Doskonały projekt architektoniczny z charakterystyczną rzeźbą kinetyczną, profesjonalna realizacja i przyjazne środowisku rozwiązania – tak w skrócie można opisać Pawilon Polski na kończącym się 31 marca Expo Dubai 2020.

Za budowę pawilonu będącego wizytówką Polski na wystawie światowej odpowiadało konsorcjum Grupy MTP i FM Aldentro. Polska ekspozycja otrzymała nagrodę dla najlepszego dużego pawilonu w konkursie EXHIBITOR Magazine’s Expo 2020 i tytuł najpiękniejszego pawilonu przyznany przez „The National”. 30 marca do tych nagród dołączył srebrny medal w prestiżowym konkursie Dubai Official Participant Awards w kategorii „Exhibition Design Self- -built pavilions”, organizowanym przez Bureau International des Expositions, organizację odpowiedzialną za wybór krajów-gospodarzy przyszłych Expo. Unikalna elewacja została zaprojektowana, wykonana oraz zamontowana przez ekspertów z firmy Veki. Przez sześć miesięcy naszą prezentację narodową odwiedziło ponad milion gości.

– Jednym z większych wyzwań było przystosowanie do gorącego, wilgotnego i wietrznego klimatu Dubaju. Podczas budowy różnica temperatury między zimową Polską a ZEA wynosiła momentami prawie 40 stopni. Latem termometry wskazywały rekordowe wyniki, a temperatura dochodziła nawet do 50 stopni C. Fachowcy wykonujący pracę fizyczną musieli w krótkim czasie przystosować organizm do aktywności w takich warunkach – tłumaczy Tomasz Kobierski. – Wyzwaniem był transport wszystkich materiałów budowlanych oraz wyposażenia wnętrz do ZEA. Wysłaliśmy aż 53 transporty, głównie drogą morską. Materiały budowlane zajmowały aż 20 kontenerów. Część elementów niezbędnych do budowy i wyposażenia pawilonu była transportowana drogą powietrzną – w samolotach typu cargo, a nawet w jednostkach pasażerskich.

Do Dubaju zostały przewiezione także rośliny tworzące jedną ze stref prezentacji Polski „Inspired by nature”. Czarna porzeczka, chmiel, pokrzywa czy niecierpek – na ekspozycję musiały pokonać tysiące kilometrów. Łącznie w siedmiu dużych donicach zaprezentowano tu prawie 70 gatunków roślin występujących naturalnie w Polsce.

W budynku zastosowano rozwiązania przyjazne środowisku. Na całej powierzchni dachu zainstalowano klasyczne panele fotowoltaiczne. Ponadto zastosowano też system z innowacyjnymi ogniwami perowskitowymi, wyprodukowanymi przez polską firmę Saule Technologies. Instalacja składa się z 20 pionowych liniowych elementów taśm fotowoltaicznych. Dzięki technologii druku ink-jet cienkie i elastyczne ogniwa perowskitowe są zintegrowane bezpośrednio z elewacją pawilonu i dostosowane do jego stylu architektonicznego. Generowana przez nie energia służy do ładowania telefonów. Dzięki temu każdy gość pawilonu może skorzystać z ogólnodostępnych złączy USB, a tym samym z zielonej energii. To wynalazek, który ma zrewolucjonizować fotowoltaikę, a jego wynalazczynią jest polska fizyczka Olga Malinkiewicz.

Maciej Siembieda, pisarz, reporter i manager, mówi o tym, czy w naszym kraju można
utrzymać się z pisania książek, opowiada o swojej najnowszej powieści i źródłach inspiracji.

Można w Polsce żyć z pisania?

Powiem prawdę, jeśli doprecyzujesz pytanie. Z jakiego pisania? Bo można pisać teksty piosenek disco polo, scenariusze telenowel, donosy albo publicystykę, z której wynika, że jest świetnie, i wtedy można żyć z pisania. Podejrzewam, że nawet nieźle.

A z pisania powieści?

Też można, ale to przywilej nielicznych. Jak uczy polska rzeczywistość, żeby być zamożną pisarką lub zamożnym pisarzem, trzeba mieć wytwórnię bardzo popularnych kryminałów wydawanych w ilości pół tuzina rocznie albo pisać romanse erotyczne uszyte z lateksu,
albo dostać literackiego Nobla.

Mógłbyś napisać powieść pornograficzną?

To już bym chyba wolał tego Nobla…

A kryminał?

Moje książki stoją na półce z kryminałami. Pierwsza powieść o poszukiwaniu tajemniczego obrazu Matejki dostała nominację do Nagrody Kryminalnej Piły, kolejna książka znalazła się w finałowej siódemce Nagrody Wielkiego Kalibru, przyznawanej przez Międzynarodowy Festiwal Kryminału, choć nie było tam ani zbrodni, ani śledztwa, ani niczego kryminalnego. To samo wyróżnienie spotkało „Kukły” kilka dni temu. Też są nominowane do Wielkiego Kalibru i też bez zbrodni. Pojęcie kryminału jest dziś bardzo szerokie, zasysa też książki sensacyjne, szpiegowskie czy takie jak moje – poświęcone zagadkom z przeszłości, sprawom, które działy się dawno temu, ale ciągle nie dają komuś spać.

