Dodatek specjalny – Katowice w centrum Wydarzeń

W grudniu Katowice staną się na kilkanaście dni miejscem najważniejszych globalnych dyskusji i negocjacji klimatycznych. 24. sesja Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (COP24) zgromadzi tysiące gości z całego świata. Ich zadaniem będzie wyznaczenie kierunków polityki klimatycznej na następne dekady.

W trakcie szczytu COP24 planowane jest przyjęcie pełnego pakietu wdrażającego porozumienie paryskie. To pierwsza w historii międzynarodowa umowa, która zobowiązuje wszystkie państwa świata do działań na rzecz ochrony klimatu. W porozumieniu tym, z 2015 r., określono ogólnoświatowy plan działania, który ma uchronić przed groźbą daleko posuniętej zmiany klimatu dzięki ograniczeniu globalnego ocieplenia do wartości znacznie poniżej 2 stopni Celsjusza.
Jednym z najważniejszych zadań 24. sesji Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu będzie wypracowanie i przyjęcie pakietu decyzji zapewniających pełne wdrożenie porozumienia paryskiego zgodnie z decyzjami, które zapadły w Paryżu (COP21) i Marrakeszu (CMA1.1).

Polska w Katowicach

Polska prezydencja podczas szczytu klimatycznego w 2018 r. planuje skupić swój przekaz na trzech kluczowych tematach: technologii – rozwoju przyjaznych klimatowi nowoczesnych rozwiązań, takich jak m.in. elektromobilność, człowieku – czyli solidarnej i sprawiedliwej transformacji społeczno-gospodarczej regionów przemysłowych oraz przyrodzie – m.in. wspomaganiu dążenia do neutralności klimatycznej dzięki pochłanianiu CO2 przez lasy i grunty czy poprzez zarządzanie gospodarką wodną.
Polski rząd w ramach realizacji Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju opracował szereg regulacji mających na celu popularyzację na krajowych drogach nisko- i zeroemisyjnych pojazdów. W Pakiecie na rzecz Czystego Transportu znalazły się takie dokumenty jak Plan Rozwoju Elektromobilności w Polsce, Krajowe Ramy Polityki Rozwoju Infrastruktury Paliw Alternatywnych oraz Ustawa z 11 stycznia 2018 r. o elektromobilności i paliwach alternatywnych. Ze względu na szereg inicjatyw wymienionych w pakiecie zdecydowano się również przygotować instrument finansowy, wspierający realizację przewidzianych we wspomnianych dokumentach działań. Jest nim Fundusz Niskoemisyjnego Transportu (FNT), który do roku 2027 będzie dysponował 6,7 mld zł.
7 czerwca 2018 r. rozpoczęto realizację rządowego programu Czyste Powietrze. Podstawowym celem programu jest poprawa efektywności energetycznej istniejących budynków oraz zdecydowane zmniejszenie emisji zanieczyszczeń do atmosfery z funkcjonujących budynków mieszkalnych. Program będzie realizowany przez 10 lat, a jego łączny budżet to 103 mld zł.
Polski rząd stara się stwarzać warunki sprzyjające budowie rentownego, efektywnego i nowoczesnego sektora górnictwa węgla kamiennego, opartego na kooperacji, wiedzy i innowacjach. Jednym z tematów podejmowanych przez stronę polską będzie kwestia lasów. Lesistość Polski systematycznie się zwiększa. Od 1995 do 2014 r. powierzchnia lasów wzrosła w naszym kraju o 504 tys. ha. Lasy stanowią blisko jedną trzecią terytorium Polski. Badania naukowe pokazują, że m.in. poprzez sadzenie odpowiednich gatunków drzew można zwiększyć zdolność lasów do pochłaniania CO2. Podczas COP24 Polska chce zaprezentować technikę wchłaniania CO2 przez glebę i lasy (projekt Leśne Gospodarstwa Węglowe).
Prezydencja Polski w konwencji klimatycznej zacznie się wraz z początkiem COP24 i potrwa do końca 2019 r. Przypadnie więc na czas przygotowania i przyjęcia ram prawnych wdrażających porozumienie paryskie, a także konkretnych polityk i działań na rzecz osiągnięcia Celów Zrównoważonego Rozwoju, przyjętych przez Narody Zjednoczone we wrześniu 2015 r. Ma to zapewnić niskoemisyjny rozwój odpornych na zmiany klimatu gospodarek we wszystkich krajach. Zgodne z porozumieniem paryskim działania klimatyczne powinny uwzględniać zależności między wszystkimi elementami systemu klimatycznego: atmosferą, geosferą, hydrosferą i biosferą, przyczyniając się m.in. do zwalczania ubóstwa i likwidacji głodu. Polska podczas szczytu klimatycznego będzie chciała pokazać, jak dzięki innowacjom osiągnąć neutralność emisyjną gazów cieplarnianych – równowagę między emisją CO2 a jego pochłanianiem przez gleby czy lasy.

