Rozmowa z Deanem Zanuckiem, producentem filmowym z Hollywood

– Pasuje do pana powiedzenie, że zainteresowanie filmem wyssał pan z mlekiem matki?
– U nas powiada się, że mam to w genach i tak chyba jest w istocie. Od ponad 80 lat moja rodzina związana jest z przemysłem filmowym.

– Wydawać by się mogło, że takie dziedzictwo otwiera wszystkie drzwi w Ameryce?
– I tak czasami bywa. Moje nazwisko rzeczywiście jednoznacznie kojarzone jest w środowisku z dziedzictwem Zanucków – dziadkiem Darrylem F. Zanuckiem, założycielem studia 20th Century Fox, jak i moim ojcem Richardem Zanuckiem – twórcą m.in. „Szczęk”, „Planety małp”, „Drogi do zatracenia”. To nazwisko, powiem nieskromnie, bardzo wiele znaczy w historii kina światowego. Dużo oczywiście zawdzięczam ojcu. To on wprowadzał mnie w arkana tej profesji. Mogłem zawsze w wakacje obserwować i uczyć się, o co chodzi w przemyśle filmowym. Mój ojciec jest nadal w znakomitej formie, niedawno ukończył kolejny film. Dwa lata temu byliśmy razem w Polsce na Camerimage, gdzie odbieraliśmy nagrody festiwalowe.

– A tymczasem poszukuje pan funduszy na kolejną produkcję? W Polsce łatwiej o pieniądze niż w Hollywood?
– Prawdą jest, że poszukuję koproducentów w Polsce. Bo, o ironio losu, tu jest łatwiej. Znalezienie funduszy w obecnych czasach na produkcję filmową nikomu nie przychodzi łatwo. W Polsce jestem po raz czwarty, tym razem na zaproszenie Rafała Buksa i Hugh Henleya z Buksfilm Production. Mam już doświadczenie w kooperacji producenckiej ze stroną polską, a dokładniej z telewizją TVN, przy okazji ostatniej mojej produkcji filmowej – obrazu „Aż po grób” z Robertem Duvallem i Billem Murray’em w rolach głównych.

– To żmudne i nie zawsze przyjemne zajęcie – wyszukiwanie środków na nowe projekty?
– Byłoby mi zapewne łatwiej, gdybym chciał realizować komedie romantyczne lub kino akcji. Tymczasem ja mam ambicję, co zresztą już udowodniłem, robienia filmów ambitnych, może niszowych, ale za to artystycznych, i w znakomitej obsadzie. Moim marzeniem i celem jest, aby po obejrzeniu mojego filmu zostało coś do przemyślenia, zrodziła się refleksja. Aby to dzieło coś wnosiło w nasze życie. Tak żmudne, ale przede wszystkim zajęcie wymagające dużo pokory i cierpliwości. Bo rzeczy nie dzieją się z dnia na dzień. Trzeba spotkać się z kilkudziesięcioma osobami, potencjalnymi współproducentami, aby wypalił jeden kontakt. Bardzo wielu w takich rozmowach obiecuje, a później okazuje się, że nic z tego nie wychodzi. Wolę otwarte rozmowy, „kawę na ławę”, a nie mamienie, że jutro, pojutrze, że może kiedyś. W takich rozmowach cenię asertywność.

 – Przyzna pan, że czasy nie są przyjazne dla niekomercyjnych projektów filmowych…
– Takich czasów nigdy nie było. Ale zawsze takie filmy pow­stawały, tworząc przeciwwagę dla kina rozrywkowego. Przecież w innej dziedzinie sztuki – malarstwie i grafice – też oprócz komercyjnych produkcji reklamowych istnieje i ma się dobrze malarstwo ambitne, artystyczne. Dlatego kiedy przystępuję do pracy nad kolejnymi projektami, muszą one być perfekcyjnie przygotowane. I to pod każdym względem, od scenariusza począwszy, na sprawach organizacyjnych i finansowych kończąc. To uwiarygodnia producenta, w tym przypadku mnie i projekt. Każdy z tych elementów jest niez­wykle ważny i powoduje, że, z jednej strony, łatwiej przekonać i pozyskać współproducentów, z drugiej zaś, już po rozpoczęciu produkcji ułatwia samą organizację pracy.

– W kino niszowe, artystyczne wpisane jest określenie „niskobudżetowe”?
– I na tym polega właśnie cała sztuka, jak operując niewielkim budżetem wyprodukować majstersztyk. Nauczyłem się, że dzisiaj też można wiele zrobić, jak to mawiamy w Ameryce, nie mając za wiele w dłoni. Nie muszę dodawać, że chodzi o pieniądze. Sztuką jest pozyskanie dobrego aktora, czy aktorów do projektu, gdy nie mają szans na duże honoraria, ale będą mieć satysfakcję uczestniczenia w fajnym przedsięwzięciu. I okazuje się, że można, że nie tylko ogromne pieniądze są tym najważniejszym argumentem przyciągającym do pracy. Bo dla artystów w wielu przypadkach liczy się znakomity scenariusz i ciekawa rola. Tak było w przypadku Roberta Duvalla. Aktor w jego wieku należy do grupy „sędziwych”, którzy, niestety, nie mają za wiele propozycji. Z tej grupy wiekowej wyjątek stanowi Clint Eastwood. Ale ja wiedziałem, że w odpowiedniej roli Duvall może być magnesem przyciągającym widzów do kina i przed telewizory.

– Rodzi się pytanie, czy na takim filmie można zarobić?
– „Aż po grób”, którego budżet wynosił 7,5 mln dol., w samych kinach amerykańskich zarobił 9,2 mln dol. A więc można. Jak już wspomniałem, interesuje mnie nie tylko sukces kasowy i efekciarskie kino, oparte na pościgach samochodowych, wybuchach, strzelaninie i efektach specjalnych. Wychodzę z propozycją, na którą czeka wielu miłośników kina spokojnego, artystycznego i wysublimowanego, zmęczonych historiami w rodzaju „zabili go i uciekł”. Nie interesują mnie także takie projekty, jak remake czy sequel. Niestety, w Hollywood trudno znaleźć kogoś, kto podejmie takie ryzyko. Stąd moja podróż do Szwecji i Polski w poszukiwaniu źródeł współfinansowania. Paradoksalnie, tutaj łatwiej mi znaleźć partnerów niż w Ameryce.

– Czy product placement jest rozwiązaniem dla częściowego finansowania produkcji filmowej?
– Jasne, że jest. Jest formą dofinansowania produkcji, ale i źródłem dużych oszczędności, np. wynajmu hotelu, lotnis­ka czy klubu nocnego. Ale może być dla artystycznego kina niebezpieczny. Bo jak połączyć jakieś ambitne przesłania z narzucającymi się co rusz zbliżeniami jakiegoś napoju, alkoholu czy marki samochodowej. Film nie może zostać zdominowany przez jakąś markę, której ekspozycja przynosi pewne dochody, ale z drugiej strony, zaśmieca obraz i przekaz. Jeżeli już, to lokowanie produktu musi być dyskretne, nie narzucające się, jak elegancja. Są wyjątki i do nich należy słynny „Cast Away” Roberta Zemeckisa, gdzie ulokowano FedEx, zresztą bardzo zręcznie i z sensem.

