W filozofię Sustainable Brands świetnie wpisuje się działalność firmy Siemens, o czym opowiada Ewa Mikos-Romanowicz, dyrektor ds. rozwoju biznesu, odpowiedzialna też za budowanie relacji oraz aktywną współpracę z samorządami i uczelniami wyższymi.

Tradycja to nie tylko praktyka, to przede wszystkim to, z czego firma się wywodzi – podkreśla Ewa Mikos-Romanowicz. – Określenie „firma z tradycjami” ma zdecydowanie pozytywne konotacje. Z kolei innowacyjność pokazuje pewien kierunek rozwoju, to, że firma nie stoi w miejscu, nie tylko podąża za trendami, lecz także je wyprzedza. Oba te elementy są zjawiskami bardzo korzystnymi, podobnie jak realizacja zasad zrównoważonego rozwoju. Dla Siemensa mają one kluczowe znaczenie od początku funkcjonowania firmy, czyli od połowy XIX w., tylko że wtedy były inaczej nazywane niż dziś. Założyciel koncernu, Werner von Siemens, był prekursorem tego trendu. Poszukiwał innowacyjnych rozwiązań. Dbał o dobro swoich pracowników, zapewnił im mieszkania i zbudował miejską kolej, żeby ułatwić im dojazd do fabryki. Co szczególnie ważne, dał im udział w zyskach, tworząc pierwsze akcje pracownicze. Dziś nazywamy to taksonomią społeczną, nad której regułami pracuje Komisja Europejska.

Używać, zamiast kupować

Innowacje kojarzą się przede wszystkim z działalnością start-upów. Niesłusznie, ponieważ właśnie dzięki innowacjom firmy realizują swoją działalność. W tradycyjnym ujęciu biznes funkcjonował w formule sprzedaży produktów i usług. Jeśli firma chce nie tylko przetrwać, lecz także nastawić się na sukces, musi być innowacyjna. Bardzo ważne jest dla nas także to, by czerpanie z tradycji nie przerodziło się w konserwatyzm, ale dawało nam siłę, potwierdzało naszą wartość. Wiele osób kojarzy markę Siemens głównie ze sprzętem AGD. Tymczasem koncern jest aktywny na wielu polach, m.in. w dziedzinie energetyki, transportu, zintegrowanych systemów zarządzania ruchem. Dział Digital Industries tworzy wszechstronne rozwiązania dla przemysłu. Z kolei Siemens Smart Infrastructure oferuje rozwiązania, produkty i systemy z obszaru automatyki budynkowej i inteligentnego zarządzania budynkami. Technologicznie wykorzystują rozwiązania oparte na cyfryzacji, big data i AI. SSI pomaga też optymalizować procesy produkcyjne. Wdraża cyfrowe rozwiązania w halach produkcyjnych, budynkach biurowych, hotelowych i oświatowych. – Zabiegamy o to, żeby nasze rozwiązania, które trafią do klienta końcowego, pozwoliły mu realizować cele klimatyczne – stwierdza Ewa Mikos-Romanowicz. – Coraz częściej mówimy o modelu productivity services, co oznacza możliwość zastąpienia zakupu korzystaniem z różnych wyrobów w określonym czasie. A to oznacza duży krok w kierunku gospodarki obiegu zamkniętego. Po co kupować rzadko używane produkty, skoro można korzystać z nich, stawiając na dbałość o środowisko i racjonalne gospodarowanie zasobami. Tylko w taki sposób można osiągnąć prawdziwie zrównoważone cele. Pomaga nam w tym transformacja cyfrowa. Software pozwala optymalizować procesy i zdobywać pełniejszą wiedzę, dzięki której możemy działać efektywniej. Dla Siemensa działanie na rzecz zrównoważonego rozwoju jest czymś naturalnym, chodzi przecież o dobro naszej planety i jej mieszkańców.

Wymiana myśli i doświadczeń

Ewa Mikos-Romanowicz zwróciła uwagę, że rozwój w tej dziedzinie transformacji marek jest możliwy dzięki liderom, którzy stawiają wyzwania swoim pracownikom i dają im przestrzeń, żeby te cele realizować. – Zdarza się, że na etapie realizacji pojawiają się potknięcia, co jest nieuniknione, ponieważ tylko ten, kto nic nie robi, nie popełnia błędów – informuje. – Mamy nawet wewnątrz organizacji specjalną platformę Yammar, służącą do wymiany myśli i doświadczeń. W jej ramach gromadzą się grupy pracowników, którzy mają podobne wyzwania lub zadania. Dzięki temu możemy dotrzeć do osób, które już miały do czynienia z określonymi problemami, i znaleźć wartościowe informacje. Co więcej, koncern opracował kodeks firmowy Siemens Business Conduct Guidelines i wszyscy pracownicy są szkoleni w tej dziedzinie, by na etapie działania nie dopytywać o oczywiste sprawy, a etyczne działanie na co dzień stało się ich chlebem powszednim. Mamy też odpowiednie działy, gdzie można zasięgnąć porady, jak funkcjonować w określonej sytuacji. Jako pracownicy międzynarodowego koncernu często mamy możliwość współpracy z osobami z najdalszych krajów. Dzięki temu widzimy, że różnorodność kulturowa może być produktywna, jednakże pod warunkiem, że ją rozumiemy i jesteśmy na nią otwarci.