Dodajmy, że zawsze są to sprawy oparte na faktach.

To, co teraz powiedziałeś, też jest oparte na faktach.

Łatwiej się pisze historie prawdziwe?

Takie pisanie jest znacznie bardziej zdyscyplinowane i jakkolwiek banalnie to zabrzmi: prawdziwsze. Poza tym opowiadanie historii, które rozegrały się w rzeczywistości, pozwala na research. Zbieranie materiału, dociekanie prawdy, grzebanie, sprawdzanie, dochodzenie. Uwielbiam to. Nigdy bym nie oddał tej fantastycznej przygody w zamian za największe zakresy wyobraźni i umiejętności zmyślania. Zresztą czytelnicy by mi tego nie wybaczyli. Obawiam się, że książka wyssana z palca mogłaby być moją porażką, nawet gdyby była Bóg wie jak emocjonująca.

Kryminały na faktach sprzedają się lepiej?

Gorzej. Klasyczny kryminał, nie „true crime”, ale kryminał wymyślony przez autora, ma większą widownię i ciągle jest w Polsce szalenie modny. Dość powiedzieć, że na tegoroczny konkurs Wielkiego Kalibru, o jakim wspomniałem, wydawcy wysłali ponad 450 powieści kryminalnych wydanych w 2021 r. 450 zgłoszono do konkursu, ale ile nie zgłoszono? To ile powstaje kryminałów w Polsce? Dwa dziennie?

I wszystkie się sprzedają?

Znikomy procent się sprzedaje, a raczej – przyzwoicie sprzedaje. Olbrzymia społeczność debiutantów nieustannie kuszonych przez wydawnictwa i mamionych przez firmy oferujące usługi z zakresu self-publishing dopłaca do swoich książek, aby tylko zaistnieć.

Owczy pęd?

Może nie aż tak. Raczej spontaniczny połów pereł na bardzo dużym akwenie z nadzieją, że w którejś z tysięcy muszli znajdzie się skarb.

Wydawcom się to opłaca?

Wydawcy nadal bardzo wierzą w kryminał, choć pojawiają się już nieśmiałe przestrogi, że to może być bańka. Ale to tak jak z nieruchomościami w Sopocie. Ceny sięgnęły kosmosu, inflacja zamienia kredyty hipoteczne w dożywotnie wyroki ubóstwa, Putin straszy rakietami zainstalowanymi tuż obok w Kaliningradzie, a popyt nie maleje. Kupowanie na górce jest naszym narodowym sportem ekstremalnym. Pisanie najwyraźniej też.

To dlatego mogą z niego żyć nieliczni?

Gdyby rynek chciał utrzymać wszystkich, którzy w Polsce przejawiają wolę pisania, wskaźnik czytelnictwa musiałby się potroić.

Bo jest słaby…

Przez grzeczność nie zaprzeczę. Coś ci opowiem: Dawno temu pracowałem dla Orkli jako redaktor naczelny „Nowej Trybuny Opolskiej”, której Norwegowie byli współwłaścicielami. Kiedyś, podczas jakiegoś międzynarodowego spędu naczelnych gazet Orkli posadzono mnie obok skandynawskiego nieszczęśnika, którego dziennik miał tylko sześć wydań w tygodniu i wszyscy się z niego przez to śmiali, bo wszyscy w Norwegii mieli siedem wydań, łącznie z niedzielnym. No więc jak ten nieszczęśnik się dowiedział, że moja gazeta też ma tylko sześć wydań, to się strasznie uradował i z miejsca pokochał mnie jak brata. Najwyraźniej nie wiedział, że w Polsce wszystkie gazety tak mają. I dawaj dociekać. „Jaki masz nakład w poniedziałek?” – pyta. Ja: „Pięćdziesiąt tysięcy”. Norweg aż podskoczył. „Ja też! – krzyknął. Ja też pięćdziesiąt. A w piątek?”. „Osiemdziesiąt” – odpowiadam i wyjaśniam: „Dodajemy program telewizyjny”. On: „My też mamy osiemdziesiąt i też dodajemy program!”. Potem zaczęliśmy porównywać liczbę stron poszczególnych wydań i wszystko było identyczne, wyobrażasz sobie? On się dowartościował, że wcale nie jest najgorszy, ja się poczułem Europejczykiem i byliśmy bardzo szczęśliwi do momentu, gdy Norweg zepsuł wszystko ostatnim pytaniem: „A ilu ludzi mieszka w regionie, w którym wychodzi twoja gazeta?”.  „Milion” – odpowiedziałem. Popatrzył na mnie dziwnie. „Aha – szepnął. – Bo u mnie sto tysięcy”. Oto brutalna prawda o polskim czytelnictwie. Z książkami jest oczywiście lepiej niż z gazetami, ale szału nie ma. W ubiegłym roku zanotowano rekordowo wysoki poziom czytelnictwa wynoszący 42 proc. Przez pandemię, jak sądzę.

Wracając do zarobków pisarzy. Mógłbyś żyć z pisania?

PIT-u do publikacji nie udostępnię, ale zgrzeszyłbym, gdybym narzekał. Kredytów nie mam, potrzeb też coraz mniej, a mój czytelnik to pewny i szczodry chlebodawca.

