.
Strona główna Blog Strona 285

Poznań dla biznesu

Przez
Darek D
-

Poznań stale się rozwija, co pokazują dobre wyniki notowane między innymi na rynku biurowym. W mieście pojawiają się kolejne firmy, a podmioty już obecne w Poznaniu rozszerzają zakres prowadzonej działalności, co napędza zapotrzebowanie na nowoczesne powierzchnie biurowe.

Poznań – uznany ośrodek akademicki, miasto charakteryzujące się wysoką jakością życia, rozwiniętym rynkiem pracy, znakomitą infrastrukturą transportową i coraz większym zapleczem nowoczesnych biur. Wszystkie te elementy zadecydowały, że jest to dziś jedna z ważnych lokalizacji biznesowych w kraju.

„Poznań to miasto idealne dla biznesu – znaleźliśmy się w TOP 3 rankingu średniej wielkości miast europejskich przyjaznych biznesowi, prowadzonym przez FDI Magazine. Najlepszą rekomendacją dla doskonałych warunków inwestycyjnych naszego miasta są jednak firmy, które Poznań wybrały. Franklin Templeton Investments, GSK Services, MAN Accounting Center, Rockwool, Carlsberg czy Sii – to zaledwie kilku uznanych inwestorów, którzy z powodzeniem prowadzą tutaj swój biznes, oferując także możliwości rozwoju zawodowego. Dodatkowo, cały czas pracujemy między innymi nad rozwojem infrastruktury czy pakietu zachęt inwestycyjnych, dzięki czemu jesteśmy na tzw. short liście kolejnych globalnych firm”, mówi Jacek Jaśkowiak, Prezydent Miasta Poznania.

Poznański rynek biurowy na plusie

Poznań jest szóstym największym rynkiem biurowym w Polsce z podażą nowoczesnych biur na poziomie 455 000 mkw. Rynek dynamicznie się rozwija, a prognozy pozostają optymistyczne. W przyszłym roku całkowite zasoby powierzchni biurowej w mieście osiągną pół miliona mkw.

„W ubiegłym roku Poznań odnotował rekordowy poziom popytu na biura, który przekroczył 78 000 mkw. Właśnie w tym mieście zawarto też największą w 2017 r. transakcję najmu – 25 500 mkw. w kompleksie Nowy Rynek. Bardzo dobre wyniki poznańskiego rynku biurowego to rezultat mocnej pozycji inwestycyjnej miasta, będącego jedną z ważnych lokalizacji dla firm z sektora nowoczesnych usług dla biznesu. Perspektywy dalszego rozwoju są optymistyczne – aktywność biznesowa w Poznaniu stale rośnie, zarówno ze strony firm już tutaj obecnych, jak i nowych inwestorów. To z kolei będzie napędzać dalszą aktywność budowlaną”, komentuje Karol Patynowski, Dyrektor ds. Rynków Regionalnych, JLL.

Wysokie zainteresowanie poznańskimi biurami zaowocowało stałym spadkiem wskaźnika pustostanów, który obecnie oscyluje poniżej 9% – to jeden z najniższych wyników w Polsce. Obecne pozytywne warunki inwestycyjne, połączone z ograniczoną dostępnością produktu, znajdują też efekt we wzroście stawek czynszowych. Aktualnie najwyższe czynsze transakcyjne wynoszą 13,6-14,5 euro / mkw. / miesiąc.

Poznań rekrutuje

W ostatnich latach Poznań zbudował swoją reputację centrum przedsiębiorczości i innowacji. Magnesem przyciągającym do tego miasta jest wysoka jakość życia, dogodna lokalizacja na mapie Polski i pozytywna ocena warunków inwestycyjnych.

„Poznań to jeden z istotnych ośrodków nowoczesnych usług dla biznesu w Polsce, co w praktyce oznacza, że miasto oferuje bardzo szerokie perspektywy rozwoju zawodowego. To, w połączeniu z poprawą wynagrodzeń, które obserwowaliśmy na przestrzeni ostatnich kilku lat, sprawia, że miasto przyciąga coraz więcej pracowników nie tylko z Polski, ale i całego świata. A według najnowszych danych z raportu Randstad Employer Brand Research pracownicy w pierwszej kolejności przy wyborze pracodawcy zwracają uwagę na atrakcyjne zarobki, stabilne zatrudnienie i przyjazną atmosferę w firmie” – dodaje Edyta Janas, Dyrektor ds. Rozwoju Biznesu, Randstad Sourceright EMEA.

Anna Podolak

Nagroda dla Polskich ePłatności

Przez
Darek D
-

7 czerwca w Warszawie odbyła się pierwsza edycja Cashless Fintech Evening powered by Mastercard, w trakcie której Polskie ePłatności zdobyły Nagrodę Specjalną Mastercard za innowacyjną aplikację mobilną SoftPOS.

W trakcie Cashless Fintech Evening powered by Mastercard zostały rozdane nagrody w kategoriach Fintech Roku oraz Fintech Future, a także Nagroda Specjalna Mastercard, którą przyznano Polskim ePłatnościom za aplikację do przyjmowania płatności kartą na telefonie, czyli tzw. SoftPOS.

Polskie ePłatności specjalizują się w dostarczaniu lokalnym przedsiębiorstwom nowoczesnych rozwiązań płatniczych – jednym z najnowszych urządzeń jest SoftPOS, innowacyjne narzędzie umożliwiające przyjmowanie płatności zbliżeniowych jedynie za pomocą smartfona. Oznacza to brak konieczności używania dodatkowych narzędzi, np. terminala płatniczego – telefon staje się jedynym urządzeniem wymaganym do uregulowania rachunku.

„Stworzenie aplikacji na telefon, która przyjmuje zapłatę bez konieczności zastosowania urządzeń peryferyjnych to przełom na skalę światową. Polskie ePłatności jako ekspert rodzimego rynku rozumie fakt, że takie rozwiązanie znacznie ułatwia prowadzenie działalności m.in. firmom z sektora MŚP – poprawia ich rentowność, a także wpisuje się w aktualne oczekiwania klientów, którzy coraz częściej rezygnują z płacenia gotówką na rzecz płatności zbliżeniowych” – mówi Grzegorz Łapiński, Wiceprezes Zarządu Polskich ePłatności S.A.

