciągu czterech lat i pozostanie w zarządzie jako udziałowiec mniejszościowy.

Dla Cardinale to nie pierwsza sportowa inwestycja. Absolwent Harvardu pracował w Goldman Sachs przez ponad 20 lat, ostatnio jako partner w Wall Street Bank, gdzie pomagał kierować biznesem private equity pionu bankowości handlowej o wartości 100 mld dol. W tym czasie m.in. uruchomił platformę marketingową dla drużyny baseballowej New York Yankees. W ten sposób stał się jednym z najbardziej wpływowych inwestorów w europejskim futbolu. RedBird jest właścicielem większości francuskiego pierwszoligowego klubu FC Toulouse od 2020 r. Wiosną 2021 r. Cardinale dołączył do Fenway Sports Holding i od tego czasu jest współwłaścicielem finalistów Ligi Mistrzów Liverpool FC.

„Większość ludzi myśli, że inwestowanie w sport to kupowanie drużyn” – powiedział niedawno Cardinale o swojej strategii. Przez długi czas właściwie inwestował we wszystko oprócz zespołów i wolał budować wokół nich platformy medialne i marketingowe. Dopiero w ostatnich latach sam stał się właścicielem. Zajmuje się pionową integracją klubu, marketingiem praw, biznesem bukmacherskim oraz streamingowym i medialnym. Trzon stanowią zespoły jako właściciele praw do znaków towarowych.

Cardinale uważa, że marki sportowe są najcenniejszą rzeczą w świecie mediów. Mimo całej euforii dla Cardinale jest jasne, że wzrosty wartości drużyn nie będą trwały wiecznie. „To niemożliwe” – mówi Gerry Cardinale, zwłaszcza jeśli spojrzy na szczegóły poprzednich przejęć, bo niektóre nie ustrzegły się błędów.

Andrzej Mroziński

Dwunasta odsłona Kongresu Stolarki Polskiej dobiegła końca. W wydarzeniu wzięło udział niemal 300 osób, a na scenie, w ramach trzech bloków tematycznych, wystąpiło aż 16 ekspertów. Szczególnym zainteresowaniem cieszył się panel marketingowy. Kongresowy dzień zakończyła uroczysta gala, podczas której wręczono branżowe nagrody i wyróżnienia.

Pierwszy blok kongresu poświęcony był omówieniu funkcjonowania branży na tle obecnej sytuacji geopolitycznej. Tematykę tę zaprezentowali szczegółowo uznani eksperci: prof. dr hab. Witold Orłowski, główny doradca ekonomiczny PwC Polska, Dariusz Kryczka, manager w Kancelarii EY Law w Zespole Energetyki i Zrównoważonego Rozwoju, ekspert ds. energii i klimatu oraz prof. dr hab. Waldemar Rogowski, kierownik Zakładu Zarządzania Ryzykiem w Instytucie Finansów Korporacji i Inwestycji SGH. Kontynuacją tej tematyki była dyskusja panelowa z udziałem przedstawicieli branży stolarki budowlanej. Drugi blok merytoryczny XII Kongresu Stolarki Polskiej nawiązywał z kolei do recyklingu, ochrony klimatu i zrównoważonego budownictwa. Zagadnienia te przedstawili tacy eksperci, jak dr inż. Dorota Bartosz, dyrektor techniczna ds. budownictwa zrównoważonego w Polskim Stowarzyszeniu Budownictwa Ekologicznego PLGBC, oraz Karol Pięta, Country Manager Dekura Poland oraz Project Manager EPPA Poland. Trzeci blok tematyczny miał formę debaty i dotyczył sprzedaży oraz marketingu przyszłości. Wzięli w nim udział wiodący marketingowcy z branży. Podczas spotkania prelegenci odpowiedzieli m.in. na pytania, jak zdefiniować przyszłe kanały sprzedaży, czy digital zastąpi sklepy stacjonarne, czy inflacja wpłynie na sprzedaż produktów oraz w jaki sposób komunikować i budować markę w czasie kryzysu. Zwieńczeniem kongresowego dnia była wieczorna uroczysta gala, podczas której wręczono branżowe nagrody i wyróżnienia.