Ile z 40–50 zł ceny okładkowej dostaje pisarz?

Jeśli ma dobry kontrakt i wysokie tantiemy, to około 4 zł. Ale to też przywilej nielicznych. Reszta plasuje się w okolicach 3 zł, a pozostali jeszcze niżej.

?!

W branży nikogo to specjalnie nie szokuje. Tak się po prostu dzieli tort. Ponad połowę – 50 i więcej procent zgarniają dystrybutorzy. Czyli z okładkowych czterdziestu złotych zostaje dwadzieścia lub mniej. Wydawnictwo musi z tego opłacić swoje służby: redakcję, korektę, grafika, skład, łamanie, druk, papier, logistykę. I rzecz najbardziej kosztowną: promocję. Bez niej w dzisiejszej lawinie propozycji wydawniczych nawet literacki geniusz ma szansę zostać zdeptany przez tłum.

Powiesz kilka słów o swojej najnowszej powieści?

Tym razem to polsko-grecka saga, ale uszyta na podszewce kryminalnej. Opowiada historię czterech bohaterów: Kostasa – partyzanta z wojny domowej w Grecji, który trafia do tajnego szpitala na wyspie Wolin, bo Polska po cichu pomagała lewicowemu ruchowi oporu i na przełomie lat 40. i 50. przygarnęliśmy  kilkanaście tysięcy Greków. Do tego dochodzi story o jego synku Janisie – bokserze Gwardii Wrocław, i dwie opowieści z Gdyni: O „Sacharynie” – słynnym przedwojennym przemytniku, chodzącym przez granicę z Wolnym Miastem Gdańsk, i jego wychowanku „Zulusie” – gangsterze z czasów PRL. Te cztery wątki, pozornie odległe, łączą się w kopalni uranu w Kletnie na Dolnym Śląsku, skąd Sowieci wydobyli kilka lat po wojnie 20 ton rudy uranu, co pozwoliło zbudować ponad 300 bomb o sile rażenia tej, która spadła na Hiroszimę.

Brzmi intrygująco. Sprzeda się?

Z przedsprzedaży w Empiku wynika bardzo dobra prognoza, ale to niełatwy rynek. Tu czasami o sukcesie decyduje impuls: ważna nagroda, sprzedaż praw do ekranizacji albo… opinia jakiegoś megacelebryty. Takie czasy.

rozmawiał Piotr Cegłowski

Już po raz szósty prestiżowy portal, ukazującego się od 1995 roku, magazynu Fast
Company przyznał World Changing Ideas Awards. Nagradza nimi firmy i organizacje, które
wprowadzają innowacyjne rozwiązania w dziedzinie zrównoważonego rozwoju.

O randze przedsięwzięcia najlepiej świadczy liczba 3000 zgłoszeń z całego świata – w dziedzinie transportu, edukacji, żywienia, technologii, zdrowia i sprawiedliwości społecznej. Poniżej przytaczamy kilka przykładów wyróżnionych rozwiązań.

W kategorii żywienia nagrodzono system, śledzący świeżość artykułów spożywczych. Dlaczego? W samych tylko Stanach Zjednoczonych w ciągu roku trafia na śmietniki 30-40 proc. żywności. Grupa studentów z Berkeley zaprojektowała system przypominający o terminach przydatności do spożycia zawartości lodówki. Na drzwiczkach chłodziarki umieszcza się niewielkie magnetyczne panele, które zmieniając kolor informują, co należy zjeść w pierwszej kolejności. Systemem steruje mobilna aplikacja, która zbiera niezbędne dane z paragonów sklepowych.

Dla wegan, choć nie tylko, szczególnie ciekawa jest technologia zastosowana przez Perfect Day z Berkeley do produkcji fermentacji białka mlecznego, nie różniącego się w smaku z pochodzącym od krowy. Oznacza to, że wegańskie sery mogą być takie same jak naturalne. Firma promuje linię własnych produktów – od lodów po ser śmietankowy i białko w proszku. Co ciekawe, jej wolne białko serwatkowe w porównaniu z wytwarzanym w tradycyjnej mleczarni pozwala zaoszczędzić podczas produkcji 60 proc. energii i 99 proc. wody. Z kolei Impossible Pork udowodnił, że wieprzowinę można zastąpić doskonałym zamiennikiem pochodzenia roślinnego.

W dziedzinie energetyki przełomowe znaczenie może mieć wynalazek kolumbijskiego startupu Edina, który zatrudnił przedstawicieli rdzennych mieszkańców północnej Kolumbii, aby wspólnie zaprojektować WaterLight. W tym nowatorskim urządzeniu morska woda w procesie jonizacji wytwarza energię elektryczną. Z zaledwie pół litra słonej wody można wyprodukować energię potrzebną, by… przez 45 dni ładować baterie telefonu, radioodbiornika czy też niewielkiej lampy. Z rozwiązania tego ma szansę skorzystać ponad 750 mln ludzi mieszkających na terenach z dostępem do morza.