O coraz powszechniejszym korzystaniu z płatności elektronicznych przez Polaków świadczy m.in. niedawna decyzja regulatora – Narodowego Banku Polskiego, który wydał zgodę na rzecz Mastercardu umożliwiającą płatności zbliżeniowe do 100 zł bez konieczności podawania PIN-u. Z tego udogodnienia będzie można korzystać już od II kwartału 2019 r.

Podczas Cashless Fintech Evening zaprezentowano Mapę Polskiego Fintechu, najbardziej kompleksowe opracowanie na temat firm z branży fintech w Polsce, a także przeprowadzono merytoryczną dyskusję „Mapa Polskiego Fintechu na tle Europy. Szanse na rozwój i największe bariery stojące przed firmami z branży fintech”. Podczas panelu wystąpili cenieni eksperci omawiający ważne zagadnienia branży finansowej, m.in. Bartosz Ciołkowski z Mastercard czy też Paweł Widawski z Fintech Poland.

FIRMY BOJĄ SIĘ SPLIT PAYMENT – CZY SŁUSZNIE?

Przez
Darek D
-

Od lipca br. przedsiębiorcy mają możliwość skorzystania z rozdzielenia płatności za towary lub usługi. Od tego momentu pieniądze na pokrycie kwoty netto będą trafiać na konto firmowe dostawcy, a środki na pokrycie podatku wpłyną na specjalny rachunek VAT, który będzie pod nadzorem fiskusa. Na razie metoda ta jest dobrowolna, jednak od 2019 roku Ministerstwo Finansów chce, by było to obowiązkiem każdego przedsiębiorcy.

OBAWY PRZEDSIĘBIORCÓW

Mechanizm podzielonej płatności, czyli tzw. split payment jest narzędziem, które ma zwiększyć bezpieczeństwo przedsiębiorców oraz wspomóc uszczelnić system podatkowy. Jednak od początku budzi wiele obaw. Pierwsze czego obawiają się przedsiębiorcy, szczególnie z małych i mikrofirm, to zaburzenie płynności finansowej firm, co ostatecznie może doprowadzić do ich upadku. W praktyce swobodne korzystanie z pieniędzy zgromadzonych na koncie VAT będzie niemożliwe. Pomimo zapewnień rządu, iż celem split payment ma być walka z przestępczością gospodarczą i oszustwami podatkowymi, jak również ochrona legalnego biznesu i wsparcie uczciwych podatników, przedsiębiorcy boją się „zamrażania” kwot i tego, że nie będą mogli samodzielnie dysponować firmowymi finansami, szczególnie w sytuacjach, gdy będą chcieli wykorzystać zgromadzone na koncie VAT pieniądze w inny sposób niż opłacenie podatku, na co potrzebna będzie zgoda naczelnika urzędu skarbowego.

– Niepokój budzi kwestia „zamrożenia” środków, które trafią na rachunek VAT. W ustawie Prawo Bankowe zawarte zostały przypadki, w których przedsiębiorca będzie mógł wykorzystać środki z tego rachunku. Jedną z sytuacji będzie wykorzystanie tych pieniędzy na poczet dodatkowego zobowiązania podatkowego w podatku VAT. Ustawa dopuszcza również sytuacje, gdy na wniosek podatnika naczelnik urzędu skarbowego wydaje zgodę na przekazanie środków zgromadzonych na wskazanym przez przedsiębiorcę rachunku VAT na wskazany przez niego rachunek bankowy lub rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, dla której jest prowadzony ten rachunek – mówi mec. Marcin Milczarek z kancelarii prawnej Ecovis Milczarek i Wspólnicy.

KUSZENIE MINISTERSTWA

Resort finansów chcąc przekonać przedsiębiorców do ustawy obiecuje również kilka korzyści, jak np. szybszy zwrot VAT dla firm, które zdecydowały się na mechanizm rozdzielenia płatności. Podstawowy 60-dniowy termin zwrotu na rachunek rozliczeniowy został skrócony do 25 dni, dzięki czemu przedsiębiorca będzie miał możliwość szybszego dysponowania środkami, na cele które zostały przewidziane w ustawie, czyli np. natychmiastowej zapłaty VAT swoim dostawcom w formie podzielonej płatności.

– Inną korzyścią, którą gwarantuje ustawa jest zniesienie solidarnej odpowiedzialności dotyczącej konsekwencji związanych z zaległościami podatkowymi dostawcy, jak również nie będę nakładane dodatkowe zobowiązania podatkowe do kwoty wysokości podatku otrzymanego za pośrednictwem mechanizmu podzielonej płatności. Dzięki stosowaniu split payment nie będą również obowiązywały podwyższone odsetki za zwłokę w wysokości 150% – dodaje mecenas Milczarek.

 

 

Kontakt dla mediów: agencja PiaR+ Magdalena Pytkowska, tel. 507 476 353, e-mail: m.pytkowska@prplus.pl

ECOVIS Milczarek i Wspólnicy Kancelaria Prawna – spółka komandytowa powstała w 2002 roku. ECOVIS świadczy usługi prawne przedsiębiorcom w Polsce – zarówno firmom już tutaj działającym, jak i tym, które działalność i inwestycje dopiero w Polsce planują. Kancelaria Prawna ECOVIS Milczarek i Wspólnicy świadczy także usługi z zakresu prawa podatkowego oraz innych dziedzin prawa. Firma członkowska międzynarodowej grupy doradczej Ecovis International, obecnej w ponad 70 krajach na świecie.

Optymalizacja i doskonalenie kluczowych procesów w przedsiębiorstwach

Przez
Darek D
-

Paweł Staworzyński od niemal 20 lat zajmuje się szeroko pojętą optymalizacją i doskonaleniem kluczowych procesów w przedsiębiorstwach (głównie procesy produkcyjne).

W tym czasie przeprowadził setki projektów i szkoleń obustronnie wymieniając się doświadczeniami z pracownikami z różnych szczebli.

Na przestrzeni lat zauważył, że firmy często tkwią w mylnym przekonaniu, że ich efektywność jest na poziomie około 80% – 90%, tymczasem rzeczywistość bywa trochę inna. Wynika to z brania pod uwagę nieodpowiednich parametrów – tzw. „ECP” powinno być wyliczane na podstawie różnicy sumy czasów normatywnych danej pracy i sumy czasów dostępnych na wykonanie tych prac.