Fundusz przetrwania

Polska już dwukrotnie była gospodarzem szczytów klimatycznych ONZ – w 2008 r. w Poznaniu i w 2013 r. w Warszawie.
COP14 w sprawie zmian klimatu, który odbył się w dniach 1–12 grudnia 2008 r. w Poznaniu, był największym szczytem politycznym, jaki do tej pory odbył się w Polsce. Organizatorem konferencji był Sekretariat Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC), a gospodarzem rząd RP, z którego ramienia przygotowania koordynowało Ministerstwo Środowiska. W wydarzeniu wzięło udział ponad 12 tys. osób.
Do największych sukcesów konferencji klimatycznej w Poznaniu należało uruchomienie funduszu adaptacyjnego w celu wsparcia krajów rozwijających się – stron Protokołu z Kioto – w działaniach na rzecz dostosowania do zmian klimatu. Pieniądze z funduszu miały być dostępne dla krajów rozwijających się z pominięciem dotychczasowych barier utrudniających realizację projektów. Premier Tuvalu – państwa, które w wyniku zmian klimatu może zostać całkowicie zalane przez wody Oceanu Spokojnego – określił go mianem funduszu przetrwania.
Podczas COP14 podjęto również decyzję dotyczącą akceptacji przedstawionej przez Fundusz na rzecz Globalnego Środowiska (Global Environment Facility – GEF) propozycji strategicznego programu zwiększenia poziomu inwestycji w obszarze transferu technologii przyjaznych środowisku do krajów rozwijających się. Program otrzymał nazwę Poznańskiej Strategii Transferu Technologii.

Warszawskie spotkanie

W 2013 r. Konferencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu COP19 odbyła się w Warszawie na Stadionie Narodowym. Mottem COP19 było hasło „i care”, które miało pokazać, że zmiany klimatu dotyczą każdego człowieka, a przeciwdziałanie tym zmianom zależy od osobistego zaangażowania ludzi, a nie tylko międzynarodowych instytucji politycznych czy firm.
Na szczycie nie zapadły żadne przełomowe rozstrzygnięcia, jednak w końcowym dokumencie udało się zawrzeć postanowienia, które wszystkie państwa miały podjąć w ciągu najbliższych dwóch lat.
Utworzono Warszawski Międzynarodowy Mechanizm Strat i Szkód „Loss and Damage”, czyli mechanizm, który miał obejmować finansowanie dostosowywania się do zmian klimatu oraz radzenia sobie z nieprzewidywalnymi, ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi. Zebrano również deklaracje wpłat 100 mln dol. na Fundusz Adaptacyjny, z którego miały zostać sfinansowane działania adaptacyjne do już zachodzących zmian.
Ustanowiono mechanizm REED, który ma służyć finansowaniu ochrony lasów tropikalnych i przeciwdziałaniu deforestacji. Kraje, które zrezygnują z wycinki lasów, będą otrzymywać wsparcie finansowe z ONZ.
W trakcie COP w Warszawie odbyło się też po raz pierwszy w historii negocjacji klimatycznych ONZ spotkanie z przedstawicielami biznesu Business Day, którego gospodarzem był WBCSD (World Business Council for Sustainable Development) – wiodąca światowa organizacja zajmująca się wspieraniem zrównoważonego rozwoju, na czele której stoją szefowie/prezesi największych firm świata.
Zmiany klimatu są faktem potwierdzonym przez naukę. Piąty raport IPCC (pierwsza jego część została opublikowana w 2013 r.) naukowo udowadnia, że jesteśmy świadkami globalnego ocieplenia, co ma już obecnie poważne skutki dla środowiska i dla ludzi. Dane, które znajdą się w tym opracowaniu, zostały przygotowane przez ponad 800 naukowców z całego świata. 97 proc. naukowców specjalizujących się w dziedzinie klimatu zgadza się z teorią, że to właśnie antropogeniczne czynniki, czyli wpływ działalności człowieka, powodują ocieplanie się naszej planety przez ostatnie 50 lat.
Globalne ocieplenie powoduje wzrost intensywności i liczby ekstremalnych zjawisk pogodowych (fal upału i susz, ulewnych opadów i powodzi, cyklonów tropikalnych), wzrost średniego poziomu morza (obecnie wydaje się pewne, że do końca wieku wzrośnie on o 1 m) i coraz kwaśniejszy odczyn oceanu. Przewiduje się, że obecne ocieplanie klimatu przyczyni się do wymierania niektórych roślin i zwierząt. Liczne gatunki, już osłabione przez zanieczyszczenie i utratę naturalnych środowisk, nie przeżyją następnych stu lat.
Uprawy rolne zmaleją w wielu tropikalnych i subtropikalnych regionach świata. Podobne procesy zajdą w regionach położonych w strefie umiarkowanej, jeśli temperatura wzrośnie o więcej niż kilka stopni. Przewiduje się również pustynnienie kontynentów, np. centralnej Azji, południowych obrzeży Sahary oraz Wielkich Równin w Stanach Zjednoczonych. Skutkiem takich zmian może być zmniejszenie powierzchni ziem uprawnych oraz utrudnienie dostępu do żywności. Ponadto zakres występowania niektórych chorób, np. malarii, może się rozszerzyć.
Od końca XIX w. średnia temperatura na Ziemi wzrosła o 0,74 stopnia Celsjusza. Szacuje się, że jeśli nie zostaną podjęte zdecydowane kroki, to do roku 2100 średnia temperatura jeszcze się podniesie o 1,8–4 stopnie Celsjusza. Nawet jeśli wzrost wyniesie „tylko” 1,8 stopnia Celsjusza, to będzie większy niż kiedykolwiek w ciągu ostatnich 10 tys. lat.
Wyższa temperatura oznacza topnienie lodowców i czap lodowych, a w konsekwencji podwyższanie się poziomów oceanów. Jeśli poziom mórz i oceanów wzrośnie o 59 cm, wówczas wody zaleją gęsto zaludnione wybrzeża, a nawet spowodują zniknięcie całych państw. Ponadto woda morska zanieczyści zapasy pitnej wody dla miliardów ludzi. Zjawiska te wywołają masowe migracje.
Globalne ocieplenie jest problemem współczesnego świata, który może pogłębić ubóstwo, wpłynąć na rozwój gospodarczy i wzrost zaludnienia. Świat nie może sobie pozwolić na bezczynność, a czasu pozostało niewiele.