– Zazdrości pan Polakom istnienia Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej?
– Bardzo cenię istnienie, zaangażowanie i misję, jaką pełni PISF. Jestem w kontakcie z szefową Instytutu i nieraz wyrażałem może nie zazdrość, ale podziw dla idei takiej placówki. W Stanach trudno sobie wyobrazić sytuację, kiedy instytucje państwowe wspierałyby przemysł filmowy i Hollywood jest chyba ostatnim miejscem na terenie USA, w jakie rząd chciałby lokować pieniądze.

– W swoim portfolio ma pan wiele filmów. Z którymi jest pan najbardziej związany emocjonalnie?
– Kocham każdy mój film, jak każde z moich dzieci, tak samo. Kiedy kręciłem „Drogę do zatracenia” dysponowałem budżetem w wysokości 80 milionów dolarów. Zdjęcia trwały 80 dni, co łatwo obliczyć – milion na dzień. Ale grały takie sławy, jak Tom Hanks, Paul Newman czy Daniel Craig.  Chyba jednak najbardziej jestem emocjonalnie związany z tytułem „Aż po grób”. Podczas przygotowywania produkcji tego filmu, który miał nieporównywalnie mniejszy budżet – w wysokości 8 mln dolarów – uświadomiłem sobie pasję tworzenia filmu artystycznego i ambitnego. Nie kwestie finansowe, dochód, ale realizację pewnej misji, która jest dla mnie wartością bezcenną.

– A jaki ma być ten następny film?
– Teraz szukam chętnych do współfinansowania kolejnej niezależnej produkcji – „Voice from the Stone” z Madsem Mikkelsenem i nominowaną do Oscara Maggie Gyllenhaal. To ma być thriller psychologiczny. Historia dwóch kobiet zakochanych w jednym mężczyźnie, więcej nie powiem…

– Czy przewiduje pan współpracę z polskimi filmowcami przy kolejnym projekcie?
– W przypadku kooperacji to rzecz naturalna. Jan A.P. Kaczmarek skomponował muzykę do „Aż po grób”. W przypadku następnej realizacji, i kolejnego udziału strony polskiej, ten udział filmowców polskich będzie zapewnie większy.

– A jakie korzyści miał TVN ze współfinansowania obrazu „Aż po grób”?
– Oprócz korzyści wymiernych wynikających z kontraktu, były też inne. Otóż dla współproducenta pobyt na planie, zapoznanie się i oswojenie z produkcją amerykańską, sposobem prowadzenia castingu, kolejnych etapów budowania projektu, logistyką, procesem tworzenia filmu opartego na najlepszych hollywoodzkich wzorach, to forma edukacji i wzbogacenie doświadczenia. Nie wspomnę już o tym, że film odniósł duży sukces międzynarodowy, został obsypany nagrodami, więc też nobilitacja współproducenta, nawet tak renomowanego, jak stacja TVN.

– Biznes filmowy, producencki dla postronnych wydaje się być kolorową przygodą z filmem, z gwiazdami, z wielkim światem Hollywoodu? A jaki jest?
– Dla mnie to świat, z którym jestem oswojony od dziecka. I dlatego postrzegam ten świat bardziej realnie, czasami w barwach czarno-białych. I od jakiegoś czasu jestem w jego środku jako producent, znam jeszcze lepiej jego blaski i cienie. Ale potrafię stawić czoła przeciwnościom losu, dzięki wyniesionej z domu rodzinnego pracowitości i odpowiedzialności. Te wartości przenoszę na wszystko, co robię. Odpowiadam na e-maile, odbieram telefony, nie uciekam od problemów. Połowa Hollywood ma aspiracje do zostania producentem filmowym. Niewielu jednak się to udaje. Nie wiem, czy w innych obszarach biznesu pracuje się tak długo nad projektem, jak w moim. Osiem lat zajęło mi przygotowanie produkcji, spinanie całego projektu, któremu na imię „Aż po grób”. Trzeba mieć – o czym zawsze wspominam – wiele cierpliwości, ale ta dotyczy też innych interesów. W mojej branży przygotowującemu projekt nikt nie płaci np. przez osiem lat. W innych branżach jak pracujesz w korporacji, otrzymujesz pensję, co zabezpiecza ci byt, pozwala płacić rachunki. Ryzyko jest wpisane w pracę w przemyśle rozrywkowym. Ja staram się to ryzyko minimalizować. Ale na tym też polega urok pracy, że nagle spotykasz w odpowiednim czasie i miejscu osobę, która odmienia twoje życie i marzenia stają się rzeczywistością.

– Czy jest jeszcze możliwe, że powrócimy do kina nostalgicznego, tradycyjnego, czy poetyki Bergmana?
– To wszystko, moim zdaniem, zależy od nas samych i od znakomitych reżyserów, którzy swoim nazwiskiem i dobrym scenariuszem mogą spowodować zainteresowanie takimi obrazami. W Hollywood, ale nie tylko, jest ogromny potencjał dla kina ambitnego. Dużo, jak zwykle, zależy także od wszechwładnego marketingu. Jak to sprzedać, bo ostatecznie każdy pyta o wyniki finansowe, przynajmniej żeby do takiego przedsięwzięcia nie dokładać. Tworząc kino niezależne, nie odnoszące się do konkretnych wydarzeń historycznych, politycznych, ma się też ten luksus, że takie uniwersalne tematy się nie starzeją i nawet poślizgi czasowe nie zmieniają aktualności wydźwięku społecznego i artystycznego danego filmu.

– Pana ulubiony reżyser?
– Lubię Spielberga, który zrobił „Szczęki” z moim ojcem. Cenię bardzo wysoko Polańskiego. Lubię klimat jego filmów i sposób opowiadania.

 – Gdyby nie robił pan filmów, czym najchętniej by pan się zajął?
– Dorastałem na plaży i przez wiele lat uprawiałem surfing. Gdybym nie był producentem, może zostałbym zawodowym surferem i trenerem w tej dyscyplinie. Ale od lat pociąga mnie narciarstwo. Kiedy mam wolną chwilę, chętnie wybieram się na stoki narciarskie do Idaho. Kto wie, może zostałbym zawodowym sportowcem.

Co lubi Dean Zanuck?

Zegarek – „Nie dbam o rzeczy materialne, dlatego też nie używam markowych zegarków i piór”
Wypoczynek – aktywny
Kuchnia – włoska
Samochód – „Nie uwierzy pan, ale samochód, którym jeżdżę dobiega 25 lat. To Toyota Land Cruiser, którą otrzymałem od ojca kiedy skończyłem 15 lat”
Hobby – „Surfing i narciarstwo. Gram też z moim 9-letnim synem w piłkę nożną. Codziennie odwożę dzieci do szkoły, bo kocham spędzać czas z rodziną. Mieszkam w Santa Monica i mam pół godziny do szkoły”

Rozmowa z Mariuszem Pujszo, aktorem, scenarzystą, producentem i managerem

– Zanim się spotkaliśmy był pan na planie nowej komedii, później wpadł pan do firmy…
– A późnym wieczorem pewnie siądę nad kolejnym scenariuszem. Udaje mi się w miarę harmonijnie łączyć te obowiązki, ponieważ zwyczajnie lubię to, co robię. Dodatkowo usiłuję zarządzać własnym gospodarstwem agroturystycznym „Pujszany” we wsi Wiszenki na Zamojszczyźnie. W tym ostatnim przypadku mam najwięcej problemów. Tego typu biznes wymaga stałego zaangażowania właściciela. Tylko w takim przypadku można liczyć na stuprocentowy sukces.

