Polska Organizacja Turystyczna odgrywa kluczową rolę w dziedzinie inwestycji unijnych w polską turystykę. Świadczy o tym jej zaangażowanie jako Instytucji Pośredniczącej II stopnia w ramach Działania 6.4 Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka: Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym

Wartość dofinansowania unijnego wynosiła 138 mln euro. Wspartych zostało 21 projektów. Przedsięwzięcia te zostały wskazane na tak zwanej liście indykatywnej, opracowanej przez międzyresortowy zespół z udziałem przedstawicieli obecnego Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej, Ministerstwa Rozwoju i Technologii, Ministerstwa Sportu i Turystyki oraz Polskiej Organizacji Turystycznej. Zainteresowanie ze strony potencjalnych projektodawców było bardzo poważne i kilkakrotnie przekraczało wartość alokacji. Wśród beneficjentów znalazły się jednostki samorządu terytorialnego, administracji rządowej i instytucje im podległe, instytucje otoczenia biznesu, izby gospodarcze, fundacje i stowarzyszenia non-profit działające na rzecz sektora turystycznego oraz przedsiębiorcy.

Projekty można podzielić na tzw. kulturowe, związane ze środowiskiem wodnym, czy z obszaru turystyki biznesowej. Część przedsięwzięć skategoryzowano w dziedzinie turystyki – nazywanej przemysłem czasu wolnego, czyli strefy relaksu.

Współpraca daje efekty

Preferowane były projekty liniowe i sieciowe, stanowiące unikalne atrakcje turystyczne znajdujące się na liście Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Naturalnego UNESCO lub uznane przez Prezydenta RP za Pomniki Historii. Ważna była też lokalizacja, atrakcyjna np. w kontekście rozgrywek EURO 2012.

Rozpatrywano przedsięwzięcia ponadregionalne, unikatowe – często realizowane w formule partnerstwa kilku podmiotów. Tak powstawały spójne linie infrastruktury kształtujących się produktów turystycznych. Wymogiem było, żeby jeden projekt opiewał na kwotę co najmniej 10 milionów złotych. Wymuszało to współpracę wielu podmiotów, które wcześniej wręcz rywalizowały ze sobą. Przystępując do projektu, odkrywały zalety współpracy.

O tym, że była to właściwa droga, świadczą liczne nagrody, jakie zebrały te projekty. Wiele z nich ma wysoki potencjał multimedialny. Najważniejsze jest jednak to, że realizacja tych wszystkich projektów była stymulatorem pozytywnych zmian w polskiej turystyce. Część obiektów wzmocniła swoją pozycję na listach UNESCO. Duże znaczenie ma fakt, że są to projekty infrastrukturalne, a więc trwałe. W dalszym ciągu dobrze spełniają założone funkcje. Kolejny istotny element to wydłużenie sezonu turystycznego.

Wzmocnienie promocji Polski

Należy przypomnieć, że POT była również realizatorem Działania 6.3. PO IG: „Promowanie turystycznych walorów Polski” w zakresie projektu: Promujmy Polskę Razem 2009-2015 z kwotą dofinansowania 48 mln euro. Celem tego przedsięwzięcia było wsparcie i wzmocnienie działalności promocyjnej Polski we współpracy ze wszystkimi podmiotami działającymi na rzecz promocji naszego kraju w świecie, a co za tym idzie zwiększenie efektywności działań marketingowych w promocji polskiej turystyki.

POT była także beneficjentem projektu „Lubię Polskę!”, również w ramach Działania 6.3 PO IG, którego główny cel zakładał przedstawienie oferty turystycznej Polski na arenie państw azjatyckich – Chin, Indii oraz Japonii – dofinansowanie wyniosło 12 mln euro. Ponadto POT realizowała projekt: „Promowanie zrównoważonego rozwoju turystyki” w ramach dotacji z Działania V.1 Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej, 2007-2013, mający na celu wzrost zainteresowania ofertą turystyczną pięciu województw wschodniej Polski: warmińsko-mazurskiego, podlaskiego, lubelskiego, podkarpackiego oraz świętokrzyskiego. Budżet tego przedsięwzięcia to około 6 mln euro.

Dokładnie dwadzieścia lat temu Polska wstąpiła do Unii Europejskiej. Obchodząc ten piękny jubileusz, dokonujemy podsumowania zmian, jakie zaszły w tym czasie, a także analizujemy, jaki wpływ miały one na szeroko pojętą polską turystykę. Już teraz wiemy, że przemiany te dokonały się na wielką skalę i cieszy mnie wielce, jako Prezesa Polskiej Organizacji Turystycznej, że obrały one tak pomyślny kierunek. W ciągu tych dwudziestu lat, dzięki zaangażowaniu środków unijnych, mogliśmy zrealizować liczne projekty, dzięki którym jesteśmy dzisiaj dumni nie tylko z niewątpliwych walorów naturalnych naszego kraju, ale także z oferty turystycznej na najwyższym światowym poziomie. Ponadto unijne środki przeznaczone na ochronę dziedzictwa kulturowego pomogły ocalić wiele wspaniałych zabytków, które służą turystom, zarówno jako muzea, jak i prężnie działające ośrodki kultury lub wypoczynku. Cieszę się niezmiernie, że Polska, jako kraj mający tak wiele do zaoferowania pod względem przyrodniczym, ekonomicznym i kulturalnym, otrzymała możliwości, by potencjał ten wykorzystać w jak najlepszym celu.

