ESG przechodzi transformację – od ambitnych celów i wzniosłych haseł do jakości danych i konkurencyjności europejskiej gospodarki. Nie chodzi o wycofanie się UE z celów zrównoważonego rozwoju, lecz o ich racjonalizację.
W obliczu pakietów Omnibus I i II upraszczających obowiązki przedsiębiorstw związane z ESG i związanej z nimi inicjatywy „Stop the clock”, firmy zareagowały dwojako. Część z nich wyszła z założenia, że temat ESG można odłożyć na później. Pozostałe uznały, że przesunięcie terminów daje szansę na realizację tego, na co wcześniej nie było czasu – wdrożenie systemowych rozwiązań i ustrukturyzowanie podejścia do zrównoważonego rozwoju. I to ta druga grupa przedsiębiorstw buduje swoją przewagę na rynku, wykorzystując bezcenny kapitał, jakim jest czas.
ESG jako idea, a nie zestaw wymogów
Co powinny zrobić teraz firmy, by przygotować się na wejście w życie nowych obowiązków raportowania ESG? Przede wszystkim należy uświadomić sobie, że wszyscy muszą stać się częścią nowego, bardziej zrównoważonego rynku. Nawet jeśli Omnibus zdjął z danej firmy obowiązek raportowania, może być ona poproszona przez swoich kontrahentów, bank lub ubezpieczyciela o przedstawienie stosownych danych. Uproszczenia luzują bowiem wymagania na linii państwo-firma, lecz kontynuują obowiązek utrzymania należytej staranności (wymagania na linii klient-dostawca). Ponadto wciąż obowiązuje taksonomia, czyli system klasyfikacji zrównoważonych działalności gospodarczych (wymagania na linii jednostka finansująca – kredytobiorca). Tak więc w praktyce, bez względu na pozycję firmy w łańcuchu wartości, będzie ona objęta (pośrednio lub nie) raportowaniem ESG.
Wiele firm w tym momencie może zadać sobie pytanie, co konkretnie powinny zrobić, by najlepiej wykorzystać czas, jaki dało „Stop the clock”. Część norm prawnych dotyczących raportowania ESG jeszcze się tworzy i nie wiadomo, na co się przygotowywać. Nie należy więc nadmiernie koncentrować się na spełnianiu wymogów formalnych, lecz na realnej transformacji. Jeśli firma rzetelnie i systemowo podejdzie do zrównoważonego rozwoju, będzie gotowa na raportowanie ESG bez względu na ostateczną treść standardów. W obszarze środowiskowym (E) takim rozwiązaniem może być system EMAS.
Czym jest EMAS?
System EMAS to system zarządzania środowiskowego powołany do życia unijnym rozporządzeniem 1221/2009. W ramach EMAS firma wyznacza cele środowiskowe adekwatne do charakteru swojej działalności, a następnie określa środki i zasoby niezbędne do ich realizacji. Co ważne, poprzez cykliczność tego procesu system EMAS zapewnia wprowadzenie stale funkcjonujących procedur wewnątrz organizacji. Mają one doprowadzić do realizacji celów środowiskowych, ale też minimalizować ryzyka, podnosić świadomość ekologiczną pracowników i umożliwiać rzetelne zbieranie danych środowiskowych.
System EMAS zwiększa wiarygodność komunikacji środowiskowej firmy i ogranicza ryzyko greenwashingu, ponieważ wymaga publicznego raportowania konkretnych wskaźników. Wszystkie dane są sprawdzane przez weryfikatorów EMAS posiadających akredytację Polskiego Centrum Akredytacji. Ponadto jednostki administracji publicznej cyklicznie kontrolują, czy firma z ustanowionym systemem EMAS spełnia przepisy prawa dotyczące ochrony środowiska. Wszystko to powoduje, że logo EMAS jest potwierdzeniem (dla samej organizacji, jej klientów, kontrahentów i jednostek finansujących), że dana firma realnie ogranicza swój negatywny wpływ na środowisko.
Co daje EMAS w kontekście raportowania ESG?
Firma, która jest wpisana do rejestru EMAS, ma tym samym potwierdzenie, że zbiera wszystkie dane istotne z punktu widzenia swojego wpływu na środowisko. Dane te są gotowe do użycia w raporcie ESG, przedstawienia ich kontrahentowi lub jednostce finansującej zrównoważone inwestycje. Firma nie musi więc czekać na ogłoszenie wymagań prawnych, przetargowych lub kredytowych i dopiero na ich podstawie pozyskiwać wymagane informacje. Wszystkimi potrzebnymi danymi już dysponuje i stale je aktualizuje, prowadząc system EMAS. A na zrównoważonym rynku dane są nową, cenną walutą.
Jednym z najczęstszych błędów w podejściu firm do ESG jest brak zaangażowania kierownictwa. ESG trafia do działu marketingu lub do pojedynczych pracowników, zamiast stać się częścią polityki firmy. W konsekwencji cele rozmijają się z decyzjami strategicznymi, zaś sam raport jest pisany wyłącznie dla wypełnienia obowiązku, a nie dla oddania realnych działań. EMAS wymaga zaangażowania kierownictwa i wyznaczania celów środowiskowych na podstawie polityki firmy. Ponadto, poprzez zaangażowanie pracowników, EMAS umożliwia zarządzającym podejmowanie bardziej świadomych decyzji w codziennych działaniach (np. w kwestii zakupów) oraz wychodzenie z własnymi inicjatywami. Wszystko to powoduje, że środowiskowa część raportu ESG nie jest oderwana od realnych działań, lecz jest ich podsumowaniem.
Co również ważne w kontekście ESG, system EMAS kładzie nacisk na kontakt ze stronami zainteresowanymi. Ułatwia to firmie określenie swojej pozycji i roli w łańcuchu dostaw kontrahentów oraz zrozumienie oczekiwań klientów. Wiedza ta jest kluczowa przy kreowaniu polityki zrównoważonego rozwoju firmy.
EMAS a ISO 14001
Na tym etapie można sobie zadać pytanie: po co mojej firmie EMAS skoro mamy system ISO 14001? Można powiedzieć, że system EMAS jest wersją premium normy ISO 14001 – rozbudowuje ją o dodatkowe standardy, np. dotyczące komunikacji, która jest niezwykle istotnym elementem ESG. Ponadto system EMAS jest w pełni zakorzeniony w strukturach europejskiej i krajowej administracji publicznej, która odpowiada zarówno za jego stworzenie, jak i bieżący nadzór. To podnosi jego rangę i zwiększa wiarygodność organizacji, które go wdrożyły.
Firmy z ustanowionym systemem według normy ISO 14001 mają dobrą bazę do wdrożenia systemu EMAS, którego standardy są podobne, lecz bardziej ambitne i wymagające. Spełnienie ich z pewnością podniesie prestiż i zaufanie do firmy, a co najważniejsze w kontekście ESG – zminimalizuje ryzyka w obszarze środowiskowym i, dodatkowo, ułatwi zbieranie danych na potrzeby raportów, przetargów i wniosków o finansowanie. 
Niniejszy materiał został sfinansowany ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na podstawie umowy z dnia 12 listopada 2024 r. nr 345/2024/Wn50/NE-zs/D o realizację zadania pn. Wsparcie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w realizacji zobowiązań wynikających z rozporządzenia EMAS. Za jego treść odpowiada wyłącznie Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska.