– Kiedy zdecydował się pan spróbować sił w biznesie?
– Było to 10 lat temu. Po wieloletnim pobycie we Francji, gdzie wyjechałem w 1981 roku, postanowiłem uruchomić w Warszawie firmę specjalizującą się w produkcji filmów i organizacji eventów na wysokim poziomie.

– Wybrał pan niezwykłą nazwę – „Kurka Wodna Productions”.
– Pomysł podsunął mi… Steven Spielberg. Po obejrzeniu francuskiego filmu „Królowie życia”, w którym grałem rolę imigranta, znakomity reżyser zapytał mnie: Dlaczego co jakiś czas mówisz po polsku „kurka wodna”, co to znaczy? Pomyślałem, że skoro mój ulubiony słowny przerywnik zaintrygował samego Spielberga, może być to znakomita nazwa dla mojej firmy. Nazwa świetnie spełnia swoją rolę, łatwo ją zapamiętać, jest rozpoznawalna, a poza tym wszyscy – podobnie jak pan – pytają dlaczego „kurka wodna”?

– A może również dlatego, że wspomniany film był dla pana przełomowym punktem kariery, o czym pisze pan w autobiografii zatytułowanej właśnie „Królowie życia”?
– Ostatnio dziennikarka zapytała mnie, co chciałbym osiąg­nąć. Odpowiedziałem bez namysłu: marzę o zdobyciu Oscara. Kiedy popatrzyła na mnie  z niedowierzaniem, wyjaśniłem: we Francji, gdzie jest około 100 tys. aktorów, poradziłem sobie jako Polak – zagrałem w 50 filmach, a statystowałem w 300. Przez 11 lat szukałem producenta filmu, do którego sam napisałem scenariusz. Choć nikt ze znajomych nie chciał w to wierzyć – udało mi się nie tylko doprowadzić do nakręcenia „Królów życia”, ale jeszcze sam zagrałem główną rolę. Film odniósł sukces artystyczny i komercyjny, został kupiony przez dystrybutorów z wielu krajów, do dziś pokazują go różne telewizje. W dodatku prawa do amerykańskiego remake’u kupiła wielka wytwórnia „Dreamworks”. Myślę, że – biorąc pod uwagę moje ówczesne możliwości – był to wyczyn proporcjonalnie większy niż Oscar. Dlatego nigdy nie wolno rezygnować ze swoich marzeń.

– Potrzebna jest jeszcze determinacja…
– I wiara w to, co się robi. Dla człowieka z mojej branży największą wartość stanowi własna osobowość. Koncentrując się na swoich celach, trzeba być jednak otwartym i życzliwym. Często powtarzam, że sukcesy odnosi nie ten, kto rano wstaje, ale ten, kto wstaje uśmiechnięty. Nigdy się nie poddałem, choć wiele razy musiałem walczyć z przeciwnościami losu. Bohaterowie moich scenariuszy czasem przeżywają podobne przygody, jak ja. Kiedyś zabawnie podsumował to Roman Polański, mówiąc: „Nie musisz niczego wymyślać, twoje życie to gotowy scenariusz”.

– Jak poradził pan sobie na polskim rynku?
– Przyjechałem z Francji pełen zapału, byłem przekonany, że ludzie z branży będą chcieli skorzystać z moich doświadczeń, złapać kontakt z wybitnymi reżyserami i aktorami, do których po prostu mogłem zadzwonić. Sądziłem, że w ten sposób mogą powstać nowe ciekawe projekty. Przywiozłem do Polski m.in. słynnego reżysera Arthura Penna, miałem z nim projekt filmowy, ale… Moje oczekiwania nie sprawdziły się i znów byłem zdany na własne siły. „Kurka Wodna Productions” wyprodukowała kilka filmów. Najbardziej jestem zadowolony z komedii „Polish kicz projekt”, który trafił na ekrany m.in. w USA, Francji i Hiszpanii. O kilka lat wyprzedziliśmy „Borata” opartego o podobny pomysł. Zresztą cały czas kontroluję w pewnym sensie historie moich filmów na Zachodzie. Co kilka miesięcy dostaję tantiemy z Francji za kolejne emisje moich filmów, i to mnie cieszy podwójnie, bo zarabiam pieniądze, a z drugiej strony wiem, że moje filmy się nie zestrzały.

– Dlaczego polskie filmy tak rzadko odnoszą sukcesy zagraniczne?
– Kluczem do sukcesu jest uniwersalność scenariusza. Nieważne, gdzie rozgrywa się akcja – widzowie mają zrozumieć, o co chodzi bez zagłębiania się w niuanse. Mówiąc obrazowo – film, w którym działaczka „Solidarności” ma ojca konfidenta, wujek jest byłym żołnierzem AK, a stryjek oficerem SB, nie ma żadnych szans wejścia na światowe ekrany. Do filmu trzeba podejść jak do normalnego biznesu.

– A przecież czescy i rumuńscy reżyserzy, którzy opowiadają historie ze swoich krajów, radzą sobie na arenie międzynarodowej.
– Proszę zauważyć, że ich filmy mają uniwersalne przesłanie i rzadko odwołują się do historii, z wyjątkiem ogólnie znanych wydarzeń, jak np. wejścia wojsk Układu Warszawskiego do Czechosłowacji w 1968 roku.

– Pomówmy teraz o „drugiej nodze” pańskiej firmy, czyli organizacji eventów. To dzięki niej jest pan zaliczany o grona celebrytów.
– Od kilku lat organizuję imprezy, które gromadzą osoby znane z mediów, jak np. „Luksusowa marka roku” lub „Osobowości roku”. Żartobliwie mówiąc, to, że jestem rozpoznawalny, na pewno mi nie przeszkadza. Swoje dobre relacje zagraniczne wykorzystałem przygotowując pierwszą w historii polską galę „Luksus i Piękno”, która odbyła się w hotelu Carlton, podczas tegorocznego festiwalu filmowego w Cannes. Celem moich działań jest promocja polskiej kinematografii w miejscu, które najlepiej się do tego nadaje. Cieszy mnie więc zrozumienie i wsparcie ze strony wielu osób, w tym producentów, jak Waldemar Leszczyński, szef „Syrena Film”. W 2012 roku w hotelu Carlton w Cannes odbędzie się druga edycja Gali „Luksus i Piękno”, na którą zaprosimy wiele światowych gwiazd show biznesu.

– Mówi się, że dla aktora windą wiozącą na najwyższe piętro sławy jest duża rola w serialu.
– Zacząłem swoją przygodę z filmem jako siedemnastolatek, grając główną rolę w serialu „Wakacje”. Później występowałem
w wielu serialach podczas pobytu we Francji, niektóre z nich pokazywała polska telewizja. Niedawno pojawiłem się w jednym z odcinków „Ojca Mateusza”. Dla mnie – jako aktora – szczególnie ważne są jednak role w filmach fabularnych. Ukończyłem zdjęcia do komedii „Komisarz Blond”, a obecnie, wspólnie z grupą znakomitych aktorów, gram w bardzo zabawnym filmie „Kac Wawa”. Skoro jednak mówimy o serialach – z pełną premedytacją pogrzebałem szanse na szybkie zdobycie popularności w Polsce. Pomimo że otrzymałem poważną rolę w serialu ”Dom”, nie wróciłem z Francji, żeby dokończyć zdjęcia. Moją rolę przyjął inny aktor, trzeba było od nowa nakręcić kilka scen. Gdybym wówczas wrócił, moje życie potoczyłoby się zupełnie inaczej – stan wojenny zablokowałby mi na kilka lat szanse na wyjazd na Zachód.