Belgijski deweloper Ion szukając zrównoważonych alternatyw grzewczych dla nowej dzielnicy mieszkalnej wVeurne, podjął współpracę PepsiCo. Koncern zaproponował, by wykorzystać do ogrzewania osiedla – zamiast gazu ziemnego – parę z fabryki chipsów Lay-’s. Para powstała przy gotowaniu 20 ton ziemniaków na godzinę podgrzewa wodę, co ogranicza emisję dwutlenku węgla. Projekt dotyczy 500 mieszkań i obliczony jest na 10 lat.

Ciekawy pomysł w dziedzinie fotowoltaiki promuje GAF Energy spółka należąca do największej na świecie firmy dekarskiej. Są to małe panele, które można przybić do dachu jak zwykły gont. Biorąc pod uwagę fakt, że rynek dekarski jest 20 razy większy niż solarny, zaangażowanie tak duże firmy może przyspieszyć popularyzację energooszczędnej technologii.

Potencjalni nabywcy domów mogą zweryfikować swoje plany pod kątem zagrożeń klimatycznych korzystając z Redfin’s ClimateCheck. Narzędzie dostępne jako open source podpowiada architektom, jak zaprojektować domy odporne na zmiany klimatu, uwzględniając lokalne warunki pogodowe. Pomaga uwzględnić w projekcie nowatorskie rozwiązania, jak np. ściany termowizyjne zaprojektowane do wychwytywania ciepła ze światła słonecznego. Podobną filozofią kierowali się twórcy BlocPower, które wykorzystuje specjalistyczne oprogramowanie do modelowania budynków, pod kątem zużycia energii.

Think Tank, który powstał przy Fundacji Wizja Rozwoju, celnie prognozuje, analizuje i komentuje ważne wydarzenia gospodarcze. Opowiada o tym prezes Fundacji Andrzej Michalak. 

Jak doszło do powstania Think Tanku przy kierowanej przez pana Fundacji?

Współpracujący z nami eksperci zbudowali znakomity i aktywny zespół, który wciąż jeszcze się rozrasta. Tak właśnie, w sposób naturalny, ukształtował się Think Tank, który analizuje i komentuje najważniejsze fakty gospodarcze. Zespół spotyka się przy okazji różnych wydarzeń nie tylko na Pomorzu, ale też na terenie kraju. Przedstawiciele Think Tanku kontaktują się z mediami i przedstawicielami biznesu oraz środowiskami, które są zainteresowane tematyką gospodarczą i geopolityczną.

Czy są to eksperci reprezentujący Pomorze?

Część z nich tak, ale współpracujemy ze specjalistami z całej Polski. Organizowane przez nas Forum Wizja Rozwoju to duża konferencja, która koncentruje się na wydarzeniach gospodarczych istotnych dla kraju. Często mówimy też o przedsięwzięciach wychodzących poza granice, jak np. Baltic Pipe. Oczywiście, tematyka związana z Pomorzem jest dla nas szczególnie ważna, zwłaszcza w kontekście tego, co się będzie działo w najbliższej i dalszej przyszłości. Dużo uwagi poświęcamy energetyce, wykorzystaniu wodoru, przekopowi Mierzei Wiślanej i wielu innym działaniom strategicznym ważnych dla Polski. Nasi eksperci reprezentują środowiska akademickie i biznesowe. Są wśród nich przedstawiciele instytutów i uczelni, którzy rozumieją biznes i nierzadko mają doświadczenie z rad nadzorczych i zarządów różnych przedsiębiorstw. W związku z tym nie teoretyzują, lecz odnoszą się do rzeczywistości gospodarczej.

Jakimi sprawami ostatnio zajmował się Think Tank?

Przez wiele miesięcy siłą rzeczy główny temat stanowiła pandemia i jej oddziaływanie na gospodarkę. Była ona sprawdzianem tego, jak ważny jest kapitał narodowy. Podmioty z polskim kapitałem bardzo szybko i sprawnie reagowały na wymogi rzeczywistości, angażując się w różne formy pomocy. Wykazały się też zdolnością do dywersyfikacji produkcji, umiejętnością elastycznego dostosowania się do zmieniających się warunków. Wiele podmiotów przeorganizowało działalność, opracowując nowe strategie wykorzystania potencjału parku maszynowego i zasobów ludzkich.

Wspomniał pan, że wiele uwagi poświęciliście problematyce kanału żeglugowego na Mierzei Wiślanej, który wkrótce zostanie uruchomiony.

Znamy już termin – wydarzy się to 17 września tego roku. Jest to data symboliczna, odwołująca się do wtargnięcia Armii Czerwonej na terytorium Polski w 1939 roku. Przekop Mierzei uniezależni żeglugę na Zalewie Wiślanym od działań Rosji. Nasi eksperci od lat podkreślali, jak ważna i uzasadniona jest to inwestycja. Słuszność decyzji o jej rozpoczęciu najlepiej widać z perspektywy czasu i tego, co się dzieje na Ukrainie… Port w Elblągu, który uzyska nieskrępowany dostęp do Bałtyku, zwiększy możliwości przeładunkowe portu gdańskiego, ponieważ przejmie część transportu drobnicowego. Będzie to impuls rozwojowy działalności gospodarczej wokół Elbląga. Co więcej, zakładamy, że powstanie około tysiąca nowych miejsc pracy.

Pozytywnym efektem ubocznym dyskusji o przekopie Mierzei była eksplozja patriotyzmu lokalnego w Elblągu.

