Robert Przybylski, General Manager Plastoplan Polska Sp. z o.o. – laureat Manager Award 2024 – podkreśla, że kierowana przez niego spółka stara się brać aktywny udział w kreowaniu wizji rozwoju tworzyw sztucznych, ich roli w życiu i gospodarce człowieka, ale też ich wpływu na środowisko naturalne

Zarządza pan polskim oddziałem firmy o ciekawej historii.

Plastoplan Polska prowadzi działalność na rynku dystrybucji tworzyw sztucznych od 2011 roku. Założyciel spółki, Hans W. Hromatka, zajmuje się profesjonalnie dystrybucją tworzyw sztucznych znacznie dłużej – od roku 1971. Wówczas powstał w Wiedniu pierwszy Plastoplan, który rozpoczął współpracę z GE Plastics, dystrybuując tworzywa techniczne tego producenta. W ciągu kolejnych 20 lat była to dominująca działalność firmy, która zaowocowała decyzją o ekspansji i powielaniu sprawdzonego modelu biznesowego w kolejnych krajach: w Szwajcarii, Niemczech, Czechach, Słowacji czy na Węgrzech.

Hromatka Group Management AG z siedzibą w Aesch w Szwajcarii jest holdingiem wszystkich spółek Grupy działających w Europie. Dzisiaj Grupa Hromatka jest jednym z wiodących dystrybutorów tworzyw technicznych, nadal jednak pozostaje rodzinną firmą, której siłę tworzy przede wszystkim dobrze zmotywowany zespół specjalistów czerpiących radość ze współpracy z klientami.

Jak rozwijał się biznes Plastoplanu w naszym kraju?

Nasza spółka została zbudowana od zera, zatem proszę sobie wyobrazić, jakiego ogromu energii i zaangażowania potrzebowaliśmy, by znaleźć dla siebie miejsce na tak konkurencyjnym rynku, jakim jest rynek tworzyw sztucznych. Dziś możemy z dumą powiedzieć, że jesteśmy od lat sprawdzonym, rzetelnym i godnym zaufania partnerem przemysłu przetwórczego, co potwierdza fakt, że dotychczas w Polsce dostarczyliśmy blisko 100 tys. ton tworzyw do blisko 1000 zadowolonych klientów, jednocześnie zwiększając biznes stabilnie i w sposób zrównoważony. Dobrze zaopatrzone magazyny oraz współpraca z renomowanymi dostawcami usług logistycznych pozwalają nam realizować większość dostaw do klientów w ciągu 24 h od momentu otrzymania zamówienia. Nasz wykwalifikowany zespół sprawuje pełną opiekę nad klientem, od powstania wizji rozwiązania, aż po produkcję seryjną. Dowodem na to, jakich wartościowych ludzi gromadzimy w Plastoplan niech będzie fakt, że jeden z naszych Account Managerów, p. Jacek Łyżwa czterokrotnie zdobył pierwszą nagrodę w konkursie Omniplast – jednym z najbardziej wymagających sprawdzianów wiedzy z szeroko pojętego zakresu przetwórstwa tworzyw sztucznych.

A jak pan rozumie rolę dystrybutora w branży tworzyw sztucznych?

Zapewniając dostęp do surowca małym i średnim przetwórcom, jednocześnie skracamy czas dostaw poprzez wykorzystanie własnych zasobów magazynowych będących buforem – safety stock – dla naszych klientów. Plastoplan Polska, jako część paneuropejskiej Grupy, jest uczestnikiem łańcucha wymiany informacji, doświadczeń oraz najnowszych rozwiązań technicznych w szeroko pojętej branży. Gwarantujemy ciągłości dostaw w ścisłej współpracy z naszymi dostawcami, precyzyjnie prognozując i planując zapotrzebowanie naszych klientów. To nasza odpowiedzialność, ale również wyznacznik jakości serwisu, jaki Spółka świadczy swoim odbiorcom. Naszą filozofią jest projektowe podejście do współpracy z klientem, jesteśmy obecni od pierwszego etapu, jakim jest idea detalu i wybór odpowiedniego tworzywa. Często asystujemy przy testach, służąc swoją wiedzą i doświadczeniem. Klienci znajdują u nas informacje o najważniejszych właściwościach tworzyw i parametrach przetwórczych, które w istotny sposób wpływają na własności i cenę wyrobu gotowego. Nie bez znaczenia jest przy tym znajomość przepisów i norm, które te wyroby definiują. Świadomość newralgicznych elementów, z których składa się proces projektowania i produkcji pozwala nam być wartościowym partnerem dla naszego klienta.