Wskaźnik ECP powinien być traktowany jako kluczowy dla przedsiębiorstwa szczególnie w przypadku jeżeli w głównej grupie kosztów (A wg ABC) znajdują się koszty pracy. Wskaźnik ten w porównaniu do wskaźnika ilościowego produktywności jest bardziej obiektywny do obliczania efektywności wykonywanej pracy w bezpośrednim aspekcie czasu pracy. Jego zastosowanie pozwala na bardziej obiektywne rozliczanie efektywności czasu pracy i powiązanie tego wskaźnika z systemem premiowania za efektywność pracy.

Wskaźnik efektywności czasu pracy nie jest alternatywą dla wskaźnika ilościowego produktywności tylko uzupełnieniem. Zarządzanie efektywnością czasu pracy wiąże się z zagadnieniami związanymi z organizacją pracy i optymalizacją procesów.

Warunkiem zastosowania tego wskaźnika jest posiadanie czasów normatywnych tworzonych w procesie normowania czasów (NCP) na wykonanie głównych zadań realizowanych przez pracowników dla których ten wskaźnik będzie liczony. Najłatwiej jest zastosować ten wskaźnik w procesach produkcji seryjnej lub masowej i bardzo powtarzalnej. Można również wskaźnik ten wprowadzać w innych obszarach niż produkcja i dla procesów mało powtarzalnych. Wymaga to jednak stworzenia narzędzi do dokładnego i szybkiego kalkulowania czasów normatywnych dla zadań nie powtarzalnych lub o dużej zmienności czasochłonności. Obecne praktyki biznesowe potwierdzają to stwierdzenie, że możliwym jest wdrożenie normatywów czasów prac nie powtarzalnych i wskaźnika efektywnego wykorzystania czasu pracy w większości przypadków zadań realizowanych jednostkowo (np. produkcja jednostkowa, remonty, utrzymanie ruchu). Obecnie spotyka się wdrożenie wskaźnika ECP w obszarach:

  • produkcji jednostkowej i mało powtarzalnej,
  • produkcji seryjnej i masowej,
  • utrzymani ruchu, remontach, służbach technicznych,
  • szeroko pojętej administracji (księgowość, kadry, finanse),
  • usług finansowych (banki, ubezpieczenia),
  • procesach BPO,
  • administracji publicznej,
  • logistyce,
  • technologii i konstrukcji.
  • Wskaźnik efektywności czasu pracy nie da się wdrożyć w pracy kreatywnej tj. np. opracowanie wizji rozwoju, koncepcji nowego modelu produktu.

Jak zwiększyć efektywność czasu pracy (wskazówki)?

W zależności od potrzeb metodyka podejścia do zwiększania ECP może się różnić.

  • Pierwszym krokiem jest określenie kluczowych zadań realizowanych wykonywanych na wybranych stanowiskach.
  • Do przygotowanej listy zadań należy oszacować średnią czasochłonność oraz częstotliwość ich realizacji.
  • Obliczyć czasochłonność wykonywanych zadań w skali miesiąca (lub innego okresu w zależności od specyfiki stanowiska).
  • Przeprowadzić klasyfikację PARETO lub ABC w odniesieniu do czasochłonności.
  • Podzielić czynności pomiędzy dodające wartość i nie dodające wartości.
  • Ustalić czas dostępny najlepiej na podstawie danych kadrowych na realizację zebranych zadań.
  • Wg wzoru na procentową efektywność czasu pracy wyliczyć obecny poziom wskaźnika ECP.
  • Dla czynności z grupy A przeprowadzić dokładne analizy metod pracy i zmierzyć ich obecną czasochłonność metodami pomiarowymi o większej dokładności (np. chronometraż, nagrania wideo, analizy MTM).
  • Opracować optymalne metody i obliczyć ich czasochłonność dostępnymi metodami normowania czasów planowanych.
  • Przygotować listę działań usprawniających oraz plan ich realizacji.
  • Przypisać do poszczególnych zdefiniowanych działań zakładane procentowe wartości wzrostu wskaźnika ECP.
  • Obliczyć możliwy wzrost ECP dla całości wdrożonych zmian.
  • Wprowadzić wskaźnik ECP z uwzględnieniem planowanego wzrostu.
  • Powiązać cele ECP z systemem motywacyjnym (Zarządzanie przez Cele).
  • Zrealizować niezbędne działania wdrożeniowe.
  • Monitorować wskaźnik.
  • Podejmować systematyczne działania usprawniające w ramach procesu ciągłego ulepszania wracając do punktu 3 niniejszej listy działań.

Wykorzystując doświadczenie i KNOW-HOW kształtowane od ponad 60 lat przez specjalistów w krajach wysokorozwiniętych (m.in.: Niemcy, USA, Francja, Włochy, Wielka Brytania), jak również w krajach rozwijających się (Polska, Rosja, Brazylia, Chiny, Czechy i Słowacja) jesteśmy w stanie prawidłowo wyznaczyć ECP, zaproponować konkretne działania optymalizacyjne z poszanowaniem wartości godnościowych pracowników.

Zachęcam do obejrzenia wykładów Pawła Staworzyńskiego, w których opowiada o potencjalnych zagrożeniach w firmach oraz o tym jak im zapobiegać.

YouTube: Normowanie czasów pracy tempo pracy MTM wydajność humanizm etos pracy wskaźnik OEE OLE ECP
YouTube: Motywacja do doskonalenia i rozwoju talentów, „szanowanie pracy”, zarządzanie godnościowe, kaizen a wartości społeczeństwa

Prezesi globalnych spółek ostrożnie prognozują wzrost przychodów

Przez
Darek D
-

Prezesi dużych spółek z największych światowych rynków z optymizmem patrzą na rozwój biznesu w ciągu najbliższych 3 lat. Jednak ponad połowa CEO zakłada, że wzrost przychodów ich spółek nie przekroczy 2% rocznie. Jednym z głównych zagrożeń dla zakładanych wzrostów jest obecna sytuacja geopolityczna, której przejawem jest trend ochrony rynków lokalnych. Zarządzający przedsiębiorstwami przykładają równocześnie coraz większą wagę do kwestii związanych z cyberbezpieczeństwem – 49% prezesów ma świadomość, że wizja cybarataku na ich firmę jest nieunikniona, jedyną niewiadomą jest moment, w którym do niego dojdzie. W opinii 45% CEO największym wyzwaniem staje się zrozumienie potrzeb i preferencji pokolenia milenialsów.