Rafał Szmytke

Prezes Polskiej Organizacji Turystycznej

Polska Organizacja Turystyczna w przyszłym roku będzie obchodziła swoje 25-lecie. Praktycznie od początku swojej działalności nasza instytucja była ważnym uczestnikiem, a także inicjatorem projektów realizowanych na rzecz polskiej branży turystycznej oraz promocji Polski jako doskonałego kierunku podróży. Pełniliśmy między innymi rolę Instytucji Pośredniczącej II stopnia w ramach Działania 6.4 Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka: „Inwestycje w produkty turystyczne o znaczeniu ponadregionalnym”. Ponadto realizowaliśmy inne wielkie projekty na rzecz promocji Polski, takie jak Działanie 6.3. PO IG: „Promowanie turystycznych walorów Polski” czy „Lubię Polskę!”, którego główny cel zakładał przedstawienie oferty turystycznej Polski na arenie państw azjatyckich. Wszystkie te działania przyczyniły się do znakomitego rozwoju polskiej oferty turystycznej oraz znaczącego wzrostu zainteresowania nią zarówno wśród turystów polskich, jak i zagranicznych.

Anna Zabłocka Sztyber,

Wicedyrektor Departamentu

Wsparcia Rozwoju Turystyki POT

Millions of euros boosted Polish tourism

The Polish Tourism Organisation plays a key role in the area of EU investment in Polish tourism. This is evidenced by its involvement as an Intermediate Body of 2nd degree under Measure 6.4 of the Operational Programme Innovative Economy: Investments in tourism products of supra-regional importance.

EU funding amounted to EUR 138 million. 21 projects were supported. These projects were indicated on the so-called indicative list, drawn up by an inter-ministerial team with the participation of representatives from the current Ministry of Funds and Regional Policy, the Ministry of Development and Technology, the Ministry of Sport and Tourism and the Polish Tourism Organisation. Interest from potential project proponents was very strong and exceeded the value of the allocation by several times. Beneficiaries included units of local government, government administration and their subordinate institutions, business environment institutions, chambers of commerce, foundations and non-profit associations acting for the benefit of the tourism sector and entrepreneurs.

Projects can be subdivided into so-called cultural, water-related or business tourism projects. Some projects are categorised in the area of tourism – known as the leisure industry, or relaxwation zones.

Cooperation produces results

Preference was given to linear and network projects that are unique tourist attractions on the UNESCO list of World Cultural and Natural Heritage or recognised by the President of the Republic of Poland as Monuments of History. Also important was the location, attractive for example in the context of the EURO 2012 games.

Supra-regional, unique projects were considered – often carried out in partnership of several entities. This is how coherent lines of infrastructure for emerging tourism products were created. The requirement was that one project should amount to at least PLN 10 million. This necessitated the cooperation of many entities, which had previously even competed with each other. By joining the project, they discovered the advantages of cooperation.

That this was the right path to take is evidenced by the numerous awards these projects have collected. Many of them have a high multimedia potential. Most importantly, however, is the fact that the implementation of all these projects has been a factor in positive changes in Polish tourism. Some sites have strengthened their position on the UNESCO lists. Of great importance is the fact that these are infrastructural projects and therefore sustainable. They continue to perform their intended functions well. Another important element is the extension of the tourist season.

Strengthening the promotion of Poland

It should be recalled that the PTO was also the implementer of Measure 6.3. of the Operational Programme Innovative Economy: “Promoting Poland’s tourism assets” within the scope of the project: Let’s Promote Poland Together with a co-financing amount of EUR 48 million. The aim of this project was to support and strengthen Poland’s promotional activities in cooperation with all entities acting to promote our country in the world, and thus to increase the effectiveness of marketing activities in promoting Polish tourism.

The PTO was also a beneficiary of the project “I like Poland!”, also under Measure 6.3 of the Operational Programme Innovative Economy, whose main objective was to present Poland’s tourism offer in the arena of Asian countries – China, India and Japan – the co-financing amounted to EUR 12 million. In addition, the PTO implemented a project: ‘Promoting sustainable tourism development’ under Measure V.1 of the Operational Programme Eastern Poland, 2007-2013, aimed at increasing interest in the tourism offer of five voivodeships of eastern Poland: Warmińsko-Mazurskie, Podlaskie, Lubelskie, Podkarpackie and Świętokrzyskie. The budget of this project is approximately EUR 6 million.

Exactly twenty years ago Poland joined the European Union. As we celebrate this beautiful jubilee, we are taking stock of the changes that have taken place during this time and analysing how they have affected Polish tourism in the broadest sense of the term. We already know that these changes have taken place on a grand scale and I am very pleased, as the President of the Polish Tourism Organisation, that they have taken such a successful direction. During these twenty years, thanks to the involvement of EU funds, we have been able to implement numerous projects, thanks to which we are proud today not only of the undoubted natural assets of our country, but also of our world-class tourist offer. In addition, EU funding for the protection of cultural heritage has helped to save many magnificent monuments that serve tourists both as museums and as thriving cultural or leisure centres. I am delighted that Poland, as a country with so much to offer in terms of nature, economy and culture, has been given the opportunity to make the most of this potential.

Rafał Szmytke

President of the Polish Tourism Organisation

The Polish Tourism Organisation will celebrate its 25th anniversary next year. Practically from the beginning of its activities, our institution has been an important participant, as well as an initiator of projects carried out for the benefit of the Polish tourism industry and the promotion of Poland as an excellent travel destination. Among other things, we played the role of an Intermediate Body of 2nd degree within Measure 6.4 of the Operational Programme Innovative Economy: „Investments in tourism products of supra-regional importance”. In addition, we carried out other large projects for the promotion of Poland, such as Measure 6.3 of the Operational Programme Innovative Economy: „Promoting Poland’s tourist assets” or „I like Poland! „, the main aim of which was to present Poland‘s tourist offer to Asian countries. All these activities contributed to an excellent development of the Polish tourist offer and a significant increase in interest in it among both Polish and foreign tourists.