– Nad czym pan obecnie pracuje?
– Najważniejsze projekty to film z czasów napoleońskich i kilka komedii. Których scenariusz napisałem już kilka ładnych lat temu. No cóż, w tym zawodzie trzeba mieć dużo cierpliwości. Zawsze jak coś piszę, to konsultuję się z producentami z zagranicy, prosząc ich o opinię. Bo bardzo chcę, żeby i te filmy były w zachodniej dystrybucji.

– A co z Oscarem?
– Myślał pan, ze żartowałem? Trzeba mieć cel, który napędza do działania.

Co lubi Mariusz Pujszo?

Zegarki – Omega
Pióra – woli długopisy Montblanc i Christian Dior
Ubrania – styl – artystyczny casual, ulubione firmy
– Cerruti i Atelier Brodzińska
Wypoczynek – wraca co jakiś czas do Prowansji Chętne odwiedza zamki i pałace, które kryją tajemnice
Kuchnia – japońska, francuska
Restauracja – „Sakana”, „Fleming:” i szczególnie godna polecenia francuska kuchnia „Le Regal” w Warszawie
Samochód – Lexus ISF, lubi też terenówki, zawłaszcza marki Volvo
Hobby – od czasu dzieciństwa fascynuje go poszukiwanie skarbów. Zachwycony przygodami „Pana Samochodzika”, poznał Zbigniewa Nienackiego, dla którego wyszukiwał materiały w archiwach. Na marginesie – myśli o nakręceniu filmu na podstawie tych książek. Zna wielu poszukiwaczy, interesuje go też epoka napoleońska oraz lotnictwo

Rozmowa z Adamem Kruszewskim, prezesem KCR SA

– Czy warto ukończyć medycynę, żeby zostać managerem?
– Dziś mogę odpowiedzieć, że tak – w mojej dziedzinie to wiedza potrzebna i użyteczna. Gdyby jednak zapytał mnie pan o to kiedy byłem studentem, na pewno bym zaprotestował. Marzyłem, żeby zostać znakomitym psychiatrą. Pomimo że zajęcia na Akademii Medycznej nie należą do łatwych, zdecydowałem się dodatkowo na drugi kierunek – psychologię na Uniwersytecie Warszawskim. Następnie doszedłem do wniosku, że muszę kontynuować studia w USA, ponieważ fascynowała mnie psychoterapia. Działo się to w PRL pod koniec lat 80., gdy wyjazd za Ocean graniczył z cudem. W związku z tym, że nie znałem angielskiego, poprosiłem kolegę, żeby pomógł mi napisać list motywacyjny, który nas­tępnie wysłałem do stu amerykańskich szpitali. Wkrótce otrzymałem… kilkanaście zaproszeń.

– Trudno o lepszą ilustrację przysłowia, że do odważnych świat należy.
– Postanowiłem skorzystać z oferty prestiżowego szpitala John Hopkins w Maryland. Zwróciłem się do dziekana z prośbą o roczny urlop. Byłem przekonany, że uczelnia pop­rze moje starania, tymczasem spotkałem się z odmową. Zamiast słów zachęty, usłyszałem: „Nie wierzymy ci, chcesz jechać do Ameryki, żeby garnki czyścić”. Chociaż do ukończenia studiów został mi tylko rok, zawziąłem się i pomimo grożących mi konsekwencji, wyjechałem do USA. Bez dobrej znajomości angielskiego nie miałem czego szukać w szpitalu, więc natychmiast po przylocie do Nowego Jorku zacząłem intensywnie uczyć się tego języka w szkole językowej na Manhattanie.

– Jak zarabiał pan na utrzymanie?
– Znalazłem zatrudnienie w hotelu, w którym zrobiłem błys­kawiczną „karierę”: najpierw sprzątałem, potem nosiłem walizki, następnie zostałem recepcjonistą, żeby w końcu zająć się rachunkowością. Po pół roku szef zaproponował mi pracę w charakterze managera. Grzecznie podziękowałem, ponieważ mogłem wreszcie rozpocząć wymarzoną praktykę w szpitalu. Czułem się tam znakomicie, tym bardziej że szybko zaczęto mi powierzać odpowiedzialne zadania, a po kilku miesiącach otrzymałem propozycję zrobienia doktoratu. Realizowałem marzenia, a jednak ciągnęło mnie do Polski, która przechodziła wówczas transformację ustrojową. W dodatku dowiedziałem się, że koledzy z NZS wybronili mnie i nie wyrzucono mnie z uczelni. Postanowiłem wrócić.

– Miał pan szansę, żeby spożytkować wiedzę zdobytą w USA?
– Niestety, nie. Psychiatria była fatalnie niedofinansowana. Nie chciałem zostać kolejnym lekarzem, który z koniecznoś­ci, nie mając szansy na prawdziwą terapię, wypisuje recepty na leki psychotropowe. I tak – jako początkujący anestezjolog – trafiłem do Centrum Zdrowia Dziecka. Nie narzekałem na mizerne zarobki czy też dyżury trwające 24 godz. non stop. Brakowało mi natomiast aktywności z czasów studiów, gdy prowadziłem m.in. uczelniany klub „Nora”. Założyliśmy ogólnopolskie Stowarzyszenie Młodych Lekarzy, którego zos­tałem szefem. Widząc w praktyce wszystkie niedoskonałości polskiej służby zdrowia, w naturalny sposób stałem się jednym z przedstawicieli środowiska dążącego do głębokiej reformy służby zdrowia.

– Ścieżka ta zaprowadziła pana na sam szczyt – należy pan do wąskiego grona konsultantów Banku Światowego oraz Ministerstw Gospodarki, Finansów i Zdrowia. Jest pan również jednym z założycieli CEE Health Policy Network – think tanku zrzeszającego specjalistów w dziedzinie opieki zdrowotnej z Europy Środkowo-wschodniej.
– Nikomu nie udało się skonstruować idealnego systemu opieki zdrowotnej. Warto jednak korzystać z najlepszych doświadczeń w różnych krajach, żeby usprawnić obecny model. Tak można najprościej określić cel naszych działań. Na każdym kroku staramy się też przypominać politykom, że to pacjent jest ostatecznym płatnikiem i to właśnie on powinien decydować, na co wydaje pieniądze.

– Kiedy zdecydował się pan zrezygnować z kariery medycznej, w tradycyjnym rozumieniu tego słowa na rzecz managerskiej?
– Pewnego rodzaju przełomem była dla mnie propozycja objęcia stanowiska konsultanta, a następnie dyrektora medycznego firmy Medicover, czyli jednej z największych sieci ośrodków opieki zdrowotnej. Przeprowadziłem tam głęboką restrukturyzację i doprowadziłem do wdrożenia pierwszego certyfikatu ISO 9000 w tego typu firmie w Polsce. Było to naprawdę fascynujące wyzwanie. Kiedy zrozumiałem, że zarządzanie to mój żywioł, postanowiłem uzyskać dyplom MBA w Akademii Leona Koźmińskiego. Nieco później znajomy z USA poz­nał mnie z dziekanem University of Minnesota. Uczelnia ta kształci specjalistów w organizacji służby zdrowia z całego świata w ramach programu Master of Health Administration. Ukończenie tych studiów dało mi nie tylko potężny zastrzyk wiedzy, ale też zdobyłem mnóstwo cennych kontaktów.

