Każdy kolejny raport dotyczący przemocy szkolnej zdaje się potwierdzać to, czego rodzice i nauczyciele obawiają się od lat – agresja w szkołach nie tylko nie zanika, ale wręcz przybiera na sile. Według danych, aż połowa uczniów szkół podstawowych doświadcza agresji słownej co najmniej raz w miesiącu1. Jeszcze bardziej niepokojące są statystyki dotyczące przemocy fizycznej. W ciągu ostatniej dekady liczba uczniów w wieku 11–17 lat, którzy padli jej ofiarą, wzrosła z 20% do niemal 30% w 2023 r. 2
Szkoły, które stały się areną tragedii
Problem przemocy w szkołach staje się coraz bardziej palący, a tragiczne incydenty, które miały miejsce w ostatnich latach, są tego bolesnym dowodem. W 2019 roku w warszawskim Wawrze doszło do tragedii, gdy 15-letni uczeń został śmiertelnie ugodzony nożem przez rówieśnika. Szkoła, która wcześniej nie była kojarzona z przemocą, nagle stała się symbolem eskalacji agresji wśród młodzieży. Podobny incydent miał miejsce w Tychach w 2023 roku, gdy 16-latek zaatakował kolegę nożem na oczach nauczycieli i uczniów. Świadkowie wspominali, że między sprawcą a ofiarą od dawna istniał konflikt, który eskalował w szkolnym środowisku pełnym napięcia i przemocy.
– Te przypadki pokazują, jak napięta atmosfera w szkołach może prowadzić do dramatycznych konsekwencji. Jednak konflikty to nie jedyne podłoże agresji. Jednym z ważniejszych czynników, który wzmaga jej eskalację, jest wysoki poziom hałasu w szkołach – mówi Mikołaj Jarosz, architekt i specjalista ds. akustyki Ecophon Saint-Gobain, firmy specjalizującej się w produkcji rozwiązań akustycznych. – Według danych z 2021 roku w Polsce funkcjonuje ponad 20 tysięcy szkół, w tym 14 540 podstawówek. Pytanie, ile z tych placówek spełnia normy akustyczne określone w PN-B-02151-4:2015-06? – pyta retorycznie ekspert.
Hałas wpływa na agresję wśród uczniów
W odpowiedzi na rosnący problem w niektórych szkołach rozpoczęto modernizacje mające na celu poprawę warunków akustycznych i ograniczenie bodźców sprzyjających agresji. Jednym z pionierskich projektów była modernizacja Szkoły Podstawowej nr 340 w Warszawie, która jako pierwsza w Polsce spełniła wymagania najnowszej normy akustycznej.
– Szkoła, licząca aż 1200 uczniów, od lat zmagała się z problemem hałasu. Niewłaściwe wykończenie pomieszczeń powodowało pogłos, który nasilał zmęczenie, rozdrażnienie i agresję wśród uczniów. Szczególnie trudne warunki panowały na stołówce i w korytarzach, gdzie pomiary sanepidu wykazały, że średni poziom dźwięku przekracza 90 dB – co można porównać do poziomu hałasu ruchu samochodowego na autostradzie – zaznacza Mikołaj Jarosz.
Zaniepokojeni rodzice, dostrzegając negatywny wpływ harmidru na ich dzieci, doprowadzili do przeprowadzenia badań akustycznych, które potwierdziły skalę problemu. Władze stolicy zdecydowały się na przeprowadzenie szeroko zakrojonej modernizacji akustycznej, dzięki której poziom hałasu udało się obniżyć o około 8-10 dB, czyli, w subiektywnym odbiorze, o połowę. Zmiana ta przełożyła się na lepszą atmosferę w szkole i zauważalne ograniczenie liczby konfliktów między uczniami.
– Z przeprowadzonych przez nas później badań ankietowych wynikło, że odsetek nauczycieli oceniających, że przypadki agresji słownej zdarzają się często lub bardzo często spadł z 36% do 18%3. Podobny efekt zaobserowowano w przypadku agresji fizycznej. W szkole zrobiło się nie tylko ciszej, ale i spokojniej – podkreśla architekt.
To nadal za mało
Mimo tych działań problem pozostaje nierozwiązany, a podobne modernizacje to wciąż wyjątki. Szacunki wskazują, że liczba szkół, które spełniają normy akustyczne, nie przekracza nawet 100 placówek. Nawet jeśli uwzględnić budynki, w których dokonano częściowej modernizacji – np. wyciszono stołówkę, salę gimnastyczną lub kilka klas – to nadal mówimy jedynie o 500 placówkach. To zaledwie ułamek systemu edukacji, a co gorsza problem hałasu w polskich szkołach jest wciąż marginalizowany.
Raporty wskazują także na coraz częstsze przypadki niewłaściwego zachowania uczniów wobec nauczycieli, zwłaszcza na lekcjach. 30% nauczycieli w Polsce co najmniej raz w miesiącu spotyka się z niegrzecznymi komentarzami uczniów, a 25% z nich słyszy z ust uczniów wulgaryzmy. Po części może mieć to także związek z akustyką sal lekcyjnych.
– Wielu decydentów nie zdaje sobie sprawy, jak duży wpływ na komfort uczniów i nauczycieli ma właściwa akustyka. Uczniowie uczą się w warunkach, które nie sprzyjają koncentracji, a nauczyciele pracują w stałym hałasie, co prowadzi do szybszego zmęczenia, wypalenia i rozdrażnienia – mówi Jarosz.
Poprawa akustyki przewyższa korzyści nad kosztami
Zapewnienie dobrej akustyki w budynkach szkolnych zwiększa ich koszt o ok. 1%, co jest skromną ceną za długofalowe korzyści. Według niemieckich badań, nawet lekka poprawa akustyki sali lekcyjnej (obniżenie jej pogłosowości) może spowodować redukcję „zachowań dysfunkcyjnych” o 57%.4 W pomieszczeniach o gorszej akustyce nadążanie za nauczycielem wymaga ze strony uczniów większego wysiłku.
– Proste rozwiązania, jak montaż sufitów dźwiękochłonnych czy odpowiednie rozmieszczenie materiałów tłumiących dźwięk, mogą diametralnie zmienić warunki nauki i pracy w szkołach, bo hałas jest jednym z niedocenianych czynników wpływających na zachowanie uczniów – dodaje Mikołaj Jarosz.
Dyskusja o przemocy w szkołach nie może więc sprowadzać się wyłącznie do kwestii regulaminów i systemów kar. Być może klucz do spokojniejszych szkół tkwi nie tylko w programach profilaktycznych, ale i w ich… ciszy.
Bibliografia:
- Jadwiga Przewłodzka, „Bezpieczeństwo uczniów i klimat społeczny w polskich szkołach. Raport z badania.”, Warszawa, 2015
- Katarzyna Makaruk, Katarzyna Drabarek, Anzhela Popyk, Szymon Wójcik „Diagnoza przemocy wobec dzieci w Polsce 2023”, raport Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę, Warszawa 2023
- Irena Polewczyk, Mikołąj Jarosz, Akustyka w szkołach. Raport z badań ankietowych”, Warszawa, 2020.
- Gerhard Tiesler, Marcus Oberdoerster, „Acoustic Ergonomics of School”, Dortmund, Berlin, Dresden 2006