Anna Zabłocka Sztyber,

Deputy Director of the PTO’s T

ourism Development Support Department

Janusz Lewandowski, polityk i ekonomista, poseł trzech kadencji do Parlamentu Europejskiego przypomina, jak bardzo zmienił się nasz kraj po wstąpieniu do UE w 2004 roku

Był pan drugim po Danucie Huebner polskim komisarzem w Unii Europejskiej.

A wcześniej, zanim zostałem posłem, należałem do grupy polskich obserwatorów, którzy trafili do Parlamentu Europejskiego. W przygotowaniach do akcesji nie odegrałem szczególnie istotnej roli. O tym, że znalazłem się w grupie obserwatorów najprawdopodobniej zadecydowały moje umiejętności językowe – znam angielski, francuski i niemiecki. Poza tym zawsze miałem szczęście, żeby być we właściwym czasie i miejscach, gdzie działa się Historia. Byłem w Gdańsku przy narodzinach Solidarności, a potem przy wprowadzaniu pierwszych wielkich reform w naszym kraju. I tak trochę niespodziewanie znalazłem się z grupą polskich obserwatorów w samolocie lecącym do Strasburga. Ze względu na warunki pogodowe nie udało się nam tam wylądować, co jeden z kolegów skwitował żartem: „A może nas nie chcą w tej Unii?”. Staż obserwatorski bardzo nam się przydał, ponieważ mogliśmy od środka poznać unijne instytucje. Mieliśmy podobne prawa, jak europarlamentarzyści, nie mogliśmy jednak głosować. Uczestniczyliśmy w pracy komisji i obradach parlamentarnych.

A jak to się stało, że został pan szefem komisji budżetowej UE?

Po uzyskaniu mandatu posła do europarlamentu w roku 2004 dowiedziałem się od Grzegorza Schetyny, że zgodnie z metodą D‘Hondta przysługiwało nam kierownictwo jednej z komisji. Zgodnie z polskimi preferencjami wybraliśmy dla mnie komisję budżetową. Nie miałem wówczas większego pojęcia o skomplikowanym budżecie unijnym. Korzystałem więc z pomocy i życzliwości moich zastępców z Niemiec i Holandii, którzy mieli dziesięcioletnie doświadczenie w tej dziedzinie. Nie przespałem wielu nocy, chcąc jak najszybciej uzupełnić wiedzę.

Jakie to przyniosło efekty?

Zacznę od anegdoty – gdy już w miarę pewnie zasiadłem na fotelu szefa komisji, odkryłem, że budżet UE finansuje corocznie tzw. „special event”, czyli wydarzenie istotne dla europejskiej integracji. Już po terminie zgłaszania propozycji uświadomiłem sobie, że w roku 2005 świętujemy 25. rocznicę powstania Solidarności i podzieliłem się ze współpracownikami żalem, że przegapiłem taką okazję. Następnego dnia mile mnie zaskoczyli, pytając: „A pół miliona euro na obchody wystarczy?”. Pieniędzy wystarczyło na wiele przedsięwzięć, łącznie z transmitowanymi przez telewizję uroczystościami w Brukseli, które przygotowałem wspólnie z moją współpracowniczką Angeliką Chomicką. Była gala w Operze Królewskiej i koncert na rondzie Schumana, a słynny Manneken Pis został ubrany w kombinezon stoczniowca.

Nie sposób pominąć z pozoru oczywistego pytania – co Polska zawdzięcza Unii?

Wielkie transfery budżetowe przekroczyły 160 mld euro netto, czyli już po odjęciu naszej składki. Te ogromne pieniądze w widoczny sposób przeobraziły nasz kraj. Dla mnie pierwszorzędna jest jednak inna sprawa – udział w największym na świecie obszarze wolności obywatelskich i otwartych granic. Umiejętnie sięgnęliśmy po wynikające z tego korzyści cywilizacyjne i odnieśliśmy sukces – wbrew złorzeczeniom i straszeniu Unią Europejską. Mało kto dziś pamięta, że w referendum akcesyjnym w 2003 roku wzięło udział zaledwie 59 proc. uprawnionych. Gdyby wtedy trochę więcej ludzi zostało na działkach i w domach bylibyśmy dziś w podobnej sytuacji, jak Mołdawia lub Białoruś. Niewielka większość przesądziła o dziejowej szansie, jaką stanowiło wejście do Unii. Co więcej – nie spełnił się żaden czarny scenariusz: nie zalała nas żywność z Zachodu, a nasza ziemia nie została wykupiona. Warto przypomnieć, że w 2004 roku nasze saldo obrotów z UE było ujemne, natomiast w 2022 roku zanotowaliśmy plus 27,6 mld euro, powiększając dziesięciokrotnie eksport rolno-spożywczy. Podbój zachodniego rynku jest świadectwem polskiej przedsiębiorczości. Ponad 1,2 mln polskich TIR-ów dominuje na drogach Europy Zachodniej. To jedna piąta europejskiego rynku transportowego. Osiągnęliśmy znacznie więcej niż inne kraje uczestniczące w historycznym rozszerzeniu z roku 2004. Zupełnie zmieniła się nasza infrastruktura, która była 20 lat temu w opłakanym stanie – drogi, lotniska, koleje, czy też wyposażenie szpitali, placówek oświatowych itp. Bardzo cieszą mnie rewitalizacje starówek. Jestem dumny z tego, jak wygląda dziś zabytkowe centrum Lublina, z którego pochodzę.