Porozumienie paryskie

W 2015 r. na szczycie klimatycznym w Paryżu przywódcy świata postanowili, że do końca wieku ograniczą globalne ocieplenie do 2° C, a najlepiej do 1,5° C (to zakładany wzrost średniej temperatury Ziemi w porównaniu z czasami przed rewolucją przemysłową). Podpisali wtedy porozumienie paryskie. Od czasu przedindustrialnego średnia temperatura Ziemi podniosła się już o blisko 1° C. Podczas konferencji w Paryżu naukowcy ostrzegali, że nawet jeśli wszystkie kraje podpisujące porozumienie zrealizują swoje obietnice obniżenia emisji gazów cieplarnianych, to i tak do końca wieku globalne ocieplenie sięgnie około 3° C.

Co zrobić, aby spowolnić zmiany klimatu?
- Redukować emisję gazów cieplarnianych. Spalać ropę i węgiel efektywniej, korzystać z odnawialnych źródeł energii, takich jak energia słoneczna i wiatrowa, oraz rozwijać nowe, ekologiczne technologie dla przemysłu i transportu.
- Powiększać tereny leśne.
- Zmienić styl życia.
- Pogłębiać współpracę państw dotyczącą zmian klimatu.

Źródło: Materiał informacyjny UNFCCC

Konferencje Stron (Conferences of the Parties), które się odbyły:
1995 – COP1, Mandat berliński, Berlin
1996 – COP2, Genewa, Szwajcaria
1997 – COP3, Kioto, Japonia
1998 – COP4, Buenos Aires, Argentyna
1999 – COP5, Bonn, Niemcy
2000 – COP6, Haga, Holandia
2001 – COP7, Marrakesz, Maroko
2002 – COP8, Nowe Delhi, Indie
2003 – COP9, Mediolan, Włochy
2004 – COP10, Buenos Aires, Argentyna
2005 – COP11/MOP1, Montreal, Kanada
2006 – COP12/MOP2, Nairobi, Kenia
2007 – COP13/MOP3, Bali, Indonezja
2008 – COP14/MOP4, Poznań, Polska
2009 – COP15/MOP5, Kopenhaga, Dania
2010 – COP16/MOP6, Cancún, Meksyk
2011 – COP17/MOP7, Durban, RPA
2012 – COP18/MOP8, Doha, Katar
2013 – COP19/MOP9, Warszawa, Polska
2014 – COP20/MOP10, Lima, Peru
2015 – COP21/MOP11, Paryż, Francja
2016 – COP22/MOP12, Marrakesz, Maroko
2017 – COP23/MOP13, Bonn, Niemcy