Doroczne badanie KPMG przeprowadzone wśród 1 300 prezesów (CEO) globalnych spółek z 11 krajów o najbardziej rozwiniętych gospodarkach, podsumowuje opinie kluczowych menedżerów odnośnie perspektyw rozwoju ich biznesu w ciągu najbliższych 3 lat, głównych zagrożeń dla rozwoju biznesu oraz wyzwań związanych z osiągnieciem celów strategicznych.

Prezesi globalnych spółek pozytywnie o perspektywach wzrostu gospodarczego

Aż 90% prezesów spółek jest przekonanych o dobrych pespektywach rozwoju własnej firmy w ciągu kolejnych 3 lat. Oznacza to wzrost o 7 p.p. w porównaniu z ubiegłoroczną edycją badania KPMG. Zdecydowana większość CEO (78%) przewiduje rozwój całej branży, spodziewając się również dobrej koniunktury zarówno na rynku lokalnym (74% wskazań), jak i globalnie (67% wskazań). Jednak ponad połowa CEO (55%) oczekuje, że roczny wzrost przychodów osiągnięty przez ich firmy nie będzie większy niż 2% rocznie. Jednocześnie prezesi podchodzą dość ostrożnie do zatrudniania nowych pracowników – zaledwie 37% CEO planuje zwiększyć zatrudnienie w swojej organizacji
o więcej niż 6% w ciągu najbliższych 3 lat. Siedmiu na dziesięciu prezesów przyznało, że największym priorytetem ekspansji geograficznej będą inwestycje w rynki wschodzące.

Pokolenie milenialsów wyzwaniem dla firm

4 na 10 prezesów spółek przyznało, że jednym z największych wyzwań dla dalszego rozwoju biznesu  będzie dostosowanie produktów i usług oraz organizacji tak, aby spełniały oczekiwania pokolenia milenialsów – czyli osób urodzonych w latach 1980-2000. Jest to pierwsza generacja, która kształtowała się już w cyfrowym świecie, ma zupełnie inne potrzeby, preferencje i oczekiwania, co powoduje, że firmy muszą znaleźć nowe produkty czy rozwiązania (np. wykorzystanie cyfrowych kanałów w marketingu i dystrybucji) pozwalające w pełni zaangażować milenialsów zarówno jako konsumentów, jak i pracowników. Prezesi spółek muszą stawiać czoła wielu nowym wyzwaniom,
z którymi – jak wskazują – nie spotykali się do tej pory. Jednak aż 95% z nich jest zdania, że napotykane przeszkody i zmiany związane z nowymi technologiami i modelami biznesowymi stanowią dla nich szansę, a nie zagrożenie.

– Prezesi globalnych spółek wyrażają przekonanie, że geopolityczna niepewność oraz stałe zagrożenie cyberprzestępczością to rzeczywistość, w której zarządzają swoimi firmami. Najlepsi z nich szukają nowych możliwości rozwoju zmieniając firmowe systemy, a nawet dokonując reorganizacji modelu prowadzonego biznesu. Zapewnienie wzrostu gospodarczego w 2018 r. i kolejnych latach będzie wymagało od CEO dużej przedsiębiorczości i jednocześnie realistycznego podejścia do biznesu – mówi Bill Thomas, Chairman, KPMG International.

Nieunikniony cyberatak jest tylko kwestią czasu

Blisko połowa CEO przyznaje, że cyberatak wymierzony w ich organizację jest tylko kwestią czasu. Jednocześnie 51% prezesów wierzy, że ich organizacja jest dobrze przygotowana na odparcie cyberzagrożeń.  Spowodowało to zmianę myślenia prezesów, którzy cyberatak postrzegają obecnie jako coś nieuniknionego.

Dynamicznie zmieniające się otoczenie geopolityczne na całym świecie spowodowało, że na pierwszym miejscu wśród zagrożeń, które mogą stać na przeszkodzie w zapewnieniu założonego wzrostu gospodarczego prezesi upatrują odejście od gospodarki globalnej na rzecz gospodarek lokalnych. Na kolejnych miejscach wśród zagrożeń CEO wymieniają ryzyko technologiczne oraz zagrożenie cyberprzestępczością.

Wcześniejsze analizy KPMG przeprowadzone wśród polskich menedżerów pokazują, że praktycznie prawie każde z badanych przedsiębiorstw (81%)  doświadczyło przynajmniej jednego cyberincydentu w 2017 r., a  37%  firm działających w Polsce obserwuje istotny wzrost liczby cyberataków. Polscy menedżerowie patrzą jednak bardziej optymistycznie na stosowane zabezpieczenia przed cyberatakami – ponad dwie trzecie jest przekonanych, że ich przedsiębiorstwa mają w pełni dojrzałe rozwiązania – mówi Leszek Wroński, partner, szef działu usług doradczych w KPMG w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej.

Cyfrowa rewolucja kluczem do sukcesu przedsiębiorstwa

Cyfryzacja stanowi największe wyzwanie dla skutecznego dopasowania przedsiębiorstw do dynamicznie zmieniających się rynków. Tzw. cyfrowa transformacja, której celem jest efektywne wykorzystanie najnowszych technologii cyfrowych oraz rozwiązań biznesowych bazujących na tych technologiach, jest w tej chwili najważniejszym priorytetem dla zdecydowanej większości przedsiębiorstw. Aż 95% CEO jest przekonanych, że cyfryzacja jest bardziej szansą na przyspieszony rozwój, a nie zagrożeniem dla ich biznesu.

Jednocześnie 71% prezesów wierzy, że są osobiście dobrze przygotowani do pełnienia roli lidera programu transformacji cyfrowej w swoich firmach. W przeciwieństwie do powszechnych opinii na temat wpływu sztucznej inteligencji i robotyzacji na zatrudnienie, prezesi wyrażają opinię, że rozwój tych technologii będzie okazją do stworzenia większej liczby nowych miejsc pracy, niż liczba etatów, która zostanie wyparta w związku z automatyzacją, robotyzacją czy sztuczną inteligencją. Większość z kluczowych menedżerów (6 na 10) przyznała, że ochrona danych klientów, które są w posiadaniu ich organizacji, jest krytycznym wyzwaniem, za które ponoszą osobistą odpowiedzialność.