Ci, którzy mają krótką pamięć powinni sobie przypomnieć, jak wyglądała np. podróż samochodem z Berlina do Warszawy. Po przekroczeniu granicy z Niemcami, z wygodnej autostrady wjeżdżało się na wąskie, dziurawe drogi, przy których stały stragany z krasnalami i przybytki rozkoszy, o których wstyd wspominać…

Na szczęście wygrała polska zaradność, ale niewiele dałoby się zrobić, gdyby nie wielkie europejskie transfery umożliwiające wieloletnie kosztowne inwestycje. Także z budżetu na lata 2014-2020, który projektowałem jako komisarz U. z  kierowaną przeze mnie komisją. Nie można też zapominać o takich korzyściach, jak wymiana młodzieżowa w ramach programu Erasmus, z którego skorzystało 130 tys. młodych Polek i Polaków.

Zdaniem części ekspertów, nasza obecność w UE daje nam silniejszą gwarancję bezpieczeństwa niż NATO.

Dwudziestolecie Polski w Unii kończy się, a następne rozpoczyna w cieniu wojny, która wróciła na nasz kontynent. Przez długi czas żyliśmy w poczuciu bezpieczeństwa. Podobnie myśleli inwestorzy, którzy ulokowali w naszym kraju ponad 250 mld euro. Gwarancję stanowiła dla nich nasza obecność w UE. Należy przypomnieć, że transferują do zagranicznych firm macierzystych mniej, niż inwestują, tworząc u nas nowe miejsca pracy.

Ile zyskują więc kraje starej UE dzięki przyjęciu Polski?

Może lepiej nie mówić o tym głośno, bo bilans jest korzystny dla nas. Owszem, następuje „brain drain”. Trafia na nasz pojemny rynek sporo produktów z Europy Zachodniej, ale przypomnę, że bilans wymiany handlowej jest pozytywny. Dotychczas istotną zachętę do inwestowania w Polsce stanowił wysoki poziom wykształcenia kadr i relatywnie niskie płace. Dominują inwestorzy z Niemiec, Holandii i Luksemburga. To jednak szybko się zmienia, w przyszłym roku płaca minimalna będzie wynosiła 4,5 tys.  zł, a rośnie ryzyko związane z wojną za naszą wschodnią granicą. Niemniej przełamaliśmy zadawnione, przykre dla nas stereotypy, postrzegani teraz jesteśmy jako lider zmian w tej części Europy. A ja z satysfakcją śledzę niemieckie media, kontrastujące polską przedsiębiorczość z bezruchem dawnego NRD.

Nasi zachodni sąsiedzi mogą się czuć nieswojo, obserwując smętne landy byłego NRD i wyraziście zmieniającą się Polskę.

Wielu młodych ludzi wyjeżdża z Brandenburgii i Saksonii. Należy jednak pamiętać, że Zachód kusi również nas. Szukając lepszej i co ważne legalnej pracy, wyjechało z Polski na stałe około 2,5 mln osób, a z całej Europy Środkowo-Wschodniej aż 18 mln.

rozmawiał Piotr Cegłowski

Zaledwie kilka lat po fali akcesji w 2004 r., obejmującej Estonię, Łotwę, Litwę, Maltę, Polskę, Słowację, Słowenię, Czechy, Węgry i Cypr, zmiany i korzyści po 20 latach są spektakularne

Polska

Premier Polski Leszek Miller świętował Dzień Przystąpienia w 2004 r. w niemiecko-polsko-czeskim trójkącie granicznym niedaleko Żytawy wraz z ówczesnym kanclerzem Gerhardem Schröderem (SPD) i swoim czeskim odpowiednikiem Vladimirem Spidlem. Polska najbardziej skorzystała na rozszerzeniu UE na wschód – PKB na mieszkańca podwoił się do 14 750  euro. Od 2012 roku stopa bezrobocia spadła z kilkunastu do 2,8 proc. Dziś, pomimo niedawnych wstrząsów spowodowanych wojną na Ukrainie, Polska cieszy się dobrze zróżnicowaną strukturą gospodarczą, dobrą integracją z regionalnymi łańcuchami dostaw, stabilnością makroekonomiczną i solidnym sektorem finansowym. Rynek pracy wspiera znaczny wzrost płac i konsumpcji prywatnej. Zagrożenie ubóstwem jest jednym z najniższych w całej UE. Niemieckie firmy zainwestowały w Polsce w 2021 roku około 37 miliardów euro.

Republika Czeska

Przystąpienie Republiki Czeskiej świętowano w wielu miejscach, m.in. na przejściu granicznym w miejscowości Potucky. Republika Czeska nie mogła się doczekać członkostwa – ze zwiększonym dostępem do środków finansowych na modernizację gospodarki – co również doprowadziło do licznych zarzutów o korupcję. Ale wraz z otwarciem gospodarki, dobrobyt gwałtownie wzrósł. Na przykład podwoiła się produkcja papieru w Czechach. Realny PKB na mieszkańca wzrósł mniej więcej o 50 procent, do 18 370 euro, w porównaniu z nieco poniżej 29 000 euro w UE-27. Stopa bezrobocia w Czechach spadła od 2012 r. o ponad połowę, a w 2023 r. wyniosła jedynie 2,6 proc. Gospodarka wykazuje wysoki poziom integracji w zakresie międzynarodowych inwestycji i handlu. Zagrożenie ubóstwem wynoszące 12 proc. jest najniższe w UE.