– Kolejny etap pańskiej kariery to praca dla Enterprise Investors.
– I znów dopisało mi szczęście. W dziedzinie zarządzania finansami mogłem uczyć się od najlepszych specjalistów w Polsce, m.in. Michała Rusieckiego i Jacka Siwickiego. Jako dyrektor inwestycyjny byłem odpowiedzialny za inicjowanie i prowadzenie inwestycji w przedsiębiorstwach opieki zdrowotnej. Właśnie wtedy poznałem mojego obecnego wspólnika, Marka Kiecanę. Co prawda, na dzień dobry oznajmił: „Moja firma ma się świetnie i nie potrzebuję inwestora”, ale po dwóch latach odezwał się, proponując mi współpracę. Tak więc po pięciu latach w Miedicover i kolejnych pięciu w Enterprise Investors, zdecydowałem się spróbować sił w biznesie już nie jako wynajęty manager, ale jako współwłaściciel.

– Dwa lata później został pan prezesem firmy, żeby w 2007 roku przekształcić ją w spółkę akcyjną, a w ubiegłym roku otworzyć oddział w USA.
– To efekt naszych wspólnych działań z Markiem Kiecaną. Warto przypomnieć, że jest on z zawodu inżynierem i przez kilka lat prowadził firmę sprzedającą metale lekkie z krajów byłego ZSRR. W 1997 roku, za radą znajomych żony, która jest lekarzem kardiologiem, założył firmę zajmującą się badaniami klinicznymi produktów leczniczych i wyrobów medycznych.

– Jak skonstruowany jest tego rodzaju biznes?
– Na wstępie należy przypomnieć, że od wynalezienia leku do wprowadzenia go na rynek mija aż 10–11 lat. Zanim zostanie zatwierdzony przez amerykańską Food and Drug Administration i jej europejski odpowiednik – EMEA, konieczne jest przeprowadzenie szeregu badań potwierdzających skuteczność specyfiku i jego bezpieczeństwo. Przez pierwszych pięć lat prowadzi się testy laboratoryjne, następnie na zwierzętach i w końcu na ochotnikach. Kluczowe są jednak badania z udziałem pacjentów, którzy mają unikatową szansę otrzymania, na długo przez innymi i w dodatku za darmo, nowatorskich leków. Tak więc nie ma zwykle problemu ze znalezieniem chętnych do udziału w badaniach. Decyzja o wprowadzeniu określonego specyfiku, który nie ma jeszcze atestu, zależy jednak nie tylko od pacjenta, ale też od lekarza, który musi wyrazić zgodę na udział w badaniu i spełnić związane z tym wymogi. Koszt wprowadzenia nowego lekarstwa na rynek jest bardzo wysoki i wynosi od 300 mln do 1 mld dol. Część z tych pieniędzy ma szansę zostać u nas – choćby w formie nowatorskich bezpłatnych leków dla pacjentów, których koszty leczenia musiał pokrywać NFZ.

– Tak więc dla waszej firmy, podobnie jak dla konkurentów, kluczowe jest pozyskanie kontraktów.
– Równie istotna jest umiejętność zorganizowania badań z udziałem lekarzy i pacjentów. Chcąc pójść do przodu, nie można ograniczać się tylko do polskiego rynku. Działamy obecnie w 14 krajach, koncentrując się jednak na Europie Środkowo–Wschodniej i USA. W ciągu ostatnich 5. lat nasze obroty wzrosły ośmiokrotnie. KCR stał się liczącym graczem na tym rynku. W 2008 roku przejęliśmy czesko–słowacki DUX Consulting. W Polsce uzyskaliśmy status centrum badawczo–rozwojowego. Obecnie zatrudniamy prawie 250 osób w kraju i za granicą.

– Co czeka KCR w najbliższych latach?
– Postawiliśmy na dynamiczny rozwój. Mamy wyjątkową szansę, by w naszej dziedzinie dołączyć do grona graczy liczących się na arenie światowej. Dysponujemy stabilną bazą klientów, w związku z rosnącym wsparciem rządów wielu państw, rośnie zainteresowanie badaniami klinicznymi. W związku z tym zdecydowaliśmy się związać z poważnym inwestorem finansowym, funduszem private equity Argus, który przeprowadził due diligence i jego doradcy wystawili KCR bardzo wysokie oceny… Chcemy zarówno organicznie rozwijać nasze oddziały w całym regionie, rozglądamy się za ciekawymi akwizycjami, które rozszerzą nasz zakres usług, ale przede wszystkim koncentrujemy się na rozwoju naszego działu sprzedaży w Europie i Stanach. Nasze wielkie atuty z punktu widzenia inwestorów, to znakomity cash flow oraz łatwy exit. Dla nas fundusz to okazja do większej jeszcze dyscypliny w raportowaniu oraz taki strategiczny „sparring partner”. Rolę partnera finansowego pozwala mi docenić moje doświadczenie z EI, gdzie byłem po „drugiej stronie stołu”.

– O pańskim stylu zarządzania dużo mówi informacja zawieszona na drzwiach gabinetu: „Proszę wchodzić bez pukania i zaglądania przez szybę”.
– Bliski jest mi amerykański sposób budowania zes­połu, w którym wszyscy mówią sobie po imieniu, pracują na wspólny sukces i nie tają problemów zgodnie z zasadą „Bad news first”. Na marginesie – nieumiejętność przekazania złych wiadomości może mieć katastrofalne rezultaty. Najlepiej ilustruje to przykład wypadków koreańskich samolotów. Eksperci doszli do wniosku, że był to efekt problemów z hierarchicznym sposobem zarządzania. Drugi pilot bał się powiedzieć pierwszemu, że leci wprost na skałę i mówił: „Przepraszam, ale powinien pan przetrzeć szybę”….

– Jak wygląda kariera w KCR?
– Na stanowiska kierownicze awansują członkowie naszego zespołu. Tym, którzy decydują się opuścić naszą firmę, mówimy: „Nigdy nie decyduj się na równorzędne stanowisko, awansuj i wykorzystaj doświadczenia, które u nas zdobyłeś”. Najbardziej nas cieszy, jeśli ci, którzy zdecydowali się odejść, po jakimś czasie wracają.

– Co wyróżnia dobrego managera?
– Umiejętność budowy zespołu. Moim zdaniem, to klucz do sukcesu każdej firmy. Często powtarzam kolegom, że nam potrzeba kreatorów, a nie wykonawców. Doskonałe wyniki może osiągnąć tylko osoba zadowolona z tego, co robi. Dlatego też nie żałujemy pieniędzy na szkolenia, zachęcamy do podnoszenia kwalifikacji. W związku z tym, że mnóstwo czasu spędzamy razem, nie zapominamy też o pozazawodowych pasjach. Wiele osób z naszego zespołu interesuje się fotografią – stąd piękne fotogramy na ścianach. Jedna z koleżanek otrzymała za swoje zdjęcie nagrodę National Geographic.