Które obszary aktywności definiuje pan jako najważniejsze dla Spółki?

Mamy ambicje być kompleksowym dostawcą rozwiązań dla przemysłu tworzywowego, stąd też Plastoplan Polska posiada bogate portfolio tworzyw w swojej ofercie. Są to zarówno tworzywa wielkomasowe – jak poliolefiny techniczne i kompaundy, jak i te najbardziej zaawansowane tworzywa wysokosprawne, znajdujące swoje zastosowania w najbardziej wymagających aplikacjach. Istotnie przemysł motoryzacyjny, opakowaniowy czy też AGD to nasze główne obszary aktywności, ale dostarczamy również tworzywa dla medycyny. Są to zarówno surowce do produkcji opakowań dla wyrobów farmaceutycznych, jak też tworzywa techniczne przeznaczone do produkcji wyrobów i urządzeń medycznych stosowanych w diagnostyce i leczeniu pacjentów. Branża i my wszyscy będący uczestnikami rynku staramy się być coraz bardziej cyrkularni, zatem nie może zabraknąć w naszej ofercie tworzyw sztucznych będących recyklatami z ponownie przetworzonych odpadów tworzywowych, tak pokonsumenckich, jaki i poprzemysłowych.

Gdzie jeszcze szukacie przewag na rynku, który przecież jest bardzo konkurencyjny?

We believe in plastics, to motto, które nam przyświeca od początków działalności. Plastoplan to tworzywa, my nieustannie w tworzywa wierzymy, bo nie ma współczesnego świata bez tworzyw sztucznych. Ale Plastoplan to nie tylko tworzywa – jesteśmy, między innymi, autorami trzech pionierskich projektów: rent the engineer, rent the laboratory, rent the production. Mówiąc w skrócie, nasze zasoby ludzkie i urządzenia są do dyspozycji naszych klientów. Gdy trzeba popracować nad projektem detalu, nasi inżynierowie są do dyspozycji. Gdy potrzeba tworzywa skrojonego pod potrzeby klienta, nasze linie do kompaundingu są na to gotowe. Gdy niezbędne jest przeprowadzenie precyzyjnych badań wyrobu gotowego, nasze laboratorium stoi otworem. Lubimy eksplorować obszary, które nie są łatwo kojarzone z firmami dystrybucyjnymi, a które pozwalają nam budować przewagi konkurencyjne. Mamy nieustannie ambicję zmieniać się i rozwijać tak, by być jak najbardziej kompleksowym partnerem dla naszych klientów.

Co za tym idzie?

W zeszłym roku wystartowaliśmy z projektem TECH-DAY, formatem praktykowanym w pozostałych Spółkach naszej Grupy w Europie. TECH-DAY to w zamyśle spotkanie, podczas którego przemysł otrzymuje szansę poznania najnowszych rozwiązań branżowych. Techniczny charakter konferencji pozwala na swobodną wymianę doświadczeń oraz dyskusję na temat wyzwań, z którymi nasza branża mierzy się każdego dnia. Wierzymy, że innowacyjność oraz kompleksowość prezentowanych rozwiązań pozwala naszym klientom sprostać wymaganiom, które nieustannie stawia przed nami dynamicznie zmieniający się rynek. Jesteśmy przekonani, że dodatkową wartością TECH-DAY jest integracja branży i networking. Obecność przetwórców z sektorów takich, jak automotive, medycznego, AGD, E&E czy opakowaniowego przy udziale producentów tworzyw naszym klientom gwarantuje doskonałą biznesową platformę komunikacji. Uważając, że zmiany trzeba rozpocząć od siebie, szukamy cyrkularności w naszej codziennej działalności gospodarczej. Podjęliśmy decyzję o przystąpieniu w tym roku do programu Operation Clean Sweep, mającym na celu wyeliminowanie wycieku tworzyw do środowiska. Wszystkie nasze magazyny oraz transport będą uczestnikami tego programu, corocznie certyfikowanymi. Będziemy propagować OCS pośród naszych klientów, tak by ani jedna granulka tworzywa dostarczanego przez Plastoplan Polska nie znalazła się w środowisku, zanieczyszczając je.