Ewa Mikos-Romanowicz
pełni funkcję dyrektora ds. rozwoju biznesu oraz Governmental Affairs w Siemens Sp. z o.o. Absolwentka Uniwersytetu Wrocławskiego, Uniwersytetu w Berlinie Freie Universität, ukończyła europejskie studia podyplomowe w SGH oraz program managerski Harvard Business School. Odpowiada za budowanie relacji oraz aktywną współpracę z klientami oraz uczelniami wyższymi i sektorem publicznym. Zaangażowana w projekty oraz inicjatywy zmierzające do promowania transformacji cyfrowej w przemyśle oraz działania proinnowacyjne związane ze start-upami. Reprezentuje firmę Siemens Sp. z o.o. w organizacjach branżowych i izbach bilateralnych AMCHAM, gdzie kieruje Komitetem Industry, w AHK i Konfederacji Lewiatan – kieruje grupą robaczą w ramach Rady Zielonej Transformacji

Większość polskich gospodarstw rodzinnych segreguje śmieci, czym dołącza do starań o lepszy, bardziej zrównoważony świat. Jak im wytłumaczyć, dlaczego starannie wyodrębnione odpady w wielu miejscach trafiają do jednej śmieciarki. Czy uwierzą w zapewnienia, że zmieszane śmieci są później segregowane? 

System ten wymaga fundamentalnej zmiany, którą propaguje warszawska Organizacja Odzysku Opakowań Rebis SA. Chce uzmysłowić Polakom, że zużyte opakowania, które trafiają na śmietnik, to dla wielu firm cenny surowiec, a nie bezwartościowe śmieci. Proponuje, by sięgnąć do wzoru sprzed transformacji ustrojowej, gdy w każdej miejscowości funkcjonowały liczne, łatwo dostępne punkty skupu, do których przynoszono puste butelki, papier i inne surowce. Dla dzieci i młodzieży był to sposób, by zarobić kilka złotych kieszonkowego. W związku z tym do pojemników na śmieci lub niesławnej pamięci blokowych zsypów trafiały wyłącznie odpady nienadające się do utylizacji. Zużyte opakowania starannie segregowano, gromadzono i odnoszono do punktów skupu.

Przykład Kalifornii

Co ciekawe, bardzo podobny system funkcjonuje dziś w Kalifornii, u światowego lidera zrównoważonego stylu życia. Zarówno szkoły, jak i rodzice zachęcają młodych Amerykanów do zbierania surowców wtórnych, które można z zyskiem odsprzedać wyspecjalizowanej firmie. – Mówiąc o ekologii, powinniśmy wyjść poza, skądinąd słuszne, deklaracje dotyczące zmian klimatycznych – mówi Sławomir Kowalski, prezes Rebis SA. – Chodzi o to, by w rzeczywisty sposób zaangażować społeczeństwo, a zwłaszcza młodych ludzi, w proces przemiany, zaczynając od podstaw, czyli odzyskiwania surowców, które nie powinny trafiać na wysypiska. Najłatwiej zrobić to, pokazując, że mają one określoną wartość. A więc także realną cenę. I tu pojawia się bardzo ważne wyzwanie dla gmin, bo to właśnie one powinny zorganizować sprawny system skupu, a nie tylko – jak dotąd – odbioru surowców wtórnych. Ze znalezieniem odbiorców surowców wtórnych nie ma problemu, korzysta z nich coraz więcej producentów. Wszędzie tam, gdzie domową segregację wspiera właściwie zorganizowany odbiór, firmy, które się tym zajmują, zarabiają poważne kwoty. Chętnie płaciłyby więc indywidualnym dostawcom – bezpośrednio lub przez punkty skupu – za wyselekcjonowane zużyte opakowania. A to rozwiązałoby problem wielu osiedli w Warszawie i innych miastach, gdzie wcześniej posegregowane odpady zgniatane są w zbiornikach śmieciarek. Słowem, potrzebne jest rozwiązanie systemowe, które w realny sposób zachęci Polaków, a zwłaszcza najmłodsze pokolenie, do segregacji i umożliwi im odsprzedaż zużytych opakowań.