W tej sprawie obowiązywała zgoda ponad podziałami. Mieszkańcy zdają sobie sprawę, ile dla nich znaczy ta inwestycja. Odrzucają argumenty polityków, którzy lepiej wiedzą, co jest ważne lokalnie, choć patrzą z pozycji Warszawy. Samorządowcy i reprezentanci regionu we władzach centralnych wspólnie wsparli ideę budowy kanału żeglugowego. Także eksperci Think Tanku podkreślali od samego początku, że o tej inwestycji trzeba mówić wyłącznie w kontekście gospodarczym, a nie politycznym. Powtarzali: mówmy o korzyściach dla regionu i społeczeństwa, dla wszystkich mieszkańców. Inwestycja w znaczący sposób zwiększa potencjał przeładunkowy w portach. Jeżeli zapomnimy o sporach natury politycznej koncentrując się wyłącznie na aspekcie ekonomicznym tego przedsięwzięcia, możemy powiedzieć: to znakomicie, że projekt jest realizowany i że wkrótce zostanie ukończony. Tematyka przekopu Mierzei Wiślanej pojawi się podczas jubileuszowego, 5. Forum Wizja Rozwoju w Gdyni, 20 i 21 czerwca tego roku. Przewidujemy kolejny panel poświęcony tej sprawie.

W mediach pojawiło się sporo informacji bardzo krytycznie przedstawiających możliwości portu w Elblągu.

Trzeba powiedzieć wprost, że to są fake newsy. Specjaliści, którzy są związani ze środowiskiem portowym w Elblągu oraz w Gdańsku i Gdyni, ale też armatorzy i firmy transportowe stwierdzają: nie będziemy czekać na rozbudowę portu, zamierzamy realizować przewozy od chwili otwarcia kanału na Mierzei Wiślanej. Powinniśmy więc poprosić krytyków o informacje, co mają na myśli deprecjonując możliwości portu w Elblągu – głębokość zanurzenia statków, gabaryty towarów, czy wielkość jednostek pływających? Elbląg, tak jak każdy port, ma swoje ograniczenia, ale może obsłużyć znaczne ilości towarów masowych. Prezes portu gdańskiego podkreśla, że jest to bardzo ważna inwestycja. Może więc zamiast polityków, którzy mają swoje własne interesy, lepiej słuchać
ekspertów i skupiać się wyłącznie na merytorycznych dyskusjach? Trzeba poważne odpowiadać na prześmiewcze głosy, że Elbląg to port, który będzie obsługiwał kajaki i żaglówki, bo to zwyczajnie nie jest prawdą.

A co wasz Think Tank mówi o planowanych morskich farmach wiatrowych.

I tym razem dotykamy kwestii, która nie powinna budzić żadnych wątpliwości. To szansa na pozyskanie znacznych ilości zielonej energii. Potencjał wynikający z warunków klimatycznych Bałtyku, czyli wiatru, jest olbrzymi. Warto przypomnieć, że temat ten został wpisany do strategii rozwoju energetyki w Polsce. Podczas ostatniego Forum poświęciliśmy mu cały blok, składający się z kilku paneli, pokazujący m.in. w jaki sposób powstawały regulacje prawne, jak wyglądał wybór partnerów, wykonawców oraz podwykonawców inwestycji. Chciałbym podkreślić, że Forum Wizja Rozwoju pomaga w kreowaniu decyzji strategicznych. Eksperci postawili pytanie, czy port instalacyjny, którego zadanie stanowi obsługa tej gigantycznej inwestycji, powinien zostać ulokowany w Gdyni, czy też w Gdańsku. Po kilku miesiącach wstępna decyzja o lokalizacji została zamieniona i port powstanie w Gdańsku. Może on zostać wykorzystany również przy planowanej produkcji wodoru, który ma szansę stać się kolejnym cennym alternatywnym źródłem energii. Oczywiście, w takim przypadku pojawią się kwestie specjalistycznej logistyki, transportu i magazynowania. Jesteśmy coraz bliżej ostatecznych ustaleń i rozpoczęcia prac wykonawczych.

Jesienią powinien zostać uruchomiony gazociąg bałtycki, czyli Baltic Pipe.

Od wielu lat powtarzamy, że musimy uniezależnić się energetycznie od Rosji. Temat ten powracał na każdej naszej konferencji. Obecne wydarzenia na Ukrainie pokazują, że mieliśmy rację. Baltic Pipe daje nam szansę pozyskiwania dużego potencjału energetycznego z Morza Północnego, stwarza perspektywę całkowitego odcięcia się od gazu z Rosji. Przesył zostanie uruchomiony już w październiku. Inwestycja napotykała po drodze przeróżne przeszkody. Mogła zostać wstrzymana na terytorium Danii, ze względu na protesty ekologów dotyczące zagrożenia pewnych gatunków zwierząt. Okazało się to jednak nieprawdą i prace wznowiono. To niezwykle ważne przedsięwzięcie stanowi zagrożenie dla rosyjskich interesów i usiłowano je blokować na różne sposoby.

Uniezależnienie energetyczne od Rosji to także kwestia węgla i ropy. Podobno nasze porty nie są dość wydajne, by przeładowywać potrzebne ilości tych węglowodorów.