Mamy aktualnie do czynienia z ofensywą legislacyjną dotyczącą tworzyw sztucznych – dyrektywa SUP i PPWR, system kaucyjny, rozszerzona odpowiedzialność producenta. Jak ocenia Pan kierunki proponowanych zmian?

Nie ma dzisiejszego świata bez tworzyw sztucznych, nie sposób nawet wyobrazić sobie nowoczesnej medycyny, transportu, przemysłu spożywczego czy też branży AGD bez udziału tworzyw sztucznych. Opakowania z tworzyw pomagają przedłużyć termin przydatności do spożycia żywności, powodują, że samochody są lżejsze i spalają mniej paliwa, umożliwiają produkcję nowoczesnych protez kończyn czy też umożliwiają efektywne loty w kosmos. Ale jest druga strona medalu, świat zanieczyszczony odpadami, również tworzywowymi, ogromne przestrzenie wysypisk śmieci i pływające po oceanach wyspy plastiku. By to zmienić, potrzeba synergii zmian branżowych oraz budowania świadomości ekologicznej poprzez dobrą edukację społeczeństw. Jak zwykle bywa, Europa postanowiła być pionierem tych zmian i próbuje się przeformatować na miejsce ograniczenia konsumowania zasobów naturalnych kosztem ponownego przetworzenia tych już wykorzystanych.

Zapewne – jak zawsze – diabeł tkwi w szczegółach?

Poza wszelką dyskusją jest kierunek legislacji, czyli założenia PPWR, jak redukcja odpadów opakowaniowych, projektowanie opakowań z myślą o recyklingu, recykling poużytkowy. Ponadto ciężko nie zgodzić się z koniecznością wprowadzenia systemu kaucyjnego również dla butelek z tworzyw, na marginesie już działającego np. w Niemczech. Podnoszenie świadomości ekologicznej, oznaczanie odp. produktów z tworzyw, by ułatwić ich zbiórkę selektywną, zwiększanie udziału recyklatów w wyrobach gotowych to tylko kilka bezdyskusyjnie dobrych założeń. Ale jednocześnie mamy ogromną nierównowagę w traktowaniu opakowań z tworzyw w stosunku do opakowań z papieru, mamy banowanie wręcz niektórych wyrobów z tworzyw. Nie mam przekonania, że są to najlepsze z możliwych regulacje. Na szczęście mamy organizacje, jak Plastics Europe oraz EuPC, które w imieniu środowiska edukują prawodawców, by stanowione prawo było jak najlepsze.

Biorąc pod uwagę energiczne zmiany branży tworzywowej, gdzie widzi pan spółkę w przyszłości?

Nieustannie staramy się brać aktywny udział w kreowaniu wizji rozwoju tworzyw sztucznych, ich roli w życiu i gospodarce człowieka, ich wpływu na środowisko naturalne. Rozumiemy, że tworzywa sztuczne to materiały o wysokiej wartości, których miarą jest wielokrotne użycie w gospodarce w obiegu zamkniętym. Odpowiedzialne stosowanie tworzyw sztucznych daje ogromne korzyści dzięki ich unikalnym właściwościom, jak również gwarantuje, że będą one miały minimalny wpływ na środowisko naturalne. Gospodarka w obiegu zamkniętym, czyli ponowne wykorzystanie wyrobów z tworzyw sztucznych do produkcji regranulatów oraz chemiczny recykling odpadów to przyszłość naszej branży. Plastoplan Polska, tak jak pozostałe spółki siostrzane, jest przygotowany, by stać się newralgiczną częścią łańcucha dostaw tworzyw z recyklingu chemicznego opartego o bilans masy, co potwierdzają certyfikaty zgodne ze standardem ISCC PLUS, które posiadamy.