Odpowiedzialność producenta

Szczebel wyżej system segregacji działa prawidłowo. Od 20 lat firmy wprowadzające towary w opakowaniach na rynek mają obowiązek, by zadbać oto, co stanie się z nimi później. Rozwiązanie to zostało przyjęte ze Stanów Zjednoczonych. Cel stanowi przetwarzanie, a nie utylizacja, która przecież w taki lub inny sposób szkodzi środowisku. Zajmują się tym organizacje odzysku opakowań, działające zgodnie z założeniami ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej, która weszła w życie w 2002 r. Głównym celem ich działalności jest zapewnienie odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych. Przejmują na siebie obowiązki, jakie ciążą na przedsiębiorcach, producentach i importerach wprowadzających na rynek produkty w różnego rodzaju opakowaniach wykonanych z papieru i tektury, tworzyw sztucznych, aluminium i ze stali, szkła oraz z drewna. Specyficzną kategorię stanowią odpady wielomateriałowe, które składają się z kilku niemożliwych do oddzielenia elementów, np. papieru i plastiku. Jak wygląda to w praktyce? Każdy producent lub importer bierze na siebie odpowiedzialność za przyszłą zbiórkę, segregację i proces odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych, które stosuje. Dotyczy to oczywiście masy i typu, a nie konkretnych, jednostkowych pudełek, toreb itp. Jeżeli porozumie się ze specjalistycznymi zakładami odzysku (tzw. recyklerami) i zapłaci im za przyszłą zbiórkę, segregację, proces odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych odpowiedniej ilości określonego rodzaju odpadu, nie będzie musiał uiścić tak zwanej opłaty produktowej, czyli kary lub zadośćuczynienia za wprowadzanie do obiegu opakowań. Organizacja takiego przedsięwzięcia nie jest jednak łatwa; zazwyczaj wymaga zatrudnienia przynajmniej jednego pracownika, który w dodatku musi być specjalistą w tej dziedzinie i wie, jak interpretować często aktualizowane przepisy.

Masa, a nie miejsce

Chcąc uniknąć tego rodzaju problemów, większość producentów podejmuje współpracę z organizacjami odzysku opakowań. Zanim dojdzie do podpisania umowy, organizacja musi zebrać informacje o typie i ilości tzw. masy opakowaniowej, żeby ustalić, czy nadaje się ona do recyklingu i czy będzie mogła przejąć na siebie obowiązki producenta lub importera. Generalnie organizacje odzysku opakowań współpracują z licznymi zakładami odzysku i operują dużym wolumenem produktowym, mogą więc uzyskać nieporównywalnie lepsze warunki finansowe niż indywidualni zleceniodawcy. Co więcej, mają dostęp do ogólnokrajowej sieci gospodarki odpadami, więc na rzecz naszego klienta np. z Wrocławia może działać recykler z Kielc. Zgodnie z założeniami ustawodawcy chodzi więc o zapewnienie odzysku i recyklingu określonej masy odpadów, a nie miejsce, w którym się to dzieje. W praktyce jest to skomplikowany proces. Organizacja bierze na siebie odpowiedzialność za odzysk i recykling określonej tzw. masy opakowaniowej. Żeby tak się stało, musi przez swoich wyspecjalizowanych kontrahentów, to jest zbierających oraz recyklerów, najpierw zebrać wymaganą masę danego rodzaju opakowań, posegregować je i przetworzyć. Co ciekawe, część odpadów trafia na eksport, choć za granicą polskie organizacje mogą współpracować wyłącznie z zakładami recyklingu posiadającymi uprawnienia honorowane w naszym kraju. Choć zdarza się to rzadko, jeśli organizacja nie znajdzie odpowiedniego ekwiwalentu określonych odpadów, przejmuje na siebie zobowiązania przedsiębiorców, producentów lub importerów, wnosząc za nich opłatę produktową. A opłaty produktowe są generalnie dość wysokie i uzależnione od typu opakowań. W przypadku np. opakowań z tworzyw sztucznych stawka opłaty produktowej wynosi 2,7 zł za kg. W związku z tym dużym firmom, które muszą się liczyć z opłatą produktową na poziomie kilku, a nawet kilkudziesięciu milionów złotych, umowa z organizacją odzysku opakowań pozwala zapomnieć o zagrożeniach i karach.

Dziurawy system

Co dzieje się z opakowaniami, które nie nadają się do powtórnego przerobu? Część z nich trafia do spalarni śmieci, znaczne ilości wykorzystują cementownie – jako wsad do pieców. Pomimo licznych apeli ekologów nadal poważny problem stanowią torby foliowe. Ich liczba się zmniejsza, ale znacznie wolniej, niż byśmy sobie tego życzyli. Wygląda na to, że jedynym rozsądnym rozwiązaniem jest powszechne zastąpienie folii materiałem biodegradowalnym. Jak jednak widać, trudno walczyć z nawykami rynkowymi… Dziurawy system odbioru zużytych opakowań, zwłaszcza z dużych osiedli, a także brak odpowiednich zachęt do ich segregacji i odsprzedaży powoduje, że nadal na wysypiskach rosną hałdy. A przecież tak być nie musi. To wyzwanie nie tylko dla gmin, lecz także dla instytucji oświatowych, które powinny wspierać postawy proekologiczne, ale i promować przedsiębiorczość wśród najmłodszych obywateli. Segregacja i odsprzedaż odpadów opakowaniowych mogą stanowić znakomity poligon doświadczalny. – Zachęcam firmy naszej branży do prowadzenia kampanii publicznych wspierających tego rodzaju inicjatywy. Choć zbiórka i segregacja, zgodnie z regulującą rynek ustawą, stanowi zadanie innych podmiotów niż organizacje odzysku opakowań, to powinniśmy promować zasady zrównoważonego rozwoju na każdym poziomie – podsumowuje Sławomir Kowalski.

Piotr Cegłowski