Cyfryzacja jest największym wyzwaniem dla polskich przedsiębiorstw, nie tylko tych z branży usługowej. Przemysł jest bardzo ważnym kołem zamachowym polskiej gospodarki i cyfryzacja przedsiębiorstw produkcyjnych musi być naszym priorytetem, jeśli polskie fabryki mają być konkurencyjne na globalnym rynku. Prezesi muszą wziąć na siebie więcej odpowiedzialności za transformację cyfrową ich biznesów – mówi Leszek Wroński, partner, szef działu usług doradczych w KPMG w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej.

Bycie „agile” to hasło przewodnie biznesu na całym świecie

Na dynamicznie zmieniającym się rynku, umiejętność szybkiego i efektywnego wprowadzania innowacji w celu dostosowania organizacji i jej produktów, staje się krytycznym czynnikiem sukcesu dla każdego przedsiębiorstwa. Już blisko 60% CEO uważa, że szybkość działania ma priorytetowe znaczenie. Prezesi są również świadomi roli innowacji w biznesie, przywiązując dużą wagę do budowy proinnowacyjnego ekosystemu – 53% przedsiębiorstw objętych badaniem posiadało swój własny inkubator lub akcelerator. Pomimo coraz bardziej zaawansowanych rozwiązań analityki danych oraz sztucznej inteligencji, 67% CEO przyznaje, że w ostatnich 3 latach podjęli decyzję intuicyjnie, nie biorąc pod uwagę wyników dostarczonych analiz danych i prognoz. Połowa prezesów dużo bardziej ufa analizom historycznym niż wynikom predykcji analitycznych.

Krzysztof Krzyżanowski

Organy podatkowe mają prawo do skargi pauliańskiej

Przez
Darek D
-

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że Skarb Państwa ma prawo żądać, aby sąd uznał za bezskuteczną czynność dłużnika, która doprowadziła do jego niewypłacalności.

Oznacza to, że zbycie majątku w toku postępowania przed organem podatkowym z pokrzywdzeniem fiskusa może skutkować pozwaniem przed sąd cywilny osoby, która taki majątek nabyła. W takim wypadku to Skarb Państwa musi udowodnić, że podatnik działał z zamiarem pokrzywdzenia wierzyciela. Wcale nie oznacza to jednak, że podatnik może pozostać bierny i nie podejmować żadnych działań, by bronić swoich racji.

Fiskus chętnie korzysta ze skargi pauliańskiej w sporze z obywatelem

Niewypłacalność to stan, w którym dłużnik nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań. Zgodnie z Kodeksem cywilnym w sytuacji, gdy dłużnik dokona z osobą trzecią czynności, w wyniku której stał się niewypłacalny lub niewypłacalny w stopniu wyższym, niż przed dokonaniem tej czynności, działając tym samym z pokrzywdzeniem wierzyciela, wierzyciel ten może wystąpić wobec tej osoby trzeciej z powództwem do sądu cywilnego o uznanie tej czynności za bezskuteczną wobec niego.

Ze skargi pauliańskiej chętnie korzystają organy podatkowe. Na przykład gdy w toku postępowania podatkowego podatnik zbył nieruchomość, w wyniku czego stał się niewypłacalny, organ podatkowy może skorzystać z tej instytucji i pozwać osobę, która tę nieruchomość nabyła. Warunkiem jest, aby nabywca wiedział o niewypłacalności sprzedającego podatnika, a podatnik działał ze świadomością, że dokonuje transakcji z pokrzywdzeniem obecnego wierzyciela. Jeśli dłużnik dokonał danej czynności z pokrzywdzeniem przyszłego wierzyciela, należy mu udowodnić zamiar jego pokrzywdzenia. W rezultacie sąd może orzec, że zbycie nieruchomości w istocie nie doszło do skutku i w dalszym ciągu jest ona częścią majątku podatnika.

Sądy cywilne, rozpoznając powództwa kierowane przez organy podatkowe w tego rodzaju sprawach, prezentowały różne stanowiska i niejednokrotnie ich wątpliwości rozstrzygać musiał Sąd Najwyższy. W jednym z najnowszych orzeczeń dopuścił on możliwość występowania przez fiskusa ze skargą pauliańską, z tym zastrzeżeniem, że należności podatkowe należy uznać za dług przyszły, zatem podatnikowi należy udowodnić, że miał zamiar pokrzywdzić Skarb Państwa. Dla organu podatkowego jest to dość trudne zadanie.

Rzecznik Praw Obywatelskich stanął w obronie podatników

Dochodzenie należności podatkowych na drodze cywilnoprawnej wzbudziło wątpliwości Rzecznika Praw Obywatelskich. W korespondencji kierowanej do Ministra Finansów podnosił on, że organy podatkowe mają wiele innych sposobów na wyegzekwowanie należności Skarbu Państwa, a korzystanie przez nie ze skargi pauliańskiej prowadzi do zachwiania równowagi między zabezpieczeniem interesów fiskusa a ochroną praw obywatela. Zwrócił również uwagę, że w wielu wypadkach pozwana przez skarbówkę osoba trzecia może nawet nie wiedzieć, że jej kontrahent działał z pokrzywdzeniem fiskusa. Według RPO także podatnik, dokonując danej czynności, nie zawsze jest świadomy tego, że ciąży na nim obowiązek uiszczenia podatku.

Poza tym skarga pauliańska to instytucja uregulowana w Kodeksie cywilnym, a zatem co do zasady znajduje ona zastosowanie w relacjach między osobami prywatnymi. Zdaniem Bodnara organy państwowe nie powinny stosować skargi pauliańskiej w drodze analogii, gdyż narusza to zasadę zaufania obywatela do państwa i pozwala organom podatkowym na zbytnią swobodę.

Z oczywistych względów resort finansów nie podzielił wątpliwości Rzecznika i uznał, że nie ma powodu, aby należności podatkowe podlegały słabszej ochronie niż cywilnoprawne roszczenia. W rezultacie RPO wystąpił o rozstrzygnięcie problemu do Trybunału Konstytucyjnego.