Branża tworzyw sztucznych w naszym kraju od ponad dwudziestu lat stabilnie się rozwija.

Dzięki temu patrzymy w przyszłość z optymizmem. Polski rynek przez wiele lat był zdominowany przez przetwórstwo tworzyw wielkomasowych, ale w miarę jego dojrzewania i rozwoju technologii coraz mocniej swoją obecność zaznacza przetwórstwo tworzyw wysokosprawnych w technologiach o wysokiej wartości. Plastoplan Polska jest i będzie wszędzie tam, gdzie generuje się wartość dodaną poprzez mądre i zrównoważone wykorzystanie unikalnych właściwości tworzyw sztucznych.

Dr Drajewicz, I presume? Tymi słowami, parafrazując powitanie Henry’ego Mortona Stanleya (1841-1904), wystosowane do dra Davida Livinigstone’a (1813-1873), zwrócił się do mnie mój przyjaciel, fotografik i stary globtroter Mr R po moim powrocie z Zambii, którą to dr Livingstone badał i opisywał, gdy Zambia jeszcze nie była Zambią

Sam Henry Morton Stanley w 1871 roku kierował wyprawą poszukiwawczą zorganizowaną przez gazetę New York Herald, mającą na celu odnalezienie dra Livingstone’a. Ten w 1867 roku odkrył rzekę Luapula i jezioro Mweru, w 1868 roku jezioro Bangweulu, w 1871 roku rzekę Lualabę, lecz brak kontaktu z podróżnikiem sprawiał, że w Afryce plotkowano, iż Livingstone nie żyje. Stanley miał to sprawdzić. 27 października 1871 roku w Ujiji nad jeziorem Tanganika Stanley spotkał Livingstona i wtedy właśnie miał powitać go słowami: Dr Livingstone, I presume?

Mr Rhodes, I presume?

Zanim Zambia została Zambią, zresztą od nazwy rzeki Zambezi, i zanim ja tam dotarłem z RPA przez Mozambik i Zimbabwe w 2016 roku, w Afryce pojawił się Cecil John Rhodes (1853- -1902), który nadał kształt Zambii, właściwie tworząc jej podwaliny. Uważany niegdyś za wielkiego patriotę i twórcę Imperium Brytyjskiego, Rhodes uchodzi dzisiaj wśród niektórych za rasistę i kolonialistę. Był istotnie rzecznikiem imperializmu brytyjskiego, animatorem brytyjskiej kolonizacji Afryki od Kraju Przylądkowego (obecnie RPA) do Egiptu i budowy linii kolejowej Kapsztad-Kair. W 1885 roku doprowadził do przejęcia przez Imperium Beczuany (obecnie Botswana), a w 1890 roku zapoczątkował podbój terenów nazwanych później na jego cześć Rodezją (obecnie Zimbabwe i Zambia).

Rhodes uważał, że rasa anglosaska jest przeznaczona do wielkości i panowania nad światem. Prognozował, że USA i Niemcy dołączą do Imperium Brytyjskiego, które wówczas zdominuje świat i zapewni mu wieczny pokój. Zarządzając jako premier Kolonią Przylądkową, Rhodes ograniczył prawa obywatelskie czarnych mieszkańców, co miało stanowić przyczynek do powstania polityki apartheidu. Został pochowany na wzgórzu w pobliżu Bulawayo w ówczesnej Rodezji. W 2010 roku Cain Mathema, gubernator Bulawayo, nazwał jego grób „obrazą dla afrykańskich przodków”, utrzymując nawet, że powoduje on słabą pogodę w regionie. W 2015 roku, po kampanii „Rhodes Must Fall”, pomnik Rhodesa został usunięty z Uniwersytetu Kapsztadzkiego. Dzisiaj Rhodes jest uważany za symbol rasizmu i kolonializmu. Jest znienawidzony.