– Sukces firmy, samospełnienie managera. Czego chcieć więcej?
– Najważniejsze jest to, by nie tracić wiary w sukces, nawet w sytuacji na pozór beznadziejnej. Doświadczyłem tego budząc się po bardzo poważnym wypadku samochodowym, którego skutki odczuwam do dziś. Usłyszałem wówczas: „Nigdy nie będzie pan chodził”. Odpowiedziałem: „Będę biegał w maratonie”. I dotrzymałem słowa, choć kosztowało mnie to długie miesiące ogromnych wysiłków.

Co lubi Adam Kruszewski?

Zegarki – odpowiada żartem, że zaczyna lubić…
Ubrania – styl włoski, ulubiona firma Emporio Armani
Wypoczynek – mnóstwo podróżuje, ostatnio był na Okinawie. Chętnie wyjeżdża ze swoim dwunastoletnim synem, wspólnie z którym gra w szachy i biega na długie dystanse. Dodaje: „Jako ciekawostkę wspomnę, że… gram z synem na giełdzie. Ma to nie tylko aspekt pedagogiczny, ale też po prostu zarabiamy pieniądze. ”
Kuchnia – włoska i japońska
Restauracja – Joseph’s Wine & Food w Warszawie, z powodu znakomitej karty win i rewelacyjnego kucharza
Samochód – Jaguar FX
Hobby – literatura i ambitne kino. Jest enologiem – amatorem, szczególnie lubi francuskie wina, ostatnio odkrył ciekawych producentów z Chorwacji. Jest też bardzo doświadczonym płetwonurkiem, co ma decydujący wpływ na wybór miejsc, gdzie najchętniej spędza wakacje

Rozmowa z Michałem Marcem, Dyrektorem Lotniska Chopina w Warszawie

– 1 listopada 2011 roku pozostanie ważną datą w historii polskiego lotnictwa. Jak rzadko kiedy wszyscy poczuliśmy dumę, że polski pilot potrafił w tak doskonałym stylu wylądować bez kół i w dodatku nikomu nie stało się nic złego. Proszę, pomówmy o tym, czego nie było widać w świetle kamer telewizyjnych.
– Kiedy Boeing 767 krążył nad Warszawą spalając nadmiar paliwa, na ziemi trwały niezwykle intensywne przygotowania. O tym, że nie doszło do katastrofy, zadecydowało mnóstwo czynników. Nasze służby na lotnisku stale szkolą się i przygotowują do działania w tego typu sytuacji awaryjnej. Dzięki temu wszystkie czynności zapisane w procedurach przewidzianych na taką okoliczność zostały wykonane perfekcyjnie. Kolejny ważny składnik sukcesu to… pogoda. Nie padał deszcz, nie było wiatru, tak więc bez przeszkód można było pokryć drogę startową odpowiednią warstwą piany gaśniczej. Co więcej – w zeszłym roku wykonaliśmy remont znacznego odcinka pasa, więc kadłub samolotu w czasie lądowania ślizgał się po idealnie równej nawierzchni. Trudno w to uwierzyć, ale samolot przesunął się zaledwie o 5 metrów od osi drogi. Gdyby zsunął się na trawę, mógłby zostać poważnie uszkodzony. Proszę pamiętać, że w tej fazie piloci nie mogli już nic zrobić…

– Kiedy dowiedział się pan o awarii Boeinga?
– Lądowanie zaplanowano na godz. 13.35. Dziesięć minut wcześniej pilot zgłosił problemy z podwoziem. O godz. 13.27 został ogłoszony alarm. W tym czasie byłem poza Warszawą. Wyjechałem, żeby odwiedzić groby swoich blis­kich. Przez kolejnych kilka godzin nie wypuszczałem z ręki telefonu. Jadąc na lotnisko rozmawiałem z ministrem, prezesem LOT-u i wieloma innymi osobami. Byłem tak zaabsorbowany, że zupełnie zapomniałem o dniu Wszystkich Świętych oraz o wieńcu, który miałem w bagażniku; znalazłem go następnego dnia.

– Czy, jak wielu szefów, w takiej sytuacji zaczął pan dowodzić akcją przez telefon?
– Po to opracowujemy i ćwiczymy określone procedury, żeby je stosować. Operacją zarządzali specjaliści którzy byli na miejscu. Nie mogłem przeszkadzać im w pracy. Znali sytuację lepiej ode mnie. Za koordynację akcji był odpowiedzialny Cezary Adamiak, dyżurny operacyjny portu. O tym, żeby rozłożyć pianę zadecydował Waldemar Stańkowski, dowódca kompanii Lotniskowej Straży Pożarnej. Na marginesie – ci dwaj pracownicy a także dyżurny Wojciech Rohoziński – zostali odznaczeni przez prezydenta Bronisława Komorowskiego Złotymi Krzyżami Zasługi.

– Co działo się na ziemi, gdy Boeing przygotowywał się do awaryjnego lądowania?
– W takiej sytuacji zwykle samolot zwykle wykonuje tzw. „low pass” – czyli schodzi bardzo nisko, żeby służby naziemne mogły sprawdzić stan podwozia. Tego typu manewr mógł jednak wywołać panikę wśród pasażerów, których trzeba było odpowiednio przygotować do awaryjnego lądowania. Dlatego w tym przypadku wybrany został inny wariant. Z pomocą pospieszyły dwa dyżurne myśliwce F-16, których piloci nawiązali kontakt z załogą Boeinga i potwierdzili blokadę podwozia. W tym samym czasie służby miejskie wyłączyły z ruchu odcinek Alei Krakowskiej, na wypadek gdyby maszyna nie zatrzymała się na pasie. Zamknięta została też ul. Żwirki i Wigury, żeby ułatwić dojazd karetek…

– A na lotnisku?
– W pogotowiu czekały nasze specjalistyczne wozy strażackie, jedyne w swoim rodzaju. Każdy z nich warty jest 5 mln złotych. Normalnie strażacy mają dwie minuty na dojazd z bazy do samolotu w każdym miejscu na lotnisku. Tym razem czekali w pełnym pogotowiu tuż przy drodze startowej. Wszyscy doskonale wiedzieli, co mają robić. Wiele już powiedziano na temat perfekcyjnego lądowania. Jedyny problem to iskry, które wywołało tarcie, ale na szczęście pożar nie wybuchł. Akcja opuszczania samolotu, w której współpracowała załoga i służby naziemne, zajęła zaledwie 90 sekund. Nikomu nic się nie stało, choć do szpitala profilaktycznie przewieziono jedną kobietę w ciąży. Bezpośrednio po lądowaniu kilku osobom potrzebne było wsparcie psychologiczne.

– Czy wcześniej miał pan do czynienia z tak dramatycznymi wydarzeniami na lotnisku?
– Około 15 lat temu, gdy kierowałem lotniskiem w Łodzi, zablokowało się jedno z kół podczas lądowania małego samolotu z 20 osobami na pokładzie. O tym, że coś złego się dzieje, dowiedzieliśmy się w chwili, gdy maszyna już znalazła się na ziemi. Za sterami siedziała pani pilot, której udało się utrzymać samolot na pasie, choć stalowa goleń podwozia starła się o nawierzchnię ponad oś koła. Wysoka temperatura wywołana przez tarcie spowodowała, że wypełnione paliwem skrzydło zaczęło się palić. I w tym przypadku lotniskowi strażacy spisali się znakomicie. Ugasili ogień i ewakuowali pasażerów.