Trybunał uznał racje fiskusa

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 kwietnia 2018 r. (sygn. K-52/2016) orzekł, że możliwość korzystania przez organy podatkowe z prawa do uznania za bezskuteczną czynności dokonanej z pokrzywdzeniem Skarbu Państwa jest dopuszczalna, gdyż występując z takim powództwem, organ nie działa w sposób władczy. Nie ingeruje w prawa i obowiązki obywatela wynikające z przepisów podatkowych ani nie tworzy nowych regulacji. Działanie fiskusa zmierza jedynie do efektywnego wyegzekwowania danej należności podatkowej, które mogłoby okazać się niemożliwe, gdyby dłużnik-podatnik wskutek określonej czynności stał się niewypłacalny. Stosowanie skargi pauliańskiej nie jest według Trybunału „pułapką” na podatnika, lecz normalną i akceptowalną w orzecznictwie sądowym instytucją, z której organy podatkowe mają pełne prawo korzystać.

Pamiętajmy zatem, że w razie korzystnego dla fiskusa wyroku będzie mógł on np. obciążyć nieruchomość podatnika hipoteką. Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku sąd uwzględni skargę pauliańską i uzna, że np. osoba trzecia nie nabyła mieszkania, gdyż zbywca sprzedał ją, krzywdząc wierzyciela. Wiele zależy bowiem od tego, w którym momencie dojdzie do sprzedaży – inaczej sąd oceni sytuację, w której podatnik zbywa majątek, otrzymawszy już decyzję urzędu skarbowego, a odmiennie, gdy robi to w toku postępowania bądź nawet przed jego wszczęciem. Każda sprawa jest bowiem indywidualna i wymaga opracowania precyzyjnej, dostosowanej do okoliczności strategii.

Niezależnie od sytuacji to, że w sporze przed sądem obowiązek dowodzenia ciążył będzie na organie podatkowym, nie oznacza, że pozwany nabywca majątku dłużnika może biernie czekać i zaniechać obrony swoich interesów. W sporze z fiskusem zawsze bowiem ważne jest, by trafnie dobrać i dobrze zaprezentować argumenty na poparcie swoich racji.

Radca prawny Robert Nogacki, Kancelaria Prawna Skarbiec

RAPORT: Freelancing w Polsce 2018

Przez
Darek D
-

Już za trzy lata liczba wolnych strzelców w Polsce przekroczy milion osób. W tej grupie znajdzie się ponad 200 tys. freelancerów specjalizujących się w elektronicznych usługach dla biznesu. Rynek, wart dziś 8 mld zł, wzrośnie prawie dwukrotnie. Kim są polscy freelancerzy? Z jakimi problemami się borykają? W najnowszym raporcie Useme.eu prezentuje kompleksowy obraz rodzimego rynku.

Jak pokazały wyniki tegorocznego badania „Freelancerzy w Polsce 2018”, freelancing to wciąż względnie młoda, ale bardzo prężnie rozwijająca się dziedzina aktywności zawodowej w Polsce. Podejmują się jej osoby niezależnie od płci, wieku i miejsca zamieszkania, ponieważ te czynniki są drugorzędne w pracy zdalnej. Najlepiej radzą sobie sumienne i zdeterminowane osoby, dbające o rozwój własny i dobre relacje z klientami, ponieważ to skutkuje dalszymi poleceniami i tym samym – zdobywaniem nowych zleceń.

Liczba wolny strzelców w Polsce rośnie co roku. Wpisujemy się w globalny trend, polegający na tym, iż coraz więcej jest prac, które można wykonać zdalnie w charakterze mobilnego specjalisty. – Aktualnie w naszym kraju w charakterze freelancera pracuje około 3% ogólnie zatrudnionych w Polsce, podczas gdy w Europie wolnych strzelców jest ponad 15%, a w USA 22%. – mówi Przemysław Głośny, prezes zarządu Useme Sp. z o.o. Prognozy mówią o tym, że w Stanach Zjednoczonych w ciągu najbliższych pięciu lat ten odsetek zwiększy się do 40 % wszystkich zatrudnionych. W Polsce w ciągu trzech lat do ok. 10%, czyli ponad milion osób. W tej grupie mieszczą się zarówno fryzjerzy czy elektrycy – wszyscy pracujący na własny rachunek, zwykle poza biurem. Odrębną kwestią są freelancerzy sensu stricte, zajmujący się elektronicznymi usługami dla biznesu. Ich obecną liczbę estymujemy na ok. 120 tys., pracujących na własny rachunek specjalistów od programowania, grafiki, designu, tłumaczeń itp. Według analiz Useme.eu, liczba takich freelancerów w Polsce w ciągu 3 lat wzrośnie do co najmniej 200 tys. osób, a rynek, wart obecnie 8 mld zł, zwiększy się do poziomu co najmniej 14 mld w 2021 roku – dodaje Głośny z Useme.eu.

Freelancerzy mają problem z płatnościami od klientów

Z badań przeprowadzonych przez Useme.eu wynika, że to problem dla blisko 2/3 respondentów. Jednak tylko dla jednego na stu badanych takie niepokojące zjawisko występuje zawsze. Dla co dwudziestego pojawia się często, a dla co piątego od czasu do czasu. Dla 1/3 badanych taki problem występuje sporadycznie. Dla blisko 40% freelancerów taki problem w ogóle nie występuje.

Jak rozliczają się mobilni specjaliści ze swoimi klientami?

Ponad połowa współpracuje wykorzystując do tego umowę o dzieło, co piąty umowę zlecenie i wystawia rachunek. Jedna czwarta wystawia samodzielnie fakturę VAT. Blisko 50% badanych korzysta z Useme.eu lub innego rodzaju pośredników, aby rozliczyć współpracę.

Jak mobilni specjaliści pozyskują zlecenia?

Dla blisko 2/3 z nich głównym źródłem nowych klientów są rekomendacje i polecenia. Sześciu na dziesięciu ma stałych klientów. Połowa (49,2%) korzysta z portali ogłoszeniowych, aby pozyskać nowe zlecenia, a jedna trzecia w mediach społecznościowych. Co dziesiąty wolny strzelec sięga po zagraniczne portale ogłoszeniowe.

Freelancer – gdzie i dla kogo pracuje?

Znakomita większość respondentów (89,1%) wskazała domowe zacisze jako miejsce swojej pracy. Co trochę zaskakuje, zwłaszcza kiedy przeanalizujemy fakt, że jak grzyby po deszczu powstają coworkingowe biura.  Główną grupą docelową (68% badanych) polskich wolnych strzelców są małe i średnie firmy. Blisko połowa (48%) z freelancerów obsługuje osoby fizyczne.