Cecil Rhodes nigdy się nie ożenił, mimo że dla niektórych kobiet był obsesją. Była nim zafascynowana Katarzyna Radziwiłłowa, z domu Rzewuska, która pisała pod pseudonimem hrabia Paul Vasili. To ona poprosiła go o rękę, ale Rhodes odmówił. W zemście fałszywie oskarżyła go o oszustwo, później została skazana w Kraju Przylądkowym za posługiwanie się fałszywymi czekami z podpisem Rhodesa i pozbawiona wolności przez okres 16 miesięcy. Jednakże w 1918 roku w hołdzie Rhodesowi opublikowała książkę Cecil Rhodes, człowiek i twórca imperium.

Dr Livingstone & dr Holuba, I presume?

Pierwszym zambijskim miastem, do którego dotarłem w towarzystwie lokalnych małp, które okradły mnie z bananów, była Maramba, znana także pod nazwą Livingstone. Nazwa tego miasta stanowi wyraz hołdu złożonego dawno temu jednemu z największych podróżników i badaczy Afryki, którym był wspomniany już dr David Livingstone. Miasto stanowiło do 1935 roku stolicę Rodezji Północnej. Dr Livingstone trwale wpisał się w jego krajobraz. Muzeum, które zostało mu poświęcone, powstało w 1934 roku i poza rekwizytami związanymi z lokalną historią, zawiera rzeczy osobiste dra Livingstone’a. Przed muzeum znajdują się dwa pomniki wielkich podróżników XIX w. Afryki: rzecz jasna dra Livingstone’a i dra Emila Holuby (1847-1902) pochodzącego z Czech.

Obaj podróżnicy badali afrykański interior, w tym rzekę Zambezi, i dotarli do Wodospadów Wiktorii (przy czym dr Livingstone był tam pierwszy), obaj chorowali na febrę tropikalną, jednak przejście do wielkiej historii stało się udziałem tylko dra Livingstone’a i to jego śladem podążyłem przez Zambię. Przemierzałem ją pociągami, autobusami i łodziami, zawsze w towarzystwie czarnych towarzyszy, dla których byłem niepojętą zagadką. Stanowiłem absolutną negację ich wizji białego człowieka. Nie miałem przewodnika i orszaku obsługi, nie jeździłem w grupie z innymi białymi i nie biegałem za dzikimi zwierzętami. Wałęsałem się po budach z piwem, spałem w hotelach bez prądu, podróżowałem w nocy, wpisując się w lokalny styl życia, robiłem to, czego biali nie powinni.

Z Livingstone dotarłem do Lusaki, następnie do jeziora Bangweulu, które badał dr Livingstone i na bagnach którego zmarł. Z Bangweulu ruszyłem do jeziora Mweru, które także opisał dr Livingstone, położonego znacznie głębiej w zambijskim interiorze, na granicy zambijsko-kongijskiej. Tam na wyspie Kilwa, oddalonej od brzegów głównego lądu cały dzień podróży łodzią, byłem goszczony przez miejscowego nauczyciela i prowadziłem w szkole lekcje o historii Europy. I tak by już mogło zostać, gdyby nie m.in. dr Livingstone i dr Holuba, z którymi łączy mnie ta sama choroba, poza febrą, czyli dromomania – konieczność ciągłej włóczęgi, patologiczna i nieuleczalna żądza bezustannego podróżowania.

Mr Nkoloso, I presume?

Zambia to miejsce nie tylko dla zwykłych podróżników, ale też dla marzycieli o podróży w wielkich wymiarach. W 1960 roku Edward Festus Mukuka Nkoloso (1919-1989) założył w Zambii Narodową Akademię Nauki, Badań Kosmicznych i Filozofii i przystąpił do realizacji ambitnego projektu – zambijskiego programu kosmicznego. Nkoloso wierzył, że jego program stanowi poważną konkurencję dla naukowców amerykańskich i radzieckich, którzy w 1961 roku wysłali człowieka w przestrzeń kosmiczną. Projekt zambijski zakładał wysłanie na księżyc 17-letniej astronautki, którą miała być Matha Mwambwa, oraz dwóch kotów, a następnie założenie misji na Marsie, która przeprowadzi dobrowolną chrystianizację Marsjan.