W dużej mierze to kwestia logistyki. Ale rzeczywiście, potrzebne są nam inwestycje w tzw. suche porty, umożliwiające szybkie wywożenie i składowanie w głębi lądu. Spójrzmy, na przykład, na Barcelonę: posiada ona suche porty pod Walencią i Madrytem, a nawet w okolicach Lyonu we Francji. U nas realizowane są inwestycje dotyczące infrastruktury kolejowej w porcie w Gdyni i w Gdańsku, co spowoduje, że wkrótce będzie można sprawnie przewozić jeszcze więcej towarów docierających drogą morską. Słowem, musimy na różne sposoby zwiększać możliwości przeładunkowe.

rozmawiał Piotr Cegłowski

Największe problemy mają nasi południowi sąsiedzi. W Czechach już od dziewięciu miesięcy notuje się galopującą inflację. W lutym osiągnęła poziom ponad 11 proc., a w marcu – około 12 proc. Wojna w Ukrainie pogłębiła ten problem, drastycznie  wzrosły ceny paliw i energii. A to z kolei przełożyło się na transport, sektor spożywczy i budownictwo. Tego rodzaju problemów kraj nie przeżywał od 24 lat. Jak poinformował czeski urząd statystyczny, w ciągu ostatniego roku ceny wzrosły o 12,7 proc.

Dlaczego inflacja jest tak bardzo widoczna i dokuczliwa właśnie nad Wełtawą? Czechy to niewielki kraj, którego mieszkańcy musieli się przyzwyczaić do tego, że wielkie koncerny uważają go za rynek zbytu drugiej kategorii. A to zakłóciło relację popyt-podaż i w wielu sytuacjach uprzywilejowało producentów i dystrybutorów kosztem nabywców.

Mieszkańcy przygranicznych województw często spotykają Czechów w marketach oferujących materiały budowlane i meble. Dlaczego? Różnice cen między obu krajami sięgają 30 proc. Dotyczy to przede wszystkim artykułów, które wymagają specjalistycznego transportu. Drobne przedmioty, mieszczące się w osobowym aucie, mają zbliżone ceny.

Co ciekawe, podobnie wygląda to na południu Czech. Morawianie regularnie jeżdżą na zakupy do przygranicznych austriackich marketów, ponieważ działa tam identyczny schemat. Łóżko lub szafę można kupić w wiedeńskim sklepie znanej sieci o jedną trzecią taniej niż w Brnie. Dyskryminację rynku czeskiego widać także na przykładzie artykułów spożywczych: jeśli nawet po obu stronach granicy mają podobne ceny, to w Austrii opakowania są większe, a produkty cechuje wyższa jakość.

Mały rynek czeski był zbyt słaby, by wymusić na operatorach telefonii komórkowych ceny zbliżone do polskich. Obowiązują tam zasady jak u nas co najmniej 10 lat temu. Słowem, użytkowanie telefonu komórkowego jest tam średnio dwukrotnie droższe niż w Polsce.

Przykłady takie można by mnożyć. Nie sposób nie wspomnieć o tym, że w Czechach brakuje małych sklepów ze świeżymi warzywami i owocami. Ten segment rynku przejęły firmy potentata branży – byłego premiera Andreja Babiša. W związku z tym szczypiorek lub jabłka można kupić tylko w supermarketach. O jakości tych towarów nawet nie warto wspominać…

Kiedy zaczęły się problemy inflacyjne, Czesi, podobnie jak my, zaczęli na potęgę kupować nieruchomości. Nagle okazało się, że domy lub mieszkania, które nie znajdowały nabywców od wielu miesięcy, a nawet lat, stały się łakomym kąskiem. W atrakcyjnych turystycznie miejscowościach – np. w Mikulovie, tuż przy granicy austriackiej, odwiedzanym przez tysiące podróżujących na południe Polaków – ceny nieruchomości wzrosły dwukrotnie.

Kiedy pieniądze zaczynają parzyć w ręce jak gorący kartofel, rynek błyskawicznie reaguje podwyżkami. A to wymusza reakcję na najwyższym szczeblu. Narodowy Bank Czech podwyższył na razie główną stopę procentową do 5 proc., a zdaniem ekspertów w maju podniesie ją o kolejnych 50 punktów bazowych. Dobre efekty przyniosły interwencje banku na rynku walutowym: w ciągu roku korona wzmocniła się w stosunku do euro aż o 6 proc.

Nie zmienia to faktu, że inflacja sieje spustoszenie w czeskiej gospodarce, ale nie tylko tam. Proces ten, aczkolwiek o różnym natężeniu, dotknął już wielu krajów. Ekonomiści mierzący inflację posługują się wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych, w skrócie CPI. Odzwierciedla on ceny najważniejszych towarów i usług, z których korzystają gospodarstwa domowe. Są to: artykuły codziennego użytku (np. żywność lub benzyna), dobra trwałe (np. odzież, AGD, RTV) oraz usługi. Wszystko to składa się na koszyk konsumpcyjny, co umożliwia wyliczenie rocznej stopy inflacji na podstawie porównania wartości koszyka w określonym miesiącu obecnego i poprzedniego roku.