Współpraca z klientem zagranicznym jest coraz popularniejsza wśród polskich freelancerów. Już co drugi z nich współpracuje z takimi firmami lub osobami fizycznymi. W tej  grupie najwięcej osób wykonuje od 1-5 zleceń miesięcznie, jednak prawie 20% wykonuje 5 i więcej zleceń zagranicznych każdego miesiąca, co oznacza, że w praktyce pracują jedynie dla klientów spoza Polski.

Jak dokształcają się wolni strzelcy?

Wolni strzelcy to grupa, która wyjątkowo dba o rozwój swoich umiejętności i jest na bieżąco z nowinkami w branży. Najpopularniejszą formą zdobywania wiedzy są blogi i serwisy tematyczne (75,1%), tuż za nimi plasują się książki i magazyny branżowe oraz kursy online. Nieco mniej osób korzysta z konferencji i webinarów (28,8%) oraz innych kursów stacjonarnych (7,4%). Jedynie 10,3% respondentów czuje się tak dobrze w swojej dziedzinie, że nie uważa za konieczne poszerzać dalej swojej wiedzy.

Doświadczenie oraz wiek wolnego strzelca

Ponad połowa respondentów wykonuje freelancing od 1 do 5 lat. Aż 9% respondentów zajmuje się pracą w charakterze Freelancera 10 lat i dłużej. Względem ubiegłego roku wzrosła również liczba ankietowanych deklarujących 3-5 lat pracy.

Freelancer w Polsce to przede wszystkim osoba młoda lub w średnim wieku. Ponad połowa (51,1%) to osoby w wieku 25-34 lata, 21% to 18-24 lata, a co piąty (19,5%) 35-44 lata. Blisko 8% osób to ludzie w wieku powyżej 45 lat. Względem badania z poprzedniej edycji, zmniejszyła się liczba osób poniżej 18 lat oraz w przedziale 18-24 lat, zwiększyła zaś w ww. największej grupie oraz wśród osób powyżej 45 roku życia.

Skąd jest wolny strzelec?

Freelancerzy to ludzie z dużych i średnich miast. Blisko 2/3 z nich mieszka właśnie w takich, w tym w miastach powyżej 400 tysięcy osób zamieszkuje 40,4% badanych, a w tych od 100 do 400 tysięcy mieszkańców przebywa co piąty (21,1%). Względem ubiegłego roku zwiększyła się liczba osób mieszkających na wsi i mniejszych miastach, co może świadczyć o rosnącej popularności zawodu freelancera.

Etat vs zawód freelancera – co lepsze?

Niemal połowa (47,4%) zapytanych nie chce przechodzić na etat, doceniając pracę na własny rachunek. 16,7% deklaruje chęć podjęcia stałej pracy mimo zleceń, 36% już pracuje na etat, traktując zlecenia jako źródło dodatkowego zarobku.

Tegoroczne badanie zostało przeprowadzone metodą CAWI i wzięło w nim udział 1002 freelancerów. Najliczniejszą grupę respondentów stanowią osoby między 25 a 34 rokiem życia, pochodzące z dużych miast (40,4%). W grupie badanych nieznacznie przeważają mężczyźni (56,7%).

Dlaczego przedsiębiorca e-commerce musi mieć dobry regulamin

Przez
Darek D
-

Regulamin sklepu internetowego jest najważniejszym dokumentem prawnym każdego serwisu lub sklepu internetowego. Stanowi on swego rodzaju wzorzec umowny, będący zbiorem praw i obowiązków zarówno klienta sklepu, jak i przedsiębiorcy prowadzącego e-działalność. Pomimo tego, że rynek e-commerce rozwija się bardzo dynamicznie, nadal wielu przedsiębiorców w ogóle nie ma regulaminu albo całkowicie zapomina o konieczności przystosowania go do nieustannie zmieniających się regulacji prawnych i specyfiki konkretnej działalności internetowej. Tymczasem prawidłowo sformułowany regulamin jest podstawą funkcjonowania e-działalności. Pomaga też uniknąć szeregu nieprzyjemnych konsekwencji w relacjach tak z klientem, jak i z organami państwa.

Czy posiadanie regulaminu jest obligatoryjne?

Wymóg sporządzenia regulaminu nie odnosi się do całej działalności e-commerce (art. 8 ust. 1 u.s.u.d.e. – ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną). Jak wynika z ustawy, jedynie podmioty świadczące usługi drogą elektroniczną są zobligowane do sporządzenia oraz udostępnienia regulaminu świadczenia usługi przed zawarciem umowy o świadczenie takich usług. Usługobiorca nie jest związany tymi postanowieniami regulaminu, które nie zostały mu udostępnione we wskazany sposób. Przykładem usługi elektronicznej jest np. sprzedaż biletów na wydarzenia kulturalne – jest ona w całości nadawana, odbierana lub transmitowana za pomocą sieci telekomunikacyjnej.

Pozostali przedsiębiorcy e-commerce, czyli przede wszystkim sprzedawcy, jeżeli nie świadczą równocześnie usług, są teoretycznie zwolnieni z obowiązku posiadania regulaminu. „Teoretycznie”, ponieważ każdy przedsiębiorca e-commerce prowadzący działalność w sieci musi spełnić szereg innych obowiązków.

Obowiązek informacyjny

Przede wszystkim regulamin sklepu internetowego to najlepszy sposób na spełnienie przez przedsiębiorcę obowiązku wynikającego z ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej, zobowiązującego do poinformowania konsumenta o określonych w tej ustawie okolicznościach. Dodatkowo wprowadzenie regulaminu gwarantuje, że klient sklepu będzie miał możliwość zapoznać się z jego postanowieniami, ponieważ niemożliwe jest sfinalizowanie transakcji w sklepie internetowym bez akceptacji postanowień regulaminu.

Odpowiednio sformułowany i kompletny regulamin pozwoli również przedsiębiorcy uniknąć niepotrzebnych kosztów – związanych chociażby z niepoinformowaniem konsumenta o prawie odstąpienia od umowy (w takiej sytuacji może on odstąpić od umowy nawet w ciągu roku od chwili otrzymania zakupionych produktów).