– Usuwanie uszkodzonego Boeinga trwało dość długo. Dlaczego?
– Przeprowadzenie tej operacji we właściwy sposób zmusiło nas do zamknięcia lotniska, co ostatecznie spowodowało straty na poziomie 2 mln zł i wywołało wiele uwag krytycznych ze strony pasażerów, którzy w tym czasie startowali i lądowali w innych miastach. Gdybyśmy nie zdecydowali się na taki krok, poszkodowany przewoźnik – LOT – mógł stracić kilkadziesiąt milionów złotych. Prawidłowe przetransportowanie samolotu warunkowało jego uratowanie i miało wpływ na to, jak zostanie rozwiązana kwestia odszkodowania. Boeinga udało się podnieść przy pomocy czterech poduszek pneumatycznych, które kupiliśmy w ub. roku ze środków unijnych. W tamtym czasie pojawiały się sugestie, ze to niepotrzebny wydatek…

– Jako naczelny dyrektor przedsiębiorstwa „Porty Lotnicze”, które zarządza Lotniskiem Chopina, równocześnie kieruje pan dużą i silną grupą kapitałową. Biorąc pod uwagę wydarzenia takie jak awaryjne lądowanie – musi być pan bardziej odporny na stres niż inni managerowie.
– Podejmując się podwójnej roli – dyrektora PPL, a zarazem warszawskiego lotniska, wiedziałem, że nie będzie łatwo. Tym bardziej, że pojawiłem się w PPL w połowie marca 2008 roku przejmując opóźnioną budowę nowego terminala. Używając terminologii piłkarskiej, na dzień dobry znalazłem się w „sytuacji podbramkowej”. Zdecydowałem, że będziemy kończyć kolejne zadania etapami. Metoda ta przyniosła świetne efekty. Obecnie zaczynamy przebudowę starej części terminala.

– Zapewne chcecie zdążyć przed Euro 2012?
– Wręcz przeciwnie. Nie możemy sobie pozwolić, żeby przed tak ważnym wydarzeniem, spodziewając się znacznie zwiększonego ruchu, podejmować takie ryzyko. Podczas Euro musimy działać według doskonale sprawdzonych schematów. Stary terminal, który zresztą będzie bardzo podobny do nowego, zostanie uruchomiony jesienią 2015 roku.

– Gdzie zdobywał pan doświadczenia managerskie, zanim trafił pan do PPL?
– Choć ukończyłem na Politechnice Łódzkiej wydział maszyn, których projektowanie dawało mi wiele satysfakcji, to jednak zwyciężyło lotnictwo. Mój ojciec był lotnikiem, w czasie wojny latał na Pe-2, wykładał w szkole w Dęblinie. Niedawno poruszyła mnie informacja, że po defiladzie zwycięstwa w 1945 roku lądował na lotnisku, którym dziś zarządzam. Zanim tu trafiłem, zdobywałem doświadczenia managerskie jako dyrektor łódzkiej Fundacji Rozwoju Przedsiębiorczości. Była to ciekawa praca, miałem okazję osobiście poznać wielu niezwykłych ludzi m.in. Margaret Tatcher. W maju 1994 roku otrzymałem dość zaskakującą ofertę – miałem zbudować nowe lotnisko koło Łodzi. Przez krótki czas byłem… jedynym pracownikiem powstającej firmy. Pierwsze regularne połączenia uruchomiliśmy w 1999 roku. Dziś port w Łodzi obsługuje około 400 tys. pasażerów rocznie. Lotniskiem tym kierowałem do 2008 roku. Choć nigdy nie miałem dość wolnego czasu – to jednak zawsze przywiązywałem ogromną wagę do podnoszenia swoich kwalifikacji. Ukończyłem studia MBA, mam uprawnienia audytora certyfikującego lotniska oraz instruktora ochrony lotniczej. Pracując w PPL muszę zajmować się wieloma zagadnienia. Proszę nie zapominać, że lotniska to tylko część naszego biznesu, w skład którego wschodzą też m.in. hotele i Casinos Poland.

Co lubi Michał Marzec?

Zegarek – od 30 lat ten sam Longines, którego dostał od rodziców
Pióra – Pelikan
Ubrania – styl klasyczny, do pracy zawsze zakłada krawat
Wypoczynek – żegluje, prowadzi jachty po Morzu Śródziemnym. Wolne dni spędza w starym rodzinnym domu w okolicach Jeziorska nad Wartą.
Kuchnia – polska i włoska
Restauracja – „Piccola Italia” w Warszawie
Samochód – Volvo S80
Hobby – sport. Przez 30 lat grał w siatkówkę, jako młody człowiek występował w II lidze. Uprawiał trójskok i rzut oszczepem. Obecnie fascynuje go narciarstwo biegowe i alpejskie. Jest melomanem – słucha głównie muzyki filmowej i chóralnej. Ceni sprzęt audiofilski, ale jak zastrzega, musi być zachowana zdrowa relacja między jakością i ceną. Kolekcjonuje płyty winylowe

Rozmowa z Mariuszem Fyrstenbergiem i Marcinem Matkowskim, najlepszą parą deblową w historii polskiego tenisa, tegorocznymi finalistami US Open

– Już po raz piąty wywalczyli panowie miejsce w gronie ośmiu najlepszych debli światowego rankingu ATP i tym samym zakwalifikowali się do kończącego sezon 2011 prestiżowego turnieju ATP World Tour Finals w Londynie, w którym występuje tylko ósemka najlepszych singlistów i par deblowych. Wielki tenis kojarzy się z nie tylko z sukcesami sportowymi, ale też z pieniędzmi. Co jakiś czas media informują o olbrzymich zarobkach tenisistów…
MM: Naprawdę duże pieniądze zarabia niewielu zawodników – wyłącznie ci, którym udało się osiągnąć znaczące sukcesy. Informacje o nagrodach w turniejach są nagłaśniane, bo to efektowna informacja, a przy okazji niezła reklama. W innych dyscyplinach gra toczy się o wyższe stawki, ale mało kto o tym mówi.

MF: Proszę nie zapominać, że – tak jak wszyscy – płacimy podatki, w niektórych krajach fiskus zabiera nam znaczną część wygranej, na przykład w USA aż 34 proc.

– Ile można zarobić wygrywając wielki turniej?
MM: Zwycięzca Australian Open w singlu otrzymuje 2,1 mln dol., ale już w deblu, w którym się specjalizujemy, gówna nagroda to 450 tys. dol. Naprawdę znaczące kwoty pojawiają się w turniejach wielkoszlemowych.

MF: Trzeba pamiętać, że tenis to również ogromne nakłady na wyszkolenie zawodnika. Do pewnego poziomu trzeba cały czas dopłacać, na co nie stać przeciętnej rodziny, niezbędne jest więc pozyskanie sponsorów. Koszt szkolenia juniora w warunkach polskich to 4-5 tys. zł miesięcznie. Dwa podstawowe szczeble kariery – turnieje challenger i futures to czas inwestycji, z której – mówiąc obrazowo – zwrot zaczyna się na etapie ATP. Na samym szczycie jest wielki szlem. Już sam udział w takim turnieju jest dla wielu zawodników ukoronowaniem kariery.