W swym ośrodku szkoleniowym, założonym w opuszczonym gospodarstwie położonym pod Lusaką, szef zambijskiej Akademii Nauki i Badań Kosmicznych prowadził dwa rodzaje treningów: huśtanie się na huśtawce, by przyzwyczaić astronautów do stanu nieważkości, oraz staczanie się ze wzgórza w beczkach, by przyzwyczaić ich do turbulencji.

Zambijski program kosmiczny zakończył się niestety fiaskiem. Astronautka Matha Mwambwa podczas szkoleń w ośrodku badań kosmicznych zaszła w ciążę, a władze nie wyraziły zgody na start rakiety „D-Kalu”, którą Nkoloso planował wystrzelić w przestrzeń kosmiczną na Stadionie Niepodległości w Lusace. Ostatecznie wyścig kosmiczny wygrali Amerykanie. 20 lipca 1969 roku Apollo 11, z astronautami Neilem Armstrongiem i Edwinem „Buzzem” Aldrinem, wylądował na Księżycu.

Nkoloso był rozczarowany niepowodzeniem swej misji. Astronautom, których nazywał afronautami, zarzucił brak profesjonalizmu i niskie morale, państwu i organizacjom międzynarodowym – brak funduszy, zaś konkurentom w wyścigu kosmicznym – sabotaż. Po rozwiązaniu programu Nkoloso zajął się czarownikami, domagając się wsparcia rządu w ich praktykach, został honorowym pułkownikiem armii zambijskiej, zaś Sowieci przyznali mu medal jubileuszowy „Czterdziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”.

Dariusz J. „Drayer” Drajewicz

Fotografik, filmolog, reportażysta (Akademia Fotografii, Studium Fotografii Związku Polskich Artystów Fotografików, Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk [filmoznawstwo]), dr nauk prawnych (Instytut Nauk Prawnych PAN), profesor Akademii Polonijnej, dyrektor Międzynarodowego Instytutu Sztuki, podróżnik (przebywał w ponad 110 krajach świata), uczestnik wystaw fotograficznych i autor zbiorów fotografii, m.in. albumów: Unresurrected Cities, 2021 (j. arabski i angielski); Somalia. Black Hawk Died, 2023 (j. angielski), reportaży i fotoreportaży podróżniczych oraz podcastów radiowych: Apokalipsa Trzeciego Świata, afrykanista i nyktofil.

Przed nami kolejny trudny rok – powtarzają zgodnie moi rozmówcy, kiedy przygotowuję materiał do kolejnego odcinka podcastu Radioplastica. Jakie są jednak przewidywania? Do tego potrzebna byłaby szklana kula – pada zwykle odpowiedź

Jaki będzie rok 2024 w tworzywach sztucznych? – to pytanie z pewnością nie znika z ust coraz bardziej zatroskanych przetwórców. Z jednej strony, otoczenie rynkowe jest niepewne i chociaż istnieją przesłanki, że ten rok będzie lepszy od poprzedniego, większość uczestników rynku podziela co najwyżej umiarkowany optymizm. Niedawne ogłoszenia „siły wyższej” na kilku instalacjach polipropylenu przypomniały najgorsze popandemiczne koszmary. Czy będziemy mieli powtórkę? Z drugiej strony, do Polski właśnie docierają miliardy euro w ramach KPO. Może jednak ten rok nie będzie stracony?

Trudny rok 2023

Rok 2023 zapisze się w historii branży jako rok spadków, przy czym nie chodzi tylko o spadające w połowie roku oraz w czwartym kwartale ceny sporej części tworzyw, ale przede wszystkim o spadający popyt. Według danych GUS, produkcja podstawowych tworzyw w Polsce zmniejszyła się rok do roku o 15,7 proc. (dane na wrzesień 2023 r.). Dla polietylenu było to „zaledwie” 7 proc., ale już produkcja polipropylenu spadła o blisko 18 proc.! Na niechlubne pierwsze miejsce wysforował się PVC, osiągając niemal 29 proc. spadek, co możemy uznać za prawdziwą katastrofę.

