Współczesna architektura biznesu w Polsce mierzy się z jednym z większych wyzwań od czasów transformacji ustrojowej: kryzysem sukcesji. Statystyki są nieubłagane – zaledwie 8,1% dzieci przedsiębiorców deklaruje chęć kontynuowania działalności w firmach stworzonych przez swoich rodziców. W tym kontekście, by nie mieć problemów finansowo-rodzinnych związanych z uzależnieniem od pracy we własnej firmie, możliwość sprzedaży przedsiębiorstwa powinna stać się kluczowym procesem zarządczym i strategicznym. Dlatego, aby transakcja zakończyła się sukcesem, przedsiębiorstwo musi zostać właściwie zaprojektowane – niczym produkt inwestycyjny (w który się wchodzi, zarabia i wychodzi) i przestać być jedynie odzwierciedleniem wewnętrznych potrzeb właściciela (firma nadająca się do sprzedaży ma być zrobiona pod klienta i rynek, a nie tylko pod właściciela).
Mit sukcesji vs. twarde dane
Polski rynek firm rodzinnych, obejmujący około 900 tysięcy podmiotów, opiera się w dużej mierze na intuicji właścicieli. Ci rzadko mają świadome plany wyjścia z firmy. Podczas gdy w Niemczech czy USA planowanie sukcesji jest standardem (odpowiednio 54% i 75% firm), w Polsce zaledwie 10% organizacji posiada przygotowany scenariusz na wypadek zmiany sterów.
Brak odpowiedniej strategii i wdrożonego planu sukcesji prowadzi długoterminowo do rozpadania się firm rodzinnych. Jedynie 30% firm przetrwa przekazanie drugiemu pokoleniu, a w trzecim zostanie ich zaledwie 12%. Projektowanie exitu jest zatem sprawą odpowiedzialności strategicznej, a nawet patriotycznej. Pozwala oddzielić firmę od rodziny oraz chronić bliskich przed ciężarem, którego nie są w stanie unieść. Bardzo często bowiem oni nie są właściwie przygotowywani do przebycia ścieżki przedsiębiorcy podobną do tej którą podążali ich rodzice. Plus, jeśli zależy nam na pozostaniu kapitału w polskich rękach a nie przejęciu go przez zagraniczne fundusze, musimy umożliwić polskiemu nabywcy jej kupno.
Architektura wyjścia
Skuteczna sprzedaż aktywa wymaga przejścia przez proces, który integruje finanse, prawo i psychologię. Istnieją różne podejścia i filozofie rynkowe, prezentowane głównie przez firmy konsultingowe i prawnicze. Wśród nich wyróżnia się BizExit ModelTM (zaprojektowany przez MJM Ventures Michała Mielnikow), stawiający na strategicznie zaplanowany proces uwzględniający wielowymiarowe potrzeby właściciela – od jego osobowości, poprzez relacje rodzinne, styl życia i plany na przyszłość, po osadzenie w rynku i jego konkretnych wymogów. Proces ten dzieli się na pięć etapów:
- Ready (Gotowość): Analiza potrzeb właściciela i momentu w którym znajduje się rynek w danej branży. Bez odpowiedniego przygotowania osoby właściciela i jego firmy, każda transakcja jest narażona na sabotaż ze strony decydenta.
- Plan (Strategia): Wybór scenariusza wyjścia, budowa wyceny oraz przygotowanie organizacji do rygorystycznego due diligence.
- Go (Proces): Aktywne znajdowanie inwestorów branżowych, funduszy typu private equity czy family offices przy jednoczesnym zarządzaniu impasami negocjacyjnymi.
- Close (Finalizacja): Domknięcie transakcji w sferze formalno-prawnej oraz rytualne zakończenie etapu właścicielskiego.
- Live (Nowa rzeczywistość): Redefinicja ról życiowych i nowa alokacja kapitału po odzyskaniu wolności od pracy operacyjnej w firmie.
Biznes to nie dożywocie
Firma jest instrumentem alokacji kapitału, nie powinna ona być przedłużeniem ego właściciela, a ustrukturyzowaną formą działalności gospodarczej. W dojrzałych gospodarkach exit traktowany jest jako kulminacja cyklu życia biznesu – moment, w którym przedsiębiorca monetyzuje lata wyrzeczeń, a spółka zyskuje szansę na rozwój w rękach profesjonalnych graczy instytucjonalnych.
Profesjonalnie zaprojektowany exit to najwyższy wymiar efektywności lidera. Pozwala on na transformację z trybu więźnia własnej firmy w tryb inwestora i stratega, który kontroluje swój czas i majątek.