Europejski Bank Centralny w strefie euro posługuje się zharmonizowanym wskaźnikiem cen konsumpcyjnych, czyli HICP. Oblicza się go według dokładnie takiej samej metody pozwalającej na precyzyjne śledzenie zmian cen w gospodarce. Co miesiąc obserwatorzy cen zbierają około 1,8 mln danych, odwiedzają ponad 200 tys. punktów w blisko 1600 miastach. W każdym kraju biorą pod lupę 700 określonych towarów i usług. Dzięki temu Bank Centralny może szybko reagować na niepokojące informacje. Według najnowszych danych np. w Niemczech HICP wyniósł w ubiegłym miesiącu 7,6 proc., o 2 proc. więcej, niż przewidywano. W poszczególnych krajach strefy euro wskaźnik ten prezentuje się rozmaicie, najgorzej w krajach bałtyckich, gdzie przekracza 10 proc. Niepokojące informacje dotyczą też Rumunii. W marcu inflacja wyrażona w CPI wyniosła tam 10,2 proc. rok do roku. Światowa gospodarka to sieć współzależności, które oddziałują na wszystkie kraje i nie omijają ekonomicznego lidera: w Stanach Zjednoczonych wskaźnik inflacji CPI w marcu wzrósł do 8,3 proc. rok do roku. A to oznacza kolejny inflacyjny rekord w tym kraju. Trudno powiedzieć, czy wskaźnik będzie dalej rósł, ponieważ po wybuchu wojny na Ukrainie bardzo wysoko, ale na krótko, poszybowały ceny paliw – benzyny i oleju opałowego. Koncerny ulegające panice kupiły dużo bardzo drogiej ropy, którą muszą teraz sprzedać, ale rynek i tak wymusił obniżki. Na wschodnim wybrzeżu w połowie lutego zaatakowała zima, co spowodowało wzrost popytu na olej. Ci, którzy zrobili zapasy, teraz żałują… Amerykańscy komentatorzy chwalą działania rządu, który aktywnie walczy z inflacją i dąży do obniżenia cen żywności. Pod koniec marca spadły ceny alkoholu, w Connecticut nawet o 30 proc. Cóż, dobre i to.

Stanisław Kluza, prezes Quant Tank, wykładowca SGH, były szef KNF, minister finansów i prezes BOŚ, rozmawia z Piotrem Cegłowskim o pozytywnym wpływie na gospodarkę dużych zorganizowanych sieci detalicznych.

W kwietniu w Szkole Głównej Handlowej odbyła się konferencja poświęcona wpływowi handlu detalicznego na rozwój społeczno-gospodarczy Polski.

Zorganizował ją Quant Tank, a patronowała jej SGH. Konferencja stanowiła uwieńczenie monografii naukowej pod tym samym tytułem, której byłem kierownikiem naukowym. Na problem ten spojrzeliśmy z różnych perspektyw – makroekonomicznej, mikroekonomicznej i społecznej. Konferencja i monografia ujawniły wiele istotnych prawd, których o handlu detalicznym dotychczas nie wiedzieliśmy.

Proszę o nich opowiedzieć.

Pierwsza, szczególnie istotna konstatacja jest następująca: sieci handlu detalicznego przez ostatnie 20 lat miały bardzo duży wpływ na stabilizowanie cen i obniżanie inflacji w Polsce. Ilustruje to opracowanie Andrzeja Lewińskiego i Tomasza Pruska, którzy pokazali, jak formy zorganizowanego handlu detalicznego stabilizują procesy cenowe. Inne badania, które wydają mi się bardzo ciekawe, dotyczyły rozwoju handlu detalicznego w kontekście obniżania ubóstwa w Polsce, rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw oraz branż kreatywnych, ograniczania szarej strefy i regulacji rynku pracy. Trzeba też pamiętać, że sektor ten generuje poważne wpływy w ramach CIT i PIT oraz podatku od nieruchomości i odprowadza duże kwoty do ZUS.

Patrząc z perspektywy mediów, wygląda to zgoła inaczej – sieci handlowe to dyżurny chłopiec do bicia.

Niesłusznie. Szkoda, że nikt nie mówi o tym, jak handel detaliczny wpływa na ograniczanie inflacji. Duże sieci zawierają z dostawcami kontrakty z poważnym wyprzedzeniem. Producenci, dla których generalnie jest to korzystne, muszą jednak bardzo sprawnie kalkulować swoje koszty. Przy dużych wolumenach są to kontrakty zawierane na pół roku, czasami nawet na rok do przodu. Spotkałem się z pojedynczymi przykładami, kiedy były to nawet dwa lata. Dotyczy to przede wszystkim artykułów podstawowych, takich jak cukier czy olej rzepakowy. Na giełdach towarowych ceny tego typu produktów mogą odnotowywać znaczne wahnięcia, co jednak nie przekłada się na ofertę supermarketów. Stosują one politykę stabilnych cen, co nie jest możliwe w przypadku mniejszych placówek handlowych zaopatrujących się w hurtowniach, które nie posiadają bufora wynikającego z długoterminowych kontraktów z producentami. Drobni sprzedawcy muszą zabezpieczać się przed ryzykiem cenowym, nie stać ich na zawężanie marży. Z kolei duzi sprzedawcy mogą sobie pozwolić na to, by utrzymując określony poziom cen, de facto obniżać inflację.