Rok 2023 to również pierwszy rok obowiązywania krajowych przepisów wdrażających dyrektywę SUP. I chociaż sporo podmiotów już wcześniej dostosowało się do nowej legislacji – w końcu wdrożenie dyrektywy nastąpiło u nas dwa lata po jej oficjalnym starcie i cztery lata po uchwaleniu – to jednak część krajowego przetwórstwa musiała zmierzyć się z nową rzeczywistością prawną, a w konsekwencji rynkową, co nie pozostało bez wpływu na ogólną rentowność całego biznesu.

Co nas czeka w 2024 roku?

Uczestnicy rynku nie mają złudzeń: nie powinniśmy spodziewać się wielkiego przełomu. Przemysł polimerowy zmaga się z dużą zmiennością, a królową rynku wciąż jest niepewność. Dobrą ilustracją sytuacji jest wypowiedź jednego z dystrybutorów dla ChemCouriera: spadek popytu może spowodować zarówno spadek, jak i wzrost cen tworzyw. Do wyboru, do koloru branżowa wróżko, chciałoby się powiedzieć.

Mimo to analitycy kreślą ostrożnie optymistyczne scenariusze, w których istotną rolę odgrywa m.in. spodziewany zastrzyk środków z Krajowego Planu Odbudowy. Pieniądze z KPO mogłyby nie tylko pobudzić inwestycje, ale też spowodować większy ruch w krajowej konsumpcji. Scenariusze te przewidują odbicie w drugiej połowie roku, jednak warto pamiętać, że sytuacja nie jest jednoznaczna, zwłaszcza że globalna gospodarka daleka jest od rozgrzania.

Według OECD, globalny wzrost PKB w 2024 roku wyniesie 2,9 proc. Motorem wzrostów już tradycyjnie będzie Azja, a tegorocznym liderem mają okazać się Indie (nawet 6,8 proc.). Chiny wciąż zmagają się z czkawką wywołaną rynkiem nieruchomości i spadkiem konsumpcji, a najnowsze dane wskazują na nieco większe spowolnienie, niż zakładano (wzrost chińskiej produkcji przemysłowej wyhamował z 7 proc. w lutym do 4,6 proc. w marcu). Ewentualne ożywienie w Kraju Środka, Zichun Huang – ekonomista z firmy badawczej Capital Economics, określił jako „kruche”.

Z kolei na wzrost na poziomie 2,4 proc. mogą liczyć Stany Zjednoczone, a według American Chemistry Council, eksport produktów chemicznych z USA po spadku o 7,5 proc. w 2023 r. ma wzrosnąć w 2024 r. o 3,1 proc.

Wielkim hamulcowym ponownie okazuje się strefa euro ze słabnącą gospodarką Niemiec na czele. Nasi zachodni sąsiedzi z prognozowanym ostatnio wzrostem PKB na poziomie 0,1 proc.  znaleźli się na granicy recesji, co może bardzo niekorzystnie odbić się na polskiej gospodarce. Kłopoty za Odrą już teraz odczuwa nasz rodzimy przemysł, w tym oczywiście przemysł polimerowy.

Na globalne rynki wpływa niepewna sytuacja polityczna związana z wojną w Ukrainie, konfliktem w Strefie Gazy, rosnącym napięciem na linii Izrael-Iran, czy potencjalnymi konfliktami na Kaukazie, w Azji Środkowej (niedawno rosyjski deputowany gen. Andriej Gurulow zapewniał, że po Ukrainie Rosja zaatakuje Kazachstan) oraz na Dalekim Wschodzie (Tajwan i Kuryle). Dziś świat to bardzo niespokojne miejsce, a od branży polimerowej znacznie ważniejszą może okazać się branża żelaza i stali.

PPWR głupcze!

Z pewnością jednym z najważniejszych obszarów – obok sytuacji rynkowej – jakie w najbliższej przyszłości będą miały wpływ na europejską branżę tworzyw, są uchwalone w kwietniu br. przepisy dotyczące opakowań. Polska to europejski potentat tego sektora, dlatego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE zwane PPWR (ang. Packaging and Packaging Waste Regulation), które wprowadza nowe wymogi, może znacząco wpłynąć na krajowe przetwórstwo tworzyw.