Treść regulaminu powinna zatem kompleksowo regulować funkcjonowanie netbiznesu – poczynając od zdefiniowania używanej terminologii, poprzez procedurę składania zamówienia i przebieg jego realizacji, aż po możliwości odstąpienia od umowy czy odpowiedzialność za wady sprzedawanych produktów. W regulaminie można również zamieścić informacje na temat polityki prywatności dotyczącej danych osobowych oraz na temat wykorzystywania plików cookies.

Klauzule abuzywne

Największej uwagi wymagają regulaminy serwisów internetowych, które kierują swoje produkty lub usługi do konsumentów. Takie regulaminy nie mogą bowiem zawierać niedozwolonych klauzul umownych (tzw. klauzul abuzywnych). Są to takie postanowienia umowy zawieranej z konsumentem, które kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy.

Stosowanie klauzul niedozwolonych może mieć szereg negatywnych skutków. Po pierwsze, klauzula abuzywna jest z mocy samego prawa nieważna, co oznacza, że nie rodzi ona żadnych skutków prawnych. Sprzedawca może również narazić się na kontrolę stosowanych przez siebie wzorców umowy ze strony Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. W konsekwencji na przedsiębiorcę może zostać nałożona dotkliwa kara finansowa w wysokości do 10% przychodów za poprzedni rok rozliczeniowy. Bez wątpienia taka sytuacja wiąże się również z obniżeniem renomy danego przedsiębiorcy i antyreklamą w przypadku opublikowania danych w rejestrze klauzul niedozwolonych prowadzonym przez Prezesa UOKiK. Ponadto przedsiębiorca e-commerce stosujący niedozwolone zapisy w swoim regulaminie może również zostać pozwany w ramach tzw. kontroli abstrakcyjnej przed Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Dla przykładu, jednym z najczęstszych problemów, przed którymi chcą zabezpieczyć się e-przedsiębiorcy, jest sytuacja, gdy na stronie sklepu pojawia się błędna cena produktu lub informacja o jego dostępności. Nie mogą oni jednak wprowadzić do regulaminu postanowienia, iż sprzedawca może anulować zamówienie, gdy jego realizacja okaże się niemożliwa, ponieważ będzie to klauzula niedozwolona. W takim przypadku dobrym rozwiązaniem może być natomiast odpowiednie zdefiniowanie chwili zawarcia umowy, np. poprzez wskazanie, że złożenie zamówienia nie prowadzi do zawarcia umowy, ale jest ofertą zawarcia umowy składaną przez klienta. Takie rozstrzygnięcie umożliwi sprzedawcy reakcję na błąd, który pojawił się w sklepie, lub niemożność realizacji zamówienia poprzez poinformowanie klienta o nieprzyjęciu oferty zawarcia umowy. Opisana sytuacja pokazuje, jak ważne jest precyzyjne i skrupulatne sformułowanie regulaminu.

Zaufanie klientów podstawą budowania e-biznesu

Odpowiednio skonstruowany regulamin buduje pozytywny wizerunek firmy i rodzi zaufanie, a precyzyjne sformułowanie go to najlepszy sposób na uniknięcie konfliktów lub nieporozumień z klientami. Jakość i sposób przygotowania regulaminu świadczą o profesjonalnym podejściu do klienta oraz dają mu poczucie solidności i wysokiej jakości świadczonych usług, co bez wątpienia przekłada się na wyniki sprzedaży. Powierzenie przygotowania regulaminu wykwalifikowanym prawnikom, specjalizującym się w pomaganiu e-przedsiębiorcom, pozwoli na stworzenie regulaminu spełniającego potrzeby konkretnego podmiotu oraz zapewni jego zgodność z obowiązującymi przepisami, a w efekcie zminimalizuje ryzyko związane z działalnością w Internecie.

Jeżeli posiadamy już regulamin, warto pomyśleć o przeprowadzeniu audytu, w trakcie którego możliwe będzie zweryfikowanie treści istniejącego dokumentu pod kątem występowania klauzul niedozwolonych i zgodności z obowiązującym prawem oraz zredagowanie postanowień wymagających skorygowania.

Radca prawny Robert Nogacki, Kancelaria Prawna Skarbiec

1...284285286...448Strona 285 z 448

Ważne Informacje

Rolnictwo pod presją kosztów, klimatu i barier regulacyjnych

Co się dzieje
Innowacje szansą na większą odporność gospodarstw - wynika z raportu "The Resilience Gap: Innovating for European Agriculture" przygotowanego na zlecenie firmy Bayer Rolnictwo mierzy się...

Jak skutecznie projektować cyfrową architekturę miast?

Artykuł Promowany
Kto powinien wyznaczać kierunek cyfrowej transformacji miast, jak skutecznie wykorzystywać dane i sztuczną inteligencję oraz skąd pozyskiwać środki na rozwój? Odpowiedzi na te pytania...

Dassault Systèmes i Vertiv łączą siły, by przyspieszyć projektowanie i wdrażanie fabryk opartych na sztucznej...

Co się dzieje
Firma Dassault Systèmes i Vertiv Holdings Co. ogłosiły nawiązanie współpracy, której celem jest umożliwienie konfiguracji, symulacji i weryfikacji infrastruktury fabryk opartych na sztucznej inteligencji...

SYSTRA i Dassault Systèmes nawiązują współpracę technologiczną w obszarze nowej generacji wirtualnych bliźniaków dla...

Co się dzieje
Podczas targów InnoTrans 2026 firmy SYSTRA i Dassault Systèmes ogłosiły nawiązanie współpracy technologicznej w zakresie inżynierii cyfrowej, skoncentrowanej na nowej generacji wirtualnych bliźniaków. Firmy...

PLASTPOL 2027: międzynarodowa branża tworzyw i technologie w działaniu

Co się dzieje
Ponad 600 wystawców z różnych stron świata, w tym globalne firmy i coraz silniejsze reprezentacje m.in. ze Skandynawii - XXXI Międzynarodowe Targi Przetwórstwa Tworzyw...

Expo Kielce to Targi Kielce w nowej odsłonie: firma stawia na bardziej uniwersalną nazwę

Co się dzieje
Jedna trzecia wystawców to firmy zagraniczne, rośnie liczba międzynarodowych partnerstw i gości spoza Polski. Targi Kielce odpowiadają na te zmiany rebrandingiem i od września...
© Copyright 2020-2026 - ManagerOnline