Szybki rozwój sieci handlu detalicznego w Polsce przez ostatnie 20 lat sprowokował wiele dyskusji i protestów.

Tymczasem jak wykazały omawiane badania, proces ten pozytywnie wpłynął na stabilizowanie cen, czyli obniżanie ich zmienności, z czym łączyło się zawężanie marż, czego konsekwencją było obniżanie oczekiwań inflacyjnych. Stabilizacja cenowa, stanowiąca efekt działania sieci zorganizowanych handlu detalicznego, miała dobry wpływ na rynek. W niektórych okresach mówiło się nawet, że polityka pieniężna jest już taka nudna, a stopy procentowe – takie niskie, że przydałoby się trochę inflacji.

No cóż, teraz mamy jej w nadmiarze i wcale nie jest lepiej…

Kolejny ciekawy wniosek wynikający z badań dotyczy pozytywnych aspektów konkurencji pomiędzy największymi sieciami w dziedzinie możliwie jak najniższych cen produktów podstawowych. Kryje się za tym prosty zabieg marketingowy – chęć przyciągnięcia poprzez niskie ceny produktów najbardziej podstawowych do zakupów w określonej sieci, ponieważ wyraźnie więcej się zarabia na towarach nieco wyższej klasy lub premium. Paleta produktów bazowych, private label, czyli marek własnych, to np. bułki, chleb, mleko świeże w plastikowych butelkach. Jest sprzedawana z bardzo niskimi lub zbliżonymi do zera marżami. Z perspektywy gospodarstw domowych – biednych lub niezamożnych – taka właśnie polityka sieci handlowych przesunęła wymiar społeczny granicy ubóstwa w Polsce. Spoglądając wstecz, możemy dziś kupić zdecydowanie więcej różnego rodzaju produktów. Wynika to również ze wzrostu gospodarczego i wielu innych czynników, ale w tej układance mają swój udział również sieci handlu detalicznego. Oferując naprawdę tanio najbardziej podstawowe, niezbędne do życia produkty, przesuwają granicę ubóstwa kosztowego, związanego z tym, ile możemy kupić, korzystając z minimalnego zasobu finansowego. Ważna sprawa to również wymiar ubóstwa dochodowego. Są w Polsce regiony, w których bezrobocie jest strukturalne – od zawsze wysokie. Abstrahując od procesów demograficznych, które nam obniżyły te wskaźniki, swój udział w obniżaniu poziomu bezrobocia mają również sieci handlu detalicznego. To one jako pierwsze, a jednocześnie najszerzej rozwinęły coś, co można nazwać elastycznymi formami zatrudnienia. Duży komponent bezrobocia strukturalnego czy systemowego polega na tym, że wiele osób nie może z różnych powodów pracować na cały etat. Tymczasem w placówkach handlu detalicznego sporo pracowników zatrudnionych jest na pół etatu. Niektórzy pracują tylko wieczorem, inni rano. W grupie tej jest sporo emerytów i samotnych matek, które mają liczne obowiązki domowe.

Musi mieć to wpływ na poziom zatrudnienia w makroskali.

Szacujemy, że w zorganizowanych sieciach handlu detalicznego w Polsce pracuje 250–300 tys. osób, pomijając warzywniaki, kioski, małe outlety czy cukiernie. Nie zgadzam się z argumentacją dotyczącą zagrożeń, jakie duże sieci mogą stwarzać dla rynku pracy. W rzeczywistości jest dokładnie odwrotnie. Mówiąc o strukturalnym bezrobociu, często mamy na myśli osoby o bardzo niskim poziomie kompetencji, które nie są w stanie znaleźć pracy. Sieci handlu detalicznego dają tym ludziom szansę na godne życie. Prowadzą stały nabór, nie tylko dają zatrudnienie, lecz także uczą, jak podnosić swoją wartość na rynku pracy. Firmy te wprowadzają wysokie standardy i uczą kultury w relacjach z przełożonymi i klientami. Robią coś, czego, niestety, nie uczymy w polskich szkołach na poziomie podstawowym lub zawodowym. Podnoszą na wyższy poziom jakość kapitału ludzkiego na rynku pracy. Często chodzi o najprostsze sprawy – umiejętność przywitania się, stosunek do higieny własnej i miejsca pracy. Dzięki dużym sieciom do przeszłości przechodzi patologia, taka jak np. praca na czarno za 1,5 tys. miesięcznie, skoro legalnie można zarobić ponad dwa razy więcej, mając ochronę zdrowotną i emerytalną. Wzrosły oczekiwania co do minimalnego wynagrodzenia na rynku osób najmniej zarabiających, przez co wyciągnięto je z szarej strefy. Legalne zatrudnienie to ważna sprawa dla państwa w kontekście systemu emerytalnego i zabezpieczenia społecznego.

A szara strefa w handlu to nieewidencjonowane obroty.

Czy może pan sobie wyobrazić, że kasa w sklepie sieciowym nie wyda paragonu? Placówki takie obowiązuje pełna ewidencja obrotu. Wydaje nam się to dziś normalne, ale to też zasługa rozwoju zorganizowanych sieci handlu detalicznego.