– Obaj panowie wielokrotnie występowali w turniejach wielkoszlemowych. Jaki był wasz największy sukces, wyrażany również w pieniądzach?
MF: W tym roku zdobyliśmy 2. miejsce w US Open i zarobiliśmy 210 tys. dol. Byliśmy pierwszymi Polakami, którzy od 33. lat weszli do finału tak znaczącego turnieju. Poprzednio udało się to Wojciechowi Fibakowi, który w 1978 roku zwyciężył w Australian Open. O samodzielności finansowej obaj możemy mówić od 2006 roku, gdy po raz pierwszy zostaliśmy sklasyfikowani wśród najlepszych par deblowych świata.

– Jak wygląda kariera tenisisty?
MM: Zacząłem grać mając 7 lat. Moim idolem był Pete Sampras. Jako dziecko bardzo dużo trenowałem, na szczęści rozumieli to moi nauczyciele, którzy wyrazili zgodę na indywidualny tok nauki. Przełomowym etapem było dla mnie otrzymanie stypendium sportowego na University of California w Los Angeles, gdzie studiowałem ekonomię. Amerykanie zapewnili mi czesne i miejsce w akademiku, oczekując sukcesów w zespole uczelni. Udało mi się wywalczyć wspólnie z Julianem Rojerem z Antyli Holenderskich zwycięstwo w debla w akademickich mistrzostwach USA. Chociaż tenis nie jest za oceanem aż tak popularny jak koszykówka, czy futbol amerykański, to jednak walkę na korcie obserwowało nawet 80 tys. widzów. Uprzedzając pytanie, chciałbym zburzyć pewien mit – wobec sportowców nie stosowano na uczelni taryfy ulgowej. Brak postępów w nauce oznaczał zakaz udziału w rozgrywkach.

MF: Ja również po raz pierwszy pojawiłem się na korcie jako siedmiolatek. Zachęcił mnie do tego ojciec. Mając 12 lat trafiłem do klubu Mera w Warszawie. W trzy lata ukończyłem liceum. Motywację do nauki stanowiła dla mnie perspektywa wyjazdu do Akademii Tenisowej w Walencji. Pobyt w Hiszpanii sfinansowali mi rodzice, co stanowiło dla nich bardzo poważny wydatek. Moim idolem był Wojciech Fibak, który niedawno zrobił mi nietypowy prezent ślubny… przechodząc ze mną na ty.

– Kiedy pojawił się duet Fyrstenberg-Matkowski?
MM: Znamy się od dzieciństwa, wielokrotnie spotykaliśmy się podczas zawodów. W 2003 roku razem z Mariuszem wystąpiliśmy na turnieju Prokom Open w Sopocie. Nie spełnialiśmy formalnych wymogów, zostaliśmy dopuszczeni na wyjątkowych zasadach dzięki tzw. „dzikiej karcie”. Wgraliśmy zdobywając 120 tys. zł i co najważniejsze sponsora – Ryszarda Krauze. Jest on nie tylko znakomitym przedsiębiorcą, ale też sam świetnie gra w tenisa. Dzięki jego pomocy mogliśmy nie martwić się o pieniądze na treningi i wyjazdy. Szybko przeskoczyliśmy do ATP, choćby dlatego, że mogliśmy wydać np. 55 tys. zł na bilety lotnicze na trzy następujące po sobie turnieje. W 2004 roku pojawiliśmy się, jako pierwsi Polacy od czasów Fibaka, na turnieju Roland Garros w Paryżu. Przechodząc na zawodowstwo, musiałem jednak na ostatnim roku zrezygnować ze studiów na UCLA, gdzie zamierzam jeszcze wrócić i uzyskać dyplom.

MF: Warto dodać, że R. Krauze stworzył unikalny system pomocy początkującym graczom, w którym zwycięzcy turniejów przekazują część pieniędzy na szkolenia. To znakomity pomysł godny szerokiej popularyzacji.

– W 2010 roku zajęli panowie w rankingu deblistów znakomitą, czwartą pozycję. Jakie macie plany na kolejne lata?
MF: Oczywiście pierwsze miejsce w turnieju wielkoszlemowym. Ja mam 31 lat, Marcin jest o rok młodszy. Debliści osiągają znakomite wyniki również po czterdziestce, czeka nas więc jeszcze wiele lat treningów i wyjazdów na turnieje. Nierzadko znajomi mówią z zazdrością – tak dużo jeździcie po świecie, odwiedzacie tyle wspaniałych miejsc. W praktyce nie wygląda to tak miło – nie da się połączyć roli beztroskiego turysty i zawodnika, który odczuwa stres związany z występem.

– Jak inwestujecie panowie turniejowe wygrane?
MF: Od wielu lat gram na giełdzie. Nierzadko korzystam z usług Merrill Lynch, który to bank od dawna proponuje specjalne warunki tenisistom. Mogę dzięki temu inwestować relatywnie niewielkie środki w fundusze, w których poziom wejścia wynosi np. milion dolarów.

MM: Inwestuję w fundusze i obligacje. Nie mam natury ryzykanta, więc wybieram bezpieczne formy. Z zainteresowaniem przyglądam się zawodnikom, którzy wykazują talent w dziedzinie zarabiania pieniędzy, jak choćby Mahesh Bhupathi. Prowadzi on w Indiach z sukcesem 3 firmy, m.in. agencję reprezentującą znane aktorki i modelki.

– Wróćmy na chwilę do dochodów z tenisa. Zarabiają panowie również dzięki promocji marek i sponsoringowi.
MM: W tym przypadku nie możemy mówić o konkretnych kwotach. Promujemy stroje sportowe firmy Adidas i rakiety Babolat. Naszymi partnerami są firmy Tauron Polska Energia i Siemens AGD. Z umowami tymi wiąże się szereg obowiązków – skądinąd miłych – jak udział w eventach firmowych, spotkaniach z dziećmi itp.

– W ub. roku pisaliśmy o specjalnej edycji zegarka Maurice Lacroix – „Fyrstenberg-Matkowski”.
MF: Chętnie go noszę, mam go dziś na ręce. Bardzo nam miło, że mogliśmy zostać patronami limitowanej do 50 sztuk edycji. Namówił nas do tego Władysław Meller, promotor sztuki zegarmistrzowskiej, który często pojawia się na waszych łamach.

Co lubi Marcin Matkowski?

Zegarki – Breitling, IWC Portuguese
Ubrania – szyte na miarę w atelier Janusza Bieleni w Warszawie, także Hugo Boss i Armani
Wypoczynek – najbardziej lubi puste plaże np. na Mauritiusie i Barbados
Kuchnia – włoska i japońska ze wskazaniem na sushi
Restauracja – W Warszawie: „Sushi Zushi” oraz „Fleming”, w Londynie – świetna japońska „Nozomi”, w Los Angeles – „Asia de Cuba”
Samochód – różne modele Lexusa oraz Audi A7
Hobby – Literatura sensacyjna – ulubieni autorzy: Tom Clancy i John Grisham

Co lubi Mariusz Fyrstenberg?

Zegarki – Breitling, Maurice Lacroix
Ubrania – Hugo Boss i Rage Age
Wypoczynek – najlepiej odpoczywa grając w golfa w Indian Wells w Kalifornii oraz w Australii
Kuchnia – preferuje mięso, zwłaszcza w brazylijskim wydaniu
Restauracja – W Waszyngtonie „El Fuego” i warszawski „Stary Dom” za tatara
Samochód – Lexus, Aston Martin