Warto tu zaznaczyć, że rozporządzenie PPWR (które wyrosło na gruncie projektu dyrektywy PPWD), jest w odróżnieniu od dyrektywy wiążącym aktem ustawodawczym, który musi być stosowany na całym obszarze UE w całości, mając pierwszeństwo nad prawem krajowym.

Oczywiście wprowadzenie w życie tych przepisów nie może odbyć się bez dodatkowych obciążeń dla samej branży – niesie za sobą szereg konsekwencji, które obejmują zarówno dodatkowe koszty, jak i wyzwania operacyjne związane chociażby ze zwiększaniem udziału recyklatu.

Produkty spełniające nowe kryteria będą musiały być wyraźnie oznaczone, a producenci będą zobowiązani do regularnego raportowania o stopniu wykorzystania materiałów z recyklingu. Ponadto rozporządzenie nakłada na producentów obowiązek partycypacji w systemach zwrotnych za odpady z tworzyw sztucznych, co ma na celu zwiększenie wskaźników recyklingu.

Organizacje branżowe wyrażają obawy, że zwiększone koszty mogą wpłynąć na cenę końcową produktów z tworzyw sztucznych, co może zmienić dynamikę rynkową, faworyzując większe podmioty zdolne do szybszej adaptacji. Zbyt restrykcyjne ramy legislacyjne mogą też znacząco ograniczyć konkurencyjność i tak już słabnącego europejskiego sektora przetwórstwa tworzyw sztucznych.

Osobną kwestią jest ocena prawna, przedstawiona m.in. przez European Plastics Converters, zgodnie z którą nowe zasady dotyczące opakowań plastikowych zawarte w PPWR mogą być niezgodne z prawem UE. Chodzi o naruszenie zasady równego traktowania materiałów, w sytuacji gdy nie istnieją obiektywne ku temu powody – a te nie istnieją, jeśli uwzględnimy realny wpływ materiałów opakowaniowych na środowisko (biorąc pod uwagę cały cykl życia produktu, tzw. LCA). Prowadzi to nie tylko do dyskryminacji opakowań plastikowych, np. kosztem opakowań z papieru powlekanego, ale również przeczy podstawowej idei przyświecającej nowym przepisom, jaką miała być troska o środowisko.

Recykling, recykling, recykling…

Niezależnie od sytuacji rynkowej, w jakiej przyjdzie działać branży, jeden kierunek jest pewny: droga ku cyrkularności. Pod tym względem rok 2024 nie będzie różnił się od lat ubiegłych – główne hasła to projektowanie pod recykling i coraz większy udział recyklatów w końcowych produktach.

Niedawny raport Plastics Europe wskazuje, że aktualny udział cyrkularnych tworzyw w nowych wyrobach w Europie stanowi 13,5 proc. wykorzystanego do produkcji materiału. Cel wyznaczony na mapie drogowej The Plastics Transition to osiągnięcie poziomu 25 proc. do roku 2030, branża jest więc ewidentnie w połowie tej drogi.

Raport potwierdza wzrost poziomu recyklingu także w Polsce, chociaż ciągle jesteśmy poniżej europejskiej średniej. Jeśli jednak weźmiemy pod uwagę, że jeszcze niedawno recyklat traktowany był u nas jak śmieciowy materiał pozwalający obniżyć koszty produkcji tam, gdzie jakość nie jest priorytetem, nie sposób nie zauważyć pewnej jakościowej zmiany u samych przetwórców.

Dziś tworzywa z recyklingu w wielu zastosowaniach wyrastają na realną, ustandaryzowaną alternatywę dla tworzyw pierwotnych. I chociaż branża recyklingowa zmaga się z wieloma problemami, wśród których istotną rolę odgrywa brak wysokiej jakości surowca (co jest pochodną m.in. niskich poziomów selektywnej zbiórki odpadów), to chyba wszyscy zdają sobie sprawę, że z tej drogi nie ma już dziś powrotu.

A szklana kula, w której dziś z troską przegląda się branża tworzyw, może okazać się wykonana z wysokiej jakości poliwęglanu z odzysku.

Remigiusz Gałązka

redaktor podcastu Radioplastica.pl,

współtwórca portalu tworzywa.online.