Słowacja

Dzięki wsparciu unijnego instrumentu „Łącząc Europę” Słowacja stała się łącznikiem między Polską a państwami członkowskimi Europy Środkowej i Południowo-Wschodniej w zakresie nowych źródeł dostaw gazu ziemnego po zakończeniu taniego importu rosyjskich rurociągów. Słowacja dołączyła do strefy Schengen w 2007 r., a do strefy euro w 2009 r. Kraj znacząco skorzystał na otwarciu na Zachód oraz na funduszach spójności UE, które wpłynęły także na modernizację infrastruktury i transportu. Słowacja podwoiła na przykład produkcję metali. Podobnie jak w innych nowych krajach członkowskich  UE z Europy Wschodniej, po 2004 r. bezrobocie początkowo wzrosło, a potem, od roku 2012 spadło z 13,9 do 5,8 proc. W ciągu 20 lat gospodarka rosła średnio o siedem procent rocznie. PKB na mieszkańca wzrósł z 9 360 do 16 490 euro.

Słowenia

Przewodniczący Komisji Europejskiej Romano Prodi i premier Anton Rop na przejściu granicznym między Włochami a Słowenią w Nowej Goricy świętowali przystąpienie Słowenii do UE. Pomimo początkowej niepewności, w Słowenii panuje obecnie opinia, że UE zapewniła krajowi dobrobyt gospodarczy i międzynarodowe uznanie – wielu obywateli skorzystało z możliwości studiowania lub pracy za granicą. Kraj wprowadził euro w 2007 roku i dołączył do strefy Schengen. Podobnie jak inne kraje Europy Wschodniej, Słowenia stała się – częściowo dzięki atrakcyjnym ofertom zachęt podatkowych – ważnym partnerem handlowym oraz dostawcą towarów i usług dla niemieckiego, austriackiego oraz włoskiego przemysłu, m.in. w zakresie budowy maszyn, przemysłu motoryzacyjnego i elektrotechniki. W dwóch rundach, 2007-2013 i 2014-2020, kraj otrzymał kilkadziesiąt miliardów dotacji z funduszy UE na rozwój gospodarczy. Od 2012 r. stopa bezrobocia spadła o ponad połowę do 3,7 proc., a PKB na mieszkańca wzrósł z nieco poniżej 16 000 do ponad 22 000 euro w 2023 r.

Węgry

Węgierscy maratończycy przybyli do brukselskiego parku Cinqantenaire w dniu rozszerzenia UE na wschód z flagami nowych krajów przystępujących. Z prawicowym i przyjaznym Rosji Victorem Orbanem na czele Węgry zyskały ostatnio niewielu przyjaciół jako „enfant terrible” UE-27. Bruksela wstrzymała fundusze ze względu na poważne ograniczenia praworządności. Komisarz UE Elisa Ferreira obliczyła niedawno, jakie korzyści kraj odniósł dzięki członkostwu: w ciągu 20 lat w ramach polityki spójności przekazano 50 mld euro z różnych puli – średnio 5 000 euro na mieszkańca – na rzecz 70 000 przedsiębiorstw i państwa. Powstało 90 000 miejsc pracy. Stopa bezrobocia na Węgrzech zmalała z 10,7 proc. w 2012 r. do 4,1 proc. w 2023 r., a realny PKB na mieszkańca wzrósł z 9 520 do 14 370 euro. Zagrożenie ubóstwem spadło do 18,4 proc.

Litwa

1 maja 2004 r. przed Pałacem Prezydenckim podniesiono flagę UE. Dla małej Litwy przyłączenie się do UE po zakończeniu zimnej wojny było mile widzianym aktem konsolidacji państwa – choć towarzyszyły mu obawy, że biurokratyczny ciężar dostosowania się do prawa UE może być przytłaczający. Postęp gospodarczy pomógł temu krajowi bałtyckiemu lepiej przetrwać wstrząsy zewnętrzne, takie jak kryzys finansowy w 2008 r., pandemia COVID-19 i wojna na Ukrainie – twierdzą obserwatorzy. Realny PKB od 2004 r. do 2023 r. podwoił się do 14 850 euro na mieszkańca, a bezrobocie spadło o ponad połowę do 6,5 proc. w porównaniu do 2012 r.

Estonia

Estonia uważana jest dziś za pioniera administracji cyfrowej, co świętowali na szczycie cyfrowym premier Kaja Kallas i kanclerz federalny Olaf Scholz (SPD) w 2022 r., ale także za wzorowego ucznia we wdrażaniu przepisów europejskich. Początkowo jednak akcesja była przede wszystkim sprzeciwem przeciw silnemu wewnętrznemu eurosceptycyzmowi mniejszości rosyjskiej i ludności wiejskiej. Jako jedyny kraj, obok Litwy, w ciągu ostatnich dziesięciu lat Estonia w pełni wdrożyła unijne środki z polityki spójności na rzecz integracji z UE. Od momentu przystąpienia w 2004 r. bałtyckie państwo UE zwiększyło swój PKB na mieszkańca o 50 proc., do 15 370 euro. W ciągu ostatnich 10 lat stopa bezrobocia spadła z 9,9 do 6,4 proc.

Łotwa

20 lat po przystąpieniu do UE państwo bałtyckie stanowi element składowy tzw. unijnej strategii cyberbezpieczeństwa. W ramach regionalnego projektu „Pierścień Bałtycki”, którego celem jest połączenie Szwecji i Finlandii trasą światłowodową przez kraje bałtyckie, Łotwa stanie się łącznikiem z globalną chmurą, usługami cyfrowymi i międzynarodowymi węzłami komunikacyjnymi dla innych krajów europejskich. Według Komisji Europejskiej, od momentu przystąpienia do UE gospodarka Łotwy odnotowuje średnioroczną stopę wzrostu na poziomie siedmiu procent. PKB na mieszkańca wzrósł w tym okresie z 7 340 do 13 220 euro. Bezrobocie spadło z dwucyfrowej liczby do 6,5 proc. w 2023 roku.

Cypr

Odrzucenie przez Greków tzw. planu Annana skutkowało faktycznym przystąpieniem 1 maja 2004 roku do Unii Europejskiej tylko greckiej części wyspy. Zgodnie z decyzją podjętą na szczycie w Kopenhadze w 2002 roku cały Cypr został włączony do Unii Europejskiej, jednakże na północnej części wyspy zawiesza się obowiązywanie prawa unijnego. W ostatnich latach Cypryjski Program Rozwoju położył szczególny nacisk na odbudowę, ochronę i poprawę ekosystemów, oprócz wsparcia infrastruktury, w celu wzmocnienia rozwoju gospodarczego na obszarach wiejskich i konkurencyjności sektora rolno-spożywczego. Cele obejmują zachowanie różnorodności biologicznej, lepszą gospodarkę wodną i zapobieganie erozji gleby. Setki przedsiębiorstw rolniczych otrzymują wsparcie w zakresie wyników ekonomicznych i modernizacji. Podczas gdy dziesięć lat temu bezrobocie na Cyprze wynosiło nieco poniżej 12 proc., w 2023 roku stopa bezrobocia wyniosła 6,1 proc. Od 2004 r. PKB na mieszkańca wzrósł do 27 720 euro.

Malta

Wiosną maltańscy rolnicy wzięli także udział w protestach przeciwko europejskiej polityce rolnej. Konkluzja jest taka, że Malta jako członek UE zyskała na znaczeniu jako małe państwo wyspiarskie na Morzu Śródziemnym. Produkcja gospodarcza podwoiła się. Tworzenie sieci kontaktów doprowadziło do większego znaczenia międzynarodowego, gospodarka w coraz większym stopniu zwraca się w stronę usług, a produkcja w kierunku produktów technologicznych o wyższej wartości. Od czasu wprowadzenia euro Malta w mniejszym stopniu boryka się z ryzykiem związanym z małą walutą, a deficyt spadł do zrównoważonego poziomu. Od roku 2004 PKB na mieszkańca wzrósł z 14 120 do 25 160 euro. Od 2012 r. bezrobocie spadło o połowę, do 3,1 proc.

AM

Warto po 20 latach przypomnieć, jak negocjacje akcesyjne i wejście Polski do Unii Europejskiej zapamiętali główni gracze

Leszek Miller

Polski polityk, prezes Rady Ministrów w latach 2001-2004, wprowadził Polskę do Unii Europejskiej i miał wielki wkład w wejście Polski do NATO.

Po latach nazywa te negocjacje przed podpisaniem akcesji prawdziwym maratonem. Niektórzy zakładali się, czy dowiezie, czy też nie dowiezie. W rozmowie z Mikołajem Kunicą, redaktorem naczelnym Business Insider Polska, premier Miller przypomniał, że „na szczycie w Kopenhadze okazało się, że jesteśmy jedynym krajem, który chce dalej negocjować. Pozostałe uznały, że wszystko, co było do ugrania, jest już załatwione i więcej wycisnąć się nie da. Pierwsze spotkanie z negocjatorami unijnymi, na których czele ze względu na duńską prezydencję stał premier Rasmussen, było fatalne. O mało nie zawróciliśmy na lotnisko. Rasmussen powiedział coś takiego: „Skoro macie pięć czy sześć problemów do dyskusji, to znaczy, że Polska nie jest przygotowana. Przyjmiemy was w kolejnym rozszerzeniu, nie wiem wprawdzie, kiedy ono będzie, ale w kolejnym. Naprawdę wyglądało to bardzo niedobrze”.

Miller – jak wspomina – wtedy właśnie w sytuacji patowej poprosił o przerwę. I rozpoczął indywidualne rozmowy z najważniejszymi unijnymi politykami. Po serii spotkań jeden na jeden także Rasmussenowi zaproponował spotkanie w cztery oczy. Zgodził się i po ośmiu godzinach dobili targu. Udało się przekonać piętnastkę, bo wtedy Unia Europejska liczyła tylko piętnaście krajów, żeby poszła nam na rękę.

„Ważnym elementem tej walki i przeciągania liny były pieniądze. Walczyliśmy o to, żeby nasza składka do budżetu unijnego nie była od początku tak wysoka. Unia nie chciała się zgodzić, ale Verheugen wpadł na pomysł, żeby w tej sytuacji nie poszerzać UE od 1 stycznia, tylko od maja, dzięki czemu zapłacimy nie za 12 tylko 7 miesięcy. – Kiedy wracaliśmy z tarczą, nikt nas nie witał w Warszawie, bo wróciliśmy o pierwszej albo o drugiej nocy – wspomina Miller. – Warszawa spała. Natomiast pamiętam, że we wszystkich niemalże oknach kancelarii premiera świeciły się lampki. Tam było mnóstwo pracowników, którzy chcieli dowiedzieć się z pierwszej ręki, jaki był finał negocjacji. Panował nastrój wielkiego zwycięstwa. Zresztą nie było czasu na świętowanie, bo zdawaliśmy sobie sprawę, że mamy do załatwienia referendum ogólnokrajowe, w którym Polacy zostaną zapytani, czy zgadzają się, by na wynegocjowanych warunkach Polska wstąpiła do Unii Europejskiej. Wcale nie było takie oczywiste, jak wypadnie to referendum.”

Premier Leszek Miller obawiał się niskiej frekwencji. Zgodnie z wymogami referendum, aby było stanowiące, do urn musiało się udać co najmniej 50 proc. uprawnionych do głosowania. Mieliśmy plan B i przy złym scenariuszu z frekwencją dysponowaliśmy wystarczającą większością w parlamencie, żeby przeprowadzić ratyfikację przez parlament właśnie. Ale już nie byłoby takiego efektu, opozycja by nam wisiała u gardła, artykułując, że naród odmówił, że naród nie chce itd. To byłby bardzo ciężki proces. Na szczęście frekwencja sięgnęła 58 proc. i nasze cele zostały w pełni zrealizowane. „Panie Miller, pan tutaj przedstawia rozmaite zalety wejścia. Ja będę głosowała za wejściem Polski do Unii Europejskiej, bo jak jestem gdzieś na lotnisku za granicą, to widzę dwa wejścia. Na jednym jest napisane dla członków UE, a na drugim dla pozostałych. Otóż ja nie chcę przechodzić przez to drugie wejście”. W przestrzeni medialnej funkcjonuje anegdota według której, w dniu referendum premier Leszek Miller kazał ministrowi spraw wewnętrznych zdjąć patrole policji z dróg dojazdowych do miast. Bo to też miało pomóc frekwencji. Chodziło o to, by Polacy nie byli zatrzymywani na drogach po powrocie z wyjazdów za miasto. I w ten sposób, by więcej ludzi zdążyło na głosowanie.

Bliska sercu Millera jest Kopenhaga, potem Ateny, następnie Dublin, czyli miasta, w których odbywały się negocjacje i końcowe uzgodnienia. Otwarcie mówi o tym, że jest wdzięczny losowi, w ogóle wdzięczny Polsce, że dała mu taką szansę, żeby ją reprezentował w tych najważniejszych zdarzeniach, bo uważa, że traktat akcesyjny to jest ten dokument, który przechodzi do historii jako jeden z najważniejszych dokumentów torujących w Polsce drogę do dobrej przyszłości. – Ale pamiętajmy – mówi premier Miller – bez euro nasza integracja jest niedokończona. Owszem, 1 maja 2004 r. weszliśmy do Unii Europejskiej. W 2009 r. staliśmy się członkiem strefy Schengen. No, ale w dalszym ciągu nie jesteśmy w euro, a w traktacie akcesyjnym, który ja z Włodzimierzem Cimoszewiczem podpisywałem, jest zobowiązanie do wejścia do strefy euro. Nie ma tylko daty. Musi ustalić ją polski rząd w porozumieniu z Unią Europejską. Ja się martwię tym, bo nie widzę żadnego zainteresowania także obecnego rządu kwestią przyjęcia wspólnej waluty.

Joschka Fischer

Wejście Polski do UE wspomina Joschka Fischer, były wicekanclerz i szef niemieckiej dyplomacji. W kluczowym dla naszej historii czasie uchodził on za jednego z największych przyjaciół Warszawy.

Fischer doskonale pamięta tę radosną chwilę, kiedy Polska przystąpiła do Unii Europejskiej. – Spadł mi kamień z serca, że Polska dokonała akcesji, że to się stało rzeczywistością – powiedział ówczesny szef niemieckiej dyplomacji dziennikowi „Märkische Oderzeitung”. – Unia była dzięki temu projektem już nie tylko zachodnioeuropejskim, lecz ogólnoeuropejskim.

Dzisiaj Fischer podkreśla, że wejście Polski do UE bardzo pozytywnie rozwinęły stosunki gospodarcze. Polacy osiedlają się w Niemczech, kupują domy i działki, najczęściej w rejonach przygranicznych. (…). Burmistrzowie i wójtowie czują ulgę, że mogą dalej utrzymywać przedszkola i szkoły, bo jest więcej dzieci – powiedział Fischer. Ocenił, że mieszkańcy Berlina cieszą się z wykwalifikowanych polskich robotników i rzemieślników, a po obu stronach granicy powstał wspólny obszar gospodarczy.

Zdaniem Fischera także rosyjska napaść na Ukrainę uświadomiła Europie Zachodniej, jak ważne pod wieloma względami było rozszerzenie UE na wschód. Niemiecki polityk wskazał, że Polska miała bolesne doświadczenia z Rosją i że również z tego Europa Zachodnia powinna wyciągać więcej wniosków w przyszłości.

Były minister spraw zagranicznych Niemiec pozytywnie ocenił 20 lat po rozszerzeniu UE na wschód. – Nic nie jest doskonałe, ale w tym wypadku wszystko bardzo dobrze się udało. – Proszę sobie wyobrazić, że Polska nie wstąpiłaby wtedy do UE. W jakiej sytuacji bylibyśmy teraz z Putinem i jego neoimperializmem? – zauważa w mediach niemieckich Fischer.

Podkreślił jednak, że odnosi wrażenie, iż relacje sąsiedzkie są obecnie bardzo dobre. – Słyszy się same pozytywne rzeczy. (…) Nie potrafię już sobie wyobrazić Unii bez Polski – dodał Joschka Fischer. Chciałbym, żeby Polska w przewidywalnym czasie wprowadziła euro – dodał.

Günter Verheugen

Niemiecki polityk był komisarzem do spraw rozszerzenia Unii Europejskiej w latach 1999-2004. 20 lat temu odpowiadał się za przyjęciem Polski i dziewięciu innych krajów do UE

W niedawno udzielonym wywiadzie dla DW wspomina, że rozszerzenie Unii Europejskiej było ogromnym wyzwaniem dla wszystkich stron. I chodziło nie tylko o transformację społeczną, ale przede wszystkim o przyjęcie prawa europejskiego. To, co się wówczas zdarzyło Verheugen nazywa dzisiaj cudem. Bo jakże inaczej nazwać podjęcie się przez społeczeństwa w tych krajach zadania polegającego na dźwiganiu ciężarów związanych z transformacją. „Stara unia” czyli piętnaście państw członkowskich, które wówczas tworzyły UE, była w stanie zdobyć się na jedność i zdecydowanie, aby z powodzeniem zrealizować tak duży projekt w stosunkowo krótkim czasie. To było niezwykłe. W obecnym stanie UE nie byłaby w stanie tego osiągnąć – podkreślił Verheugen.

W 2007 r., czyli trzy lata po wejściu Polski do UE, wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej Günter Verheugen na konferencji w Warszawie powiedział, że Polska jest w Unii Europejskiej poważana i szanowana, co jest zasługą silnej woli i determinacji Polaków. A mogło być różnie. Po latach w rozmowie z Jackiem Tacikiem orędownik polskiej obecności w UE Verheugen przypomniał, a stał blisko tych wydarzeń, że Polska mogła być poza UE w 2004 roku. Polska była największym z dziesięciu krajów, które złożyły akces do zjednoczonej Europy. I właśnie z tego powodu rozważano przyjęcie w pierwszej kolejności małych państw bałtyckich, Węgier, Słowacji i Czech, a na samym końcu Polski.

Liderzy „starej Europy”, o czym mówili w kuluarach, obawiali się tak nagłego powiększenia Unii. Polska – ze względu na rozmiary – pochłaniałaby najwięcej unijnych środków.

Niechęć przeplatała się z brakiem zaufania. „Wy do tej UE nie pasujecie. Będziecie się w niej źle czuli. Nie wiem, czy dacie sobie radę. Nie jesteście skłonni do żadnych ustępstw. Jesteście agresywni. Nikt w Europie was nie lubi!” – to słowa, które usłyszał – jak wspominał w rozmowie z „Newsweekiem” – ówczesny polski ambasador przy UE Marek Grela od bardzo wysokiego unijnego urzędnika.

Tym wątpliwościom i koncepcjom niektórych europejskich liderów sprzeciwił się Günter Verheugen, niemiecki komisarz UE do spraw rozszerzenia, który – o czym mówił później Leszek Miller, były premier, za którego kadencji weszliśmy do Unii – okazał się wielkim przyjacielem i sprzymierzeńcem naszego kraju.

Verheugen dopiął swego. 1 maja 2004 roku Polska stała się pełnoprawnym członkiem Unii Europejskiej. Aleksander Kwaśniewski, wtedy prezydent, powiedział podczas uroczystości na Placu Piłsudskiego w Warszawie: – Czekaliśmy na ten dzień. Zapracowaliśmy na tę dziejową chwilę. Pogratulujmy sobie – przywróconej własnymi rękami – niepodległości i suwerenności Rzeczypospolitej (…). Na pewno ciągle czeka nas jeszcze dużo pracy. Ale jednak dokonaliśmy tak wiele, że ten egzamin z europejskości, do którego stanęliśmy z własnej, nieprzymuszonej woli – zdaliśmy! I dziś jesteśmy już razem.

W sprawie zbliżających się wyborów europejskich i sondaży Verheugen jest ostrożny. Uważa, że dynamika pogłębiania i rozszerzenia już dawno została utracona. Istnieje przeświadczenie w UE o konieczności przeprowadzenia reform ale nikt nie wie dokładnie, jakie i jak je osiągnąć.

A co do przyszłości Polski, Verheugen jest optymistą. Przede wszystkim dlatego, że na czele rządu stoi teraz Donald Tusk, człowiek, który sam ma wybitne doświadczenie w polityce europejskiej i który wie lepiej niż ktokolwiek inny, jak współdziałają rządy i siły polityczne w UE.

Günter Verheugen wielokrotnie brał udział w krynickim Forum Ekonomicznym. W 2014 roku miałem okazję porozmawiać z panem komisarzem. Zapytałem go wówczas o stereotypowe pejoratywne określenie „polnische Wirtschaft” oznaczające skrajną niegospodarność, brak planowania i manier oraz bałagan, i co ono w kontekście nowej rzeczywistości europejskiej oznacza. Verheugen bardzo poważnie zareagował na to pytanie: – Polnische Wirtschaft dzisiaj nabrało zupełnie innego znaczenia, bardzo pozytywnego, jako symbol polskiego sukcesu.. Osiągnięcia polskiej gospodarki, organizacja, umiejętność prowadzenia biznesu powinny być wzorem dla całej Europy, a może i świata. I z tego powodu możecie być dumni.

Oprac. Andrzej Mroziński na podstawie Business Insider Polska